<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X62n1205">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1205 報恩論</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 1205 報恩論</title>
			<author>淸 沈善登述</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>2卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">62</idno>.<idno type="no">1205</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">報恩論</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB00589">
				<charName>CBETA CHARACTER CB00589</charName>
				<mapping cb:dec="983629" type="PUA">U+F024D</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3D4E</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>澗</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[澗-日+月]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB01926">
				<charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName>
				<mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB03314">
				<charName>CBETA CHARACTER CB03314</charName>
				<mapping cb:dec="986354" type="PUA">U+F0CF2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+20DB9</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[口*紇]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB03408">
				<charName>CBETA CHARACTER CB03408</charName>
				<mapping cb:dec="986448" type="PUA">U+F0D50</mapping>
			<mapping type="unicode">U+21A4B</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>甯</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[甯-用+冉]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04297">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04297</charName>
				<mapping cb:dec="987337" type="PUA">U+F10C9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+26553</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>婿</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(工*几)/耳]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB04775">
				<charName>CBETA CHARACTER CB04775</charName>
				<mapping cb:dec="987815" type="PUA">U+F12A7</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+6AC8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>凳</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[柷-口+登]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05137">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05137</charName>
				<mapping cb:dec="988177" type="PUA">U+F1411</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>燬</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(燬-臼+白)-土+工]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB05554">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05554</charName>
				<mapping cb:dec="988594" type="PUA">U+F15B2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+217CE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>媸</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[娟-月+虫]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB08504">
				<charName>CBETA CHARACTER CB08504</charName>
				<mapping cb:dec="991544" type="PUA">U+F2138</mapping>
			<mapping type="unicode">U+269A8</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>燄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[舀*炎]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB10437">
				<charName>CBETA CHARACTER CB10437</charName>
				<mapping cb:dec="993477" type="PUA">U+F28C5</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>啄</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[口*豕]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB12530">
				<charName>CBETA CHARACTER CB12530</charName>
				<mapping cb:dec="995570" type="PUA">U+F30F2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+28932</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>釐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[釐-未+牙]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15072">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15072</charName>
				<mapping cb:dec="998112" type="PUA">U+F3AE0</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+39DE</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>拔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[托-七+友]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15111">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15111</charName>
				<mapping cb:dec="998151" type="PUA">U+F3B07</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+89B7</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>覷</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[覤-儿+丘]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15131">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15131</charName>
				<mapping cb:dec="998171" type="PUA">U+F3B1B</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>邦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[邱-丘+(看-目)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15156">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15156</charName>
				<mapping cb:dec="998196" type="PUA">U+F3B34</mapping>
			<mapping type="normal_unicode">U+7891</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>碑</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[石*((白-日+田)/廾)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15162">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15162</charName>
				<mapping cb:dec="998202" type="PUA">U+F3B3A</mapping>
			<mapping type="unicode">U+3A17</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>捷</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[拈-口+(足-口+(雪-雨))]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15167">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15167</charName>
				<mapping cb:dec="998207" type="PUA">U+F3B3F</mapping>
			<mapping type="unicode">U+2C094</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>朦</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[朦-卄+((並-(前-刖))-一)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15470">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15470</charName>
				<mapping cb:dec="998510" type="PUA">U+F3C6E</mapping>
			<mapping type="unicode">U+7CA4</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>粵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[(奧-釆+米)-大+ㄎ]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16078">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16078</charName>
				<mapping cb:dec="999118" type="PUA">U+F3ECE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+22349</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[(白-日+田)/廾]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB16108">
				<charName>CBETA CHARACTER CB16108</charName>
				<mapping cb:dec="999148" type="PUA">U+F3EEC</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[木*　]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17393">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17393</charName>
				<mapping cb:dec="1000433" type="PUA">U+F43F1</mapping>
			<mapping type="unicode">U+211CE</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[囗@玄]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17396">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17396</charName>
				<mapping cb:dec="1000436" type="PUA">U+F43F4</mapping>
			<mapping type="unicode">U+29AF6</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[髟/了]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17405">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17405</charName>
				<mapping cb:dec="1000445" type="PUA">U+F43FD</mapping>
			<mapping type="unicode">U+25E1B</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+齪]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17406">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17406</charName>
				<mapping cb:dec="1000446" type="PUA">U+F43FE</mapping>
			<mapping type="unicode">U+25DF3</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+齕]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17425">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17425</charName>
				<mapping cb:dec="1000465" type="PUA">U+F4411</mapping>
			<mapping type="unicode">U+25E1E</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+(齒*其)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB17426">
				<charName>CBETA CHARACTER CB17426</charName>
				<mapping cb:dec="1000466" type="PUA">U+F4412</mapping>
			<mapping type="unicode">U+25E1F</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+(齒*定)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18834">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18834</charName>
				<mapping cb:dec="1001874" type="PUA">U+F4992</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>編⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-07-04T09:38:32">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0713c" n="0713c"/>
<lb ed="X" n="0713c01"/>
<cb:docNumber>No. 1205</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0713c02"/><cb:div type="other"><head><anchor xml:id="nkr_note_orig_0713001" n="0713001"/>報恩論</head></cb:div>
<lb ed="X" n="0713c03"/>
<lb ed="X" n="0713c04"/><lb ed="R110" n="0477a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">報恩論目錄</cb:mulu><head>報恩論目錄</head>
<lb ed="X" n="0713c05"/><lb ed="R110" n="0477a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0713c0501">卷首
<lb ed="X" n="0713c06"/><lb ed="R110" n="0477a03"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0713c0601">恭錄</item>
<lb ed="X" n="0713c07"/><lb ed="R110" n="0477a04"/><item xml:id="itemX62p0713c0701">列聖護法綸音</item>
<lb ed="X" n="0713c08"/><lb ed="R110" n="0477a05"/><item xml:id="itemX62p0713c0801">證經<note place="inline">十二則</note></item>
<lb ed="X" n="0713c09"/><lb ed="R110" n="0477a06"/><item xml:id="itemX62p0713c0901">答問<note place="inline">二十五則</note></item></list></item>
<lb ed="X" n="0713c10"/><lb ed="R110" n="0477a07"/><item xml:id="itemX62p0713c1001">卷正上
<lb ed="X" n="0713c11"/><lb ed="R110" n="0477a08"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0713c1101">淨土法門綱宗</item>
<lb ed="X" n="0713c12"/><lb ed="R110" n="0477a09"/><item xml:id="itemX62p0713c1201">無量壽經綱宗</item>
<lb ed="X" n="0713c13"/><lb ed="R110" n="0477a10"/><item xml:id="itemX62p0713c1301">往生正因定論</item>
<lb ed="X" n="0713c14"/><lb ed="R110" n="0477a11"/><item xml:id="itemX62p0713c1401">辨正五逆謗法不得往生說</item>
<lb ed="X" n="0713c15"/><lb ed="R110" n="0477a12"/><item xml:id="itemX62p0713c1501">二敎通喩</item>
<lb ed="X" n="0713c16"/><lb ed="R110" n="0477a13"/><item xml:id="itemX62p0713c1601">雜說<note place="inline">二十五則</note></item>
<lb ed="X" n="0713c17"/><lb ed="R110" n="0477a14"/><item xml:id="itemX62p0713c1701">代衆回向發願疏</item>
<lb ed="X" n="0713c18"/><lb ed="R110" n="0477a15"/><item xml:id="itemX62p0713c1801">寫經記</item></list></item>
<lb ed="X" n="0713c19"/><lb ed="R110" n="0477a16"/><item xml:id="itemX62p0713c1901">卷正下
<lb ed="X" n="0713c20"/><lb ed="R110" n="0477a17"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0713c2001">醒迷歌<note place="inline">五十章</note></item>
<lb ed="X" n="0713c21"/><lb ed="R110" n="0477a18"/><item xml:id="itemX62p0713c2101">勸俗歌<note place="inline">五十章</note></item>
<lb ed="X" n="0713c22"/><lb ed="R110" n="0477b01"/><item xml:id="itemX62p0713c2201">往生公據</item>
<lb ed="X" n="0713c23"/><lb ed="R110" n="0477b02"/><item xml:id="itemX62p0713c2301">阿彌陀佛禮想儀</item>
<lb ed="X" n="0713c24"/><lb ed="R110" n="0477b03"/><item xml:id="itemX62p0713c2401">戒殺懺願偈</item>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0714a" n="0714a"/>
<lb ed="X" n="0714a01"/><lb ed="R110" n="0477b04"/><item xml:id="itemX62p0714a0101">附錄慈雲懺主懺願文</item>
<lb ed="X" n="0714a02"/><lb ed="R110" n="0477b05"/><item xml:id="itemX62p0714a0201">附一法治四病說<note place="inline">改正玉峯師作原名四大要訣</note></item>
<lb ed="X" n="0714a03"/><lb ed="R110" n="0477b06"/><item xml:id="itemX62p0714a0301">改定僧玉峯摩崖圓滿白衆偈</item>
<lb ed="X" n="0714a04"/><lb ed="R110" n="0477b07"/><item xml:id="itemX62p0714a0401">小霍山摩崖道場寫經始末記<note place="inline">續出</note></item></list></item></list>
<lb ed="X" n="0714a05"/><lb ed="R110" n="0477b08"/><p xml:id="pX62p0714a0501">上卷多說理性。下卷先以兩歌。斷疑生信。次
<lb ed="X" n="0714a06"/><lb ed="R110" n="0477b09"/>以公據等三篇。專說事修。而末篇之說。遂附
<lb ed="X" n="0714a07"/><lb ed="R110" n="0477b10"/>及之者。所謂應病與藥。期於病藥雙忘。性修
<lb ed="X" n="0714a08"/><lb ed="R110" n="0477b11"/>不二。而止世界無盡。未來無窮。區區本願具
<lb ed="X" n="0714a09"/><lb ed="R110" n="0477b12"/>在。代衆回向疏矣。度必有無量發心。菩薩覧
<lb ed="X" n="0714a10"/><lb ed="R110" n="0477b13"/>而興起者。佛法世法眞俗圓融之本旨。庶幾
<lb ed="X" n="0714a11"/><lb ed="R110" n="0477b14"/>普徧昌明歟。其卷首卷附諸篇。無非欲發明
<lb ed="X" n="0714a12"/><lb ed="R110" n="0477b15"/>此旨。<anchor xml:id="nkr_note_add_0714a1201" n="0714a1201"/><anchor xml:id="beg0714a1201" n="0714a1201"/>已<anchor xml:id="end0714a1201"/>詳卷首述意篇。子簡旣爲寫錄。隨依
<lb ed="X" n="0714a13"/><lb ed="R110" n="0477b16"/>香巖例。句讀圈點之。爲令閱者易於醒目。文
<lb ed="X" n="0714a14"/><lb ed="R110" n="0477b17"/>人批尾陋習。固不暇避也。其用意良苦。有心
<lb ed="X" n="0714a15"/><lb ed="R110" n="0477b18"/>人應共諒爾。</p><p xml:id="pX62p0714a1506" cb:place="inline">未還謹識</p>
<lb ed="X" n="0714a16"/><lb ed="R110" n="0478a01"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0714a1601">卷附
<lb ed="X" n="0714a17"/><lb ed="R110" n="0478a02"/><list rend="no-marker"><item xml:id="itemX62p0714a1701">上鍾子勤夫子書<note place="inline">以下三書勸讀書人兼論道家</note></item>
<lb ed="X" n="0714a18"/><lb ed="R110" n="0478a03"/><item xml:id="itemX62p0714a1801">其二</item>
<lb ed="X" n="0714a19"/><lb ed="R110" n="0478a04"/><item xml:id="itemX62p0714a1901">其三</item>
<lb ed="X" n="0714a20"/><lb ed="R110" n="0478a05"/><item xml:id="itemX62p0714a2001">穀梁補註再書後<note place="inline">是篇以天佛聖合言之可見道無方體當下卽是說異說
<lb ed="X" n="0714a21"/><lb ed="R110" n="0478a06"/>同祇成戲論</note></item>
<lb ed="X" n="0714a22"/><lb ed="R110" n="0478a07"/><item xml:id="itemX62p0714a2201">致楊仁山書<note place="inline">代許息安</note></item>
<lb ed="X" n="0714a23"/><lb ed="R110" n="0478a08"/><item xml:id="itemX62p0714a2301">善生經序</item>
<lb ed="X" n="0714a24"/><lb ed="R110" n="0478a09"/><item xml:id="itemX62p0714a2401">精嚴寺同戒錄序<note place="inline">代妹<g ref="#CB04297">𦕓</g>劉頌年作此篇勸官長護法維繫民心</note></item>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0714b" n="0714b"/>
<lb ed="X" n="0714b01"/><lb ed="R110" n="0478a10"/><item xml:id="itemX62p0714b0101">又序<note place="inline">此篇勸信入法門者可證禪敎律三宗統歸淨宗攝無不盡</note></item>
<lb ed="X" n="0714b02"/><lb ed="R110" n="0478a11"/><item xml:id="itemX62p0714b0201">天台縣護持叢林永禁私佔示<note place="inline">代妹<g ref="#CB04297">𦕓</g>劉頌年作可爲護法榜
<lb ed="X" n="0714b03"/><lb ed="R110" n="0478a12"/>樣</note></item>
<lb ed="X" n="0714b04"/><lb ed="R110" n="0478a13"/><item xml:id="itemX62p0714b0401">募修揚州<name role="" type="person">高旻寺</name>正殿疏<note place="inline">代寺僧了凡作勸緇素各安本分卽俗恒
<lb ed="X" n="0714b05"/><lb ed="R110" n="0478a14"/>眞</note></item>
<lb ed="X" n="0714b06"/><lb ed="R110" n="0478a15"/><item xml:id="itemX62p0714b0601">募修眞覺寺緣起<note place="inline">勸法門中人護持台敎陰翊皇度崇正辟邪</note></item>
<lb ed="X" n="0714b07"/><lb ed="R110" n="0478a16"/><item xml:id="itemX62p0714b0701">補玉峯師念佛開心偈六首</item>
<lb ed="X" n="0714b08"/><lb ed="R110" n="0478a17"/><item xml:id="itemX62p0714b0801">達摩祖師像讚</item>
<lb ed="X" n="0714b09"/><lb ed="R110" n="0478a18"/><item xml:id="itemX62p0714b0901">又指畫像讚</item>
<lb ed="X" n="0714b10"/><lb ed="R110" n="0478b01"/><item xml:id="itemX62p0714b1001">大通智勝佛拈頌</item>
<lb ed="X" n="0714b11"/><lb ed="R110" n="0478b02"/><item xml:id="itemX62p0714b1101">靜坐箴</item>
<lb ed="X" n="0714b12"/><lb ed="R110" n="0478b03"/><item xml:id="itemX62p0714b1201">留仙閣頌</item>
<lb ed="X" n="0714b13"/><lb ed="R110" n="0478b04"/><item xml:id="itemX62p0714b1301">經正民興說<note place="inline">續出</note></item></list></item></list></cb:div>
<lb ed="X" n="0714b14"/>
<lb ed="X" n="0714b15"/>
<lb ed="X" n="0714b16"/>
<lb ed="X" n="0714b17"/><lb ed="R110" n="0478b06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">列聖護法綸音</cb:mulu><head>列聖護法綸音　　　　　　　報恩論卷首</head>
<lb ed="X" n="0714b18"/><lb ed="R110" n="0478b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">順治十五年九月　世祖章皇帝敕諭玉琳通琇國師書</cb:mulu><head>順治十五年九月
<lb ed="X" n="0714b19"/><lb ed="R110" n="0478b08"/>　世祖章皇帝敕諭玉琳通琇國師書</head>
<lb ed="X" n="0714b20"/><lb ed="R110" n="0478b09"/><p xml:id="pX62p0714b2001">朕惟立綱陳紀敷政而易俗移風見性明心傳敎以
<lb ed="X" n="0714b21"/><lb ed="R110" n="0478b10"/>牖民覺世考其功業則事有殊途論厥精微斯旨歸
<lb ed="X" n="0714b22"/><lb ed="R110" n="0478b11"/>同軌然遡無生之眞諦不緣意象以求證般若之妙
<lb ed="X" n="0714b23"/><lb ed="R110" n="0478b12"/>源非因文字而顯欲問大千之覺路先皈不二之度
<lb ed="X" n="0714b24"/><lb ed="R110" n="0478b13"/>門賴初祖之旣來遂灋衣之不絕燃燈而照昏瞶建
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0714c" n="0714c"/>
<lb ed="X" n="0714c01"/><lb ed="R110" n="0478b14"/>鼓以醒愚聾爰指善誘之津誕施方便之力付灋將
<lb ed="X" n="0714c02"/><lb ed="R110" n="0478b15"/>逾百代知名何僅千人莫不宗旨共扶流風大闡用
<lb ed="X" n="0714c03"/><lb ed="R110" n="0478b16"/>慈悲而度天下佐平治以化民生允有裨於盛時故
<lb ed="X" n="0714c04"/><lb ed="R110" n="0478b17"/>恒尊於歷世茲聞爾僧通琇慧通無始智洞眞如續
<lb ed="X" n="0714c05"/><lb ed="R110" n="0478b18"/>五葉之正宗萬灋從而歸一屛六根之邪識四大是
<lb ed="X" n="0714c06"/><lb ed="R110" n="0479a01"/>以盡空掃末世之狂禪秉如來之正覺誠超生融之
<lb ed="X" n="0714c07"/><lb ed="R110" n="0479a02"/>學而迥播觀摩之名者也朕俯詢灋器緬想高風思
<lb ed="X" n="0714c08"/><lb ed="R110" n="0479a03"/>御宇以來期沛無爲之治而虗席以待樂聞無漏之
<lb ed="X" n="0714c09"/><lb ed="R110" n="0479a04"/>因用是特遣司吏院掌印官張嘉謨頒賜璽書遠延
<lb ed="X" n="0714c10"/><lb ed="R110" n="0479a05"/>杖錫爾其遄驅象馭早踐龍墀陳密義之慧空贊皇
<lb ed="X" n="0714c11"/><lb ed="R110" n="0479a06"/>猷之淸淨嗚呼順風而問朕將同訪道于崆峒計日
<lb ed="X" n="0714c12"/><lb ed="R110" n="0479a07"/>以來爾尙效朝宗之江漢欽哉故諭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0714c13"/><lb ed="R110" n="0479a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又順治十六年四月</cb:mulu><head>又順治十六年四月</head>
<lb ed="X" n="0714c14"/><lb ed="R110" n="0479a09"/><p xml:id="pX62p0714c1401">朕維敎闡西乾灋流東土付妙心於四七傳正果於
<lb ed="X" n="0714c15"/><lb ed="R110" n="0479a10"/>二三莫不以參悟透脫者爲眞乘操履純一者爲灋
<lb ed="X" n="0714c16"/><lb ed="R110" n="0479a11"/>器故南嶽不汙垂護念於庾嶺馬師大用揭震喝於
<lb ed="X" n="0714c17"/><lb ed="R110" n="0479a12"/>雄峰以至滹水建黃檗之宗高峰繼雪巖之緖源遠
<lb ed="X" n="0714c18"/><lb ed="R110" n="0479a13"/>流長良有以也朕殫心誠正遜志危微務期於道岸
<lb ed="X" n="0714c19"/><lb ed="R110" n="0479a14"/>誕登允懷乎德修罔覺因念夫禔躬立政聿本於見
<lb ed="X" n="0714c20"/><lb ed="R110" n="0479a15"/>性明心大道本同精義無二緬思宗派必有高人聞
<lb ed="X" n="0714c21"/><lb ed="R110" n="0479a16"/>爾禪師通琇臨濟嫡傳笑巖近裔心源明潔行解孤
<lb ed="X" n="0714c22"/><lb ed="R110" n="0479a17"/>高故於戊戌之秋特遣皇華之使聘來京闕卓錫上
<lb ed="X" n="0714c23"/><lb ed="R110" n="0479a18"/>林朕於聽覽之餘親詢釋梵之奧見其機鋒峻利論
<lb ed="X" n="0714c24"/><lb ed="R110" n="0479b01"/>義圓通直指向上之關信稱諦當證徹無生之旨不
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0715a" n="0715a"/>
<lb ed="X" n="0715a01"/><lb ed="R110" n="0479b02"/>落言詮實獲我心深契予志間泛及於衆說亦博綜
<lb ed="X" n="0715a02"/><lb ed="R110" n="0479b03"/>乎百家名理恒超決疑無滯洵灋門之龍象禪苑之
<lb ed="X" n="0715a03"/><lb ed="R110" n="0479b04"/>珠林者也用是特降褒綸賜號大覺方欲久留甁鉢
<lb ed="X" n="0715a04"/><lb ed="R110" n="0479b05"/>時聽伽音冀朝夕之啓予庶默成夫元旨而禪師欲
<lb ed="X" n="0715a05"/><lb ed="R110" n="0479b06"/>全子道祈盡孝思堅請還山勉襄石塔遠追目犍連
<lb ed="X" n="0715a06"/><lb ed="R110" n="0479b07"/>之度母近承陳尊宿之養親有裨人倫克端風化朕
<lb ed="X" n="0715a07"/><lb ed="R110" n="0479b08"/>俯徇其願敕護遄歸惜山川之旣遙倐夏秋之<anchor xml:id="nkr_note_add_0715a0701" n="0715a0701"/><anchor xml:id="beg0715a0701" n="0715a0701"/>已<anchor xml:id="end0715a0701"/>隔
<lb ed="X" n="0715a08"/><lb ed="R110" n="0479b09"/>永言遺韻惓惓於懷追惟對御之言實發大乘之秘
<lb ed="X" n="0715a09"/><lb ed="R110" n="0479b10"/>傳燈可續末灋所希爰是復降溫綸加封大覺普濟
<lb ed="X" n="0715a10"/><lb ed="R110" n="0479b11"/>禪師賜以紫衣並予金印遣使齎往昭朕眷衷重揚
<lb ed="X" n="0715a11"/><lb ed="R110" n="0479b12"/>灋席之輝永鎭山門之寶於戲龍章載錫式增慧日
<lb ed="X" n="0715a12"/><lb ed="R110" n="0479b13"/>光華椹服新頒克紹佛衣灋數祈承顯命益勉勤修
<lb ed="X" n="0715a13"/><lb ed="R110" n="0479b14"/>欽哉故諭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0715a14"/><lb ed="R110" n="0479b15"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又</cb:mulu><head>又</head>
<lb ed="X" n="0715a15"/><lb ed="R110" n="0479b16"/><p xml:id="pX62p0715a1501">自杖錫南還時勤企念五湖煙景三江秀麗荷衣松
<lb ed="X" n="0715a16"/><lb ed="R110" n="0479b17"/>食致足樂也閶闔風至秋色依依益深白露伊人之
<lb ed="X" n="0715a17"/><lb ed="R110" n="0479b18"/>想自邇以來企徹禪宗勤心灋寶慨佛果應庵之後
<lb ed="X" n="0715a18"/><lb ed="R110" n="0480a01"/>差近閴寂今雷音雖震而北方猶若未聞故末灋比
<lb ed="X" n="0715a19"/><lb ed="R110" n="0480a02"/>邱少奉戒律其口談無而行在有者又如麻粟也茲
<lb ed="X" n="0715a20"/><lb ed="R110" n="0480a03"/>欲於都城建立皇壇俾衲子一千五百人衆受毗尼
<lb ed="X" n="0715a21"/><lb ed="R110" n="0480a04"/>戒七條一縷出自上方五戒三皈重宣佛義然非禪
<lb ed="X" n="0715a22"/><lb ed="R110" n="0480a05"/>師親爲羯磨正恐以最上慈航爲人天階級耳惟冀
<lb ed="X" n="0715a23"/><lb ed="R110" n="0480a06"/>荷擔如來闡明大灋不辭遠道惠然肯來則皇城四
<lb ed="X" n="0715a24"/><lb ed="R110" n="0480a07"/>衆重聞薝蔔之香新學緇流頓長菩提之樹知禪師
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0715b" n="0715b"/>
<lb ed="X" n="0715b01"/><lb ed="R110" n="0480a08"/>以佛灋大事爲先不以靜退小節縈念也遙瞻浮渡
<lb ed="X" n="0715b02"/><lb ed="R110" n="0480a09"/>速慰悠懷。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0715b03"/><lb ed="R110" n="0480a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">康熈四十年嘉平月　聖祖仁皇帝御製補陀羅迦<name role="" type="person">普濟寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>記</cb:mulu><head>康熈四十年嘉平月
<lb ed="X" n="0715b04"/><lb ed="R110" n="0480a11"/>　聖祖仁皇帝御製補陀羅迦<name role="" type="person">普濟寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>記</head>
<lb ed="X" n="0715b05"/><lb ed="R110" n="0480a12"/><p xml:id="pX62p0715b0501">稽考梵書補陀羅迦山有三一居厄納忒黑一居忒
<lb ed="X" n="0715b06"/><lb ed="R110" n="0480a13"/>白忒一居南海卽是山也本山誌書未得其詳當年
<lb ed="X" n="0715b07"/><lb ed="R110" n="0480a14"/>海寇猖狂凡禁海之外寺宇梵刹皆爲<g ref="#CB01926">灰</g>燼自康熈
<lb ed="X" n="0715b08"/><lb ed="R110" n="0480a15"/>二十二年蕩平臺灣海波永息故遊方衲子因舊基
<lb ed="X" n="0715b09"/><lb ed="R110" n="0480a16"/>址斬蓬蒿艾藜藿而更新焉朕時巡浙西特遣專官
<lb ed="X" n="0715b10"/><lb ed="R110" n="0480a17"/>虔修淨供敬書題額永鎭山門復發帑金重修寺宇
<lb ed="X" n="0715b11"/><lb ed="R110" n="0480a18"/>務俾殿堂廡牖丹碧華燁棼橑煥美而一木一石悉
<lb ed="X" n="0715b12"/><lb ed="R110" n="0480b01"/>出公家一夫一役不煩民力上爲
<lb ed="X" n="0715b13" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0480b02"/>慈闈延禧下爲蒼生錫祉也朕自弱齡誦讀經史以
<lb ed="X" n="0715b14"/><lb ed="R110" n="0480b03"/>修齊治平爲本未暇覧金經貝葉空寂泡影之文所
<lb ed="X" n="0715b15"/><lb ed="R110" n="0480b04"/>以不能窺其堂奧槩而言之元者善之長也佛者以
<lb ed="X" n="0715b16"/><lb ed="R110" n="0480b05"/>善爲本推而擴之大約無二上天好生化育萬彚大
<lb ed="X" n="0715b17"/><lb ed="R110" n="0480b06"/>士慈悲度盡衆生亦無二也朕求治勤民四十餘載
<lb ed="X" n="0715b18"/><lb ed="R110" n="0480b07"/>矣今者兵革<anchor xml:id="nkr_note_add_0715b1801" n="0715b1801"/><anchor xml:id="beg0715b1801" n="0715b1801"/>已<anchor xml:id="end0715b1801"/>銷而民生未臻康阜梗頑雖化而民
<lb ed="X" n="0715b19"/><lb ed="R110" n="0480b08"/>心未盡淳良皆因水旱靡常豐歉各異此朕寤寐孳
<lb ed="X" n="0715b20"/><lb ed="R110" n="0480b09"/>孳不能釋也以大士之力庶幾慈雲法雨甘露祥風
<lb ed="X" n="0715b21"/><lb ed="R110" n="0480b10"/>使歲稔人安萬姓仁壽則普濟之弘功卽時雍之上
<lb ed="X" n="0715b22"/><lb ed="R110" n="0480b11"/>理是朕之心也夫爰書翰簡勒諸穹<g ref="#CB15156">碑</g>垂示無盡云。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0715b23"/><lb ed="R110" n="0480b12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又御製重修<name role="" type="person">天竺寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>文</cb:mulu><head>又
<lb ed="X" n="0715b24"/><lb ed="R110" n="0480b13"/>御製重修<name role="" type="person">天竺寺</name><g ref="#CB15156">碑</g>文</head>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0715c" n="0715c"/>
<lb ed="X" n="0715c01"/><lb ed="R110" n="0480b14"/><p xml:id="pX62p0715c0101">朕御麻凝庥心周區域省方設敎蹕駐山湖眷茲民
<lb ed="X" n="0715c02"/><lb ed="R110" n="0480b15"/>力於東南詎止皇輿之名勝若迺因其舊蹟無侈前
<lb ed="X" n="0715c03"/><lb ed="R110" n="0480b16"/>觀則<name role="" type="person">天竺寺</name>之所由以重修也粤惟鷲嶺著於西方
<lb ed="X" n="0715c04"/><lb ed="R110" n="0480b17"/>法輪則一竺峰麗於南國名刹維三固緇梵所薰修
<lb ed="X" n="0715c05"/><lb ed="R110" n="0480b18"/>亦僊靈之窟宅潮音送響遙接普陀塔影橫空長留
<lb ed="X" n="0715c06"/><lb ed="R110" n="0481a01"/>舍利瑞光發於<g ref="#CB00589">㵎</g>上奇木像大士之容白衣感夫夢
<lb ed="X" n="0715c07"/><lb ed="R110" n="0481a02"/>中淨域建看經之院或旱乾間作禾麥吿枯而幡蓋
<lb ed="X" n="0715c08"/><lb ed="R110" n="0481a03"/>來迎霪雨濡足有禱輒應無福不臻斯固歷晉宋以
<lb ed="X" n="0715c09"/><lb ed="R110" n="0481a04"/>迄今實亦載簡編而可信意者能仁之量等於好生
<lb ed="X" n="0715c10"/><lb ed="R110" n="0481a05"/>佛道之成關乎民隱推斯指也不其偉與將使般若
<lb ed="X" n="0715c11"/><lb ed="R110" n="0481a06"/>之門隨方而啓仁壽之域擧世咸登有其興矣曷可
<lb ed="X" n="0715c12"/><lb ed="R110" n="0481a07"/>廢哉朕曩者親奉
<lb ed="X" n="0715c13" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a08"/>慈闈式臨茲宇自芳湖而西顧望初地以南循輦過
<lb ed="X" n="0715c14"/><lb ed="R110" n="0481a09"/>花迎旌迴雲捲巖深乳竇含眞珠之寶光峰轉飛來
<lb ed="X" n="0715c15"/><lb ed="R110" n="0481a10"/>帶琉璃之紺色百靈斯護七聖不迷旣祝我
<lb ed="X" n="0715c16" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a11"/>皇太后壽履康甯復冀凡茲庶民室家盈慶然則迦
<lb ed="X" n="0715c17"/><lb ed="R110" n="0481a12"/>釋之弘慈與國家之布德豈有殊也顧念山靈如昔
<lb ed="X" n="0715c18"/><lb ed="R110" n="0481a13"/>寺貌未新我
<lb ed="X" n="0715c19" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a14"/>皇太后爲國發心爲民祈福時申
<lb ed="X" n="0715c20" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a15"/>慈命重葺香林茲役之興不妨民事凌雲再煥將無
<lb ed="X" n="0715c21"/><lb ed="R110" n="0481a16"/>乾竺之靈匪日成功實篤坤元之慶恒沙國土偕常
<lb ed="X" n="0715c22"/><lb ed="R110" n="0481a17"/>樂以同升億萬蒼生享太平而無極是則我
<lb ed="X" n="0715c23" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0481a18"/>皇太后之聖心依然迦釋之心而於朕經營天下利
<lb ed="X" n="0715c24"/><lb ed="R110" n="0481b01"/>濟生民之心亦適有愜也夫。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0716a" n="0716a"/>
<lb ed="X" n="0716a01"/><lb ed="R110" n="0481b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">雍正元年六月十八日　世宗憲皇帝硃批浙江巡撫(臣)李馥奏</cb:mulu><head>雍正元年六月十八日
<lb ed="X" n="0716a02"/><lb ed="R110" n="0481b03"/>　世宗憲皇帝硃批浙江巡撫<note place="inline">臣</note>李馥奏</head>
<lb ed="X" n="0716a03"/><lb ed="R110" n="0481b04"/><p xml:id="pX62p0716a0301">再諭<g ref="#CB15470">粤</g>溯道統之傳堯舜以至周公孔子聖聖相承
<lb ed="X" n="0716a04"/><lb ed="R110" n="0481b05"/>精一不雜原無藉於釋道自漢以來三敎流傳炳若
<lb ed="X" n="0716a05"/><lb ed="R110" n="0481b06"/>三光屹然鼎峙歷千百年而不廢不墜豈非道並行
<lb ed="X" n="0716a06"/><lb ed="R110" n="0481b07"/>而不相悖歟吾儒正心率性釋家明心見性元門修
<lb ed="X" n="0716a07"/><lb ed="R110" n="0481b08"/>心煉性以言乎體則同聖人之明德新民如來之自
<lb ed="X" n="0716a08"/><lb ed="R110" n="0481b09"/>利利他太上之度人無量以言乎用又同中庸曰戒
<lb ed="X" n="0716a09"/><lb ed="R110" n="0481b10"/>愼乎其所不睹恐懼乎其所不聞內典云六塵涉境
<lb ed="X" n="0716a10"/><lb ed="R110" n="0481b11"/>心不隨緣道德經云不見可欲使心不亂以言乎進
<lb ed="X" n="0716a11"/><lb ed="R110" n="0481b12"/>修工夫亦未嘗不同何下士往往以管蠡之見縱橫
<lb ed="X" n="0716a12"/><lb ed="R110" n="0481b13"/>辯駁以逞其胸臆蓋止據形迹而論而實未窺其奧
<lb ed="X" n="0716a13"/><lb ed="R110" n="0481b14"/>蘊也其言以爲二氏之學全無關乎世道人心而孰
<lb ed="X" n="0716a14"/><lb ed="R110" n="0481b15"/>知有不然者夫積善之家必有餘慶積不善之家必
<lb ed="X" n="0716a15"/><lb ed="R110" n="0481b16"/>有餘殃理載於周易善惡之報如影隨形義著於感
<lb ed="X" n="0716a16"/><lb ed="R110" n="0481b17"/>應篇四生六道因果輪迴之秘諦散見於大藏諸經
<lb ed="X" n="0716a17"/><lb ed="R110" n="0481b18"/>其所以警戒提撕誘掖獎勸若合符節究其指歸無
<lb ed="X" n="0716a18"/><lb ed="R110" n="0482a01"/>非勉人爲善而<anchor xml:id="nkr_note_add_0716a1801" n="0716a1801"/><anchor xml:id="beg0716a1801" n="0716a1801"/>已<anchor xml:id="end0716a1801"/>况細而閨闈里巷遠而海澨山陬
<lb ed="X" n="0716a19"/><lb ed="R110" n="0482a02"/>有不可以禮樂維持詩書訓導者而二氏之敎皆足
<lb ed="X" n="0716a20"/><lb ed="R110" n="0482a03"/>以感發其皈向之誠消磨其隱微之慝由是觀之釋
<lb ed="X" n="0716a21"/><lb ed="R110" n="0482a04"/>道甯無補於王化也哉試問中國將此三途去二留
<lb ed="X" n="0716a22"/><lb ed="R110" n="0482a05"/>一能乎否耶不能則何必分門立戶互相排擠有若
<lb ed="X" n="0716a23"/><lb ed="R110" n="0482a06"/>聚訟然顧茲末法黃冠緇流下愚者多率皆餓夫懶
<lb ed="X" n="0716a24"/><lb ed="R110" n="0482a07"/>漢苟希利養以故招提蘭若竟成藏垢納汚之地此
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0716b" n="0716b"/>
<lb ed="X" n="0716b01"/><lb ed="R110" n="0482a08"/>輩猶如穀之有稗粟之有粃惟在分別孰稗孰粃豈
<lb ed="X" n="0716b02"/><lb ed="R110" n="0482a09"/>可倂穀粟而槪棄之乎朕向來三敎並重一體尊崇
<lb ed="X" n="0716b03"/><lb ed="R110" n="0482a10"/>於奉佛敬仙之禮不稍輕忽每見章句之士鄙薄二
<lb ed="X" n="0716b04"/><lb ed="R110" n="0482a11"/>氏動輒輕蔑擯斥而託名理學者尤甚及考其操履
<lb ed="X" n="0716b05"/><lb ed="R110" n="0482a12"/>與理學眞詮又大相徑庭此不過井蛙籬鷃之徒耳
<lb ed="X" n="0716b06"/><lb ed="R110" n="0482a13"/>何足與較浙江俗稱僧海乃衲子卓錫勝地近十年
<lb ed="X" n="0716b07"/><lb ed="R110" n="0482a14"/>來不特指月淸機宗風透徹者罕見卽精通敎律者
<lb ed="X" n="0716b08"/><lb ed="R110" n="0482a15"/>亦未聞其人叢林凋謝可勝太息汝仰體朕意於公
<lb ed="X" n="0716b09"/><lb ed="R110" n="0482a16"/>務之餘留心護持使不至過於寥落傾頺不必著相
<lb ed="X" n="0716b10"/><lb ed="R110" n="0482a17"/>莊嚴也此諭汝自領會毋令衆知何也士子聞之徒
<lb ed="X" n="0716b11"/><lb ed="R110" n="0482a18"/>爲好佛之譏釋子聞之致增我慢之相其中庸流或
<lb ed="X" n="0716b12"/><lb ed="R110" n="0482b01"/>因而縱肇甚至紊亂淸規有千法紀是朕憐之而反
<lb ed="X" n="0716b13"/><lb ed="R110" n="0482b02"/>害之也密之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0716b14"/><lb ed="R110" n="0482b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又雍正二年四月十九日</cb:mulu><head>又雍正二年四月十九日</head>
<lb ed="X" n="0716b15"/><lb ed="R110" n="0482b04"/><p xml:id="pX62p0716b1501">上諭內閣前有條奏婦女入廟進香成羣聚會混雜
<lb ed="X" n="0716b16"/><lb ed="R110" n="0482b05"/>行走妄費無益及入于別敎妖言惑衆理宜禁止者
<lb ed="X" n="0716b17"/><lb ed="R110" n="0482b06"/>曾降旨准行但並非禁止民人于名山寺廟中禮拜
<lb ed="X" n="0716b18"/><lb ed="R110" n="0482b07"/>也今聞凡係寺廟槪行禁止不許民人叩拜又往<g ref="#CB17396">𩫶</g>
<lb ed="X" n="0716b19"/><lb ed="R110" n="0482b08"/>髻山進香人等于金盞河地方掛號取稅皆與朕旨
<lb ed="X" n="0716b20"/><lb ed="R110" n="0482b09"/>不合其禁止太過之處在京著禮部查明具奏金盞
<lb ed="X" n="0716b21"/><lb ed="R110" n="0482b10"/>河地方交與直隸巡撫令其查明具奏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0716b22"/><lb ed="R110" n="0482b11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又雍正八年二月初三日　硃批福建巡撫(臣)劉世明奏</cb:mulu><head>又雍正八年二月初三日
<lb ed="X" n="0716b23"/><lb ed="R110" n="0482b12"/>　硃批福建巡撫<note place="inline">臣</note>劉世明奏</head>
<lb ed="X" n="0716b24"/><lb ed="R110" n="0482b13"/><p xml:id="pX62p0716b2401">但應禁止邪敎惑衆從未有禁人喫齋之理此奏甚
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0716c" n="0716c"/>
<lb ed="X" n="0716c01"/><lb ed="R110" n="0482b14"/>屬乘謬之至朕不解汝具何意見而云然若將此等
<lb ed="X" n="0716c02"/><lb ed="R110" n="0482b15"/>無理妄擧以爲盡心任事實力奉行則大誤矣旣云
<lb ed="X" n="0716c03"/><lb ed="R110" n="0482b16"/>年老願齋者聽而闔家大小喫齋者又欲坐罪更屬
<lb ed="X" n="0716c04"/><lb ed="R110" n="0482b17"/>可笑之談如於一家老者小者飮食之際稽查某齋
<lb ed="X" n="0716c05"/><lb ed="R110" n="0482b18"/>某不齋其紛擾爲何如耶觀一切辦理覆奏不<anchor xml:id="nkr_note_add_0716c0501" n="0716c0501"/><anchor xml:id="beg0716c0501" n="0716c0501"/>但<anchor xml:id="end0716c0501"/>浮
<lb ed="X" n="0716c06"/><lb ed="R110" n="0483a01"/>泛不實且每多乖張失指大有心志惶惑光景嗣後
<lb ed="X" n="0716c07"/><lb ed="R110" n="0483a02"/>仍不痛自儆省加勉誠敬則朕恩殊爲可惜也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0716c08"/><lb ed="R110" n="0483a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又雍正十一年二月十五日</cb:mulu><head>又雍正十一年二月十五日</head>
<lb ed="X" n="0716c09"/><lb ed="R110" n="0483a04"/><p xml:id="pX62p0716c0901">上諭內閣朕惟三敎之覺民於海內也理同出於一
<lb ed="X" n="0716c10"/><lb ed="R110" n="0483a05"/>原道並行而不悖人惟不能豁然貫通於是人各異
<lb ed="X" n="0716c11"/><lb ed="R110" n="0483a06"/>心心各異見慕道者謂佛不如道之尊向佛者謂道
<lb ed="X" n="0716c12"/><lb ed="R110" n="0483a07"/>不如佛之大而儒者又兼闢二氏以爲異端懷挾私
<lb ed="X" n="0716c13"/><lb ed="R110" n="0483a08"/>心紛爭角勝而不相下朕以持三敎之論亦惟得其
<lb ed="X" n="0716c14"/><lb ed="R110" n="0483a09"/>平而<anchor xml:id="nkr_note_add_0716c1401" n="0716c1401"/><anchor xml:id="beg0716c1401" n="0716c1401"/>已<anchor xml:id="end0716c1401"/>矣能得其平則外略形迹之異內證性理之
<lb ed="X" n="0716c15"/><lb ed="R110" n="0483a10"/>同而知三敎初無異旨無非欲人同歸於善夫佛氏
<lb ed="X" n="0716c16"/><lb ed="R110" n="0483a11"/>之五戒十善導人於善也吾儒之五常百行誘掖獎
<lb ed="X" n="0716c17"/><lb ed="R110" n="0483a12"/>勸有一不引人爲善者哉昔宋文帝問侍中<name role="" type="person">何尙之</name>
<lb ed="X" n="0716c18"/><lb ed="R110" n="0483a13"/>曰六經本是濟俗若性靈眞要則以佛經爲指南如
<lb ed="X" n="0716c19"/><lb ed="R110" n="0483a14"/>率土之民皆湻此化則吾坐致太平矣<name role="" type="person">何尙之</name>對曰
<lb ed="X" n="0716c20"/><lb ed="R110" n="0483a15"/>百家之鄕十人持五戒則十人湻謹千室之邑百人
<lb ed="X" n="0716c21"/><lb ed="R110" n="0483a16"/>持十善則百人和睦持此風敎以周寰區則編戶億
<lb ed="X" n="0716c22"/><lb ed="R110" n="0483a17"/>千仁人百萬而能行一善則去一惡去一惡則息一
<lb ed="X" n="0716c23"/><lb ed="R110" n="0483a18"/>刑一刑息於家萬刑息於國洵乎可以垂拱坐致太
<lb ed="X" n="0716c24"/><lb ed="R110" n="0483b01"/>平矣斯言也蓋以勸善者治天下之要道也而佛敎
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0717a" n="0717a"/>
<lb ed="X" n="0717a01"/><lb ed="R110" n="0483b02"/>之化貪吝誘賢良其旨亦本於此苟信而從之洵可
<lb ed="X" n="0717a02"/><lb ed="R110" n="0483b03"/>以型方訓俗而爲致君澤民之大助其任意詆毀妄
<lb ed="X" n="0717a03"/><lb ed="R110" n="0483b04"/>揑爲楊墨之道之論者皆未見顏色失乎瞽之說也
<lb ed="X" n="0717a04"/><lb ed="R110" n="0483b05"/>朕居藩邸留心內典於性宗之學實深領悟御極以
<lb ed="X" n="0717a05"/><lb ed="R110" n="0483b06"/>後宵旰靡遑且恐啓天下以崇尙釋敎之疑是以未
<lb ed="X" n="0717a06"/><lb ed="R110" n="0483b07"/>嘗形之談論欲俟庶政漸理始擧三敎合一之旨提
<lb ed="X" n="0717a07"/><lb ed="R110" n="0483b08"/>撕警覺以明互相詆毀者之非今逾十年矣聽政餘
<lb ed="X" n="0717a08"/><lb ed="R110" n="0483b09"/>暇偶將朕之所見並昔人論說數條擧以示天下之
<lb ed="X" n="0717a09"/><lb ed="R110" n="0483b10"/>學道者古人有曰周孔六經之訓忠孝履其端李老
<lb ed="X" n="0717a10"/><lb ed="R110" n="0483b11"/>二篇之言道德創其首瞿曇三藏之文慈悲爲其本
<lb ed="X" n="0717a11"/><lb ed="R110" n="0483b12"/>事跡雖異理數不殊皆可崇可慕者又有曰儒以正
<lb ed="X" n="0717a12"/><lb ed="R110" n="0483b13"/>設敎道以尊設敎佛以大設敎觀其好生惡殺則同
<lb ed="X" n="0717a13"/><lb ed="R110" n="0483b14"/>一仁也視人猶己則同一公也懲忿塞欲禁過防非
<lb ed="X" n="0717a14"/><lb ed="R110" n="0483b15"/>則同一操修也又有曰以佛治心以道治身以儒治
<lb ed="X" n="0717a15"/><lb ed="R110" n="0483b16"/>世又有曰佛之言性與諸書同聖人同其性則廣爲
<lb ed="X" n="0717a16"/><lb ed="R110" n="0483b17"/>道德人能同誠其心同齋戒其身同推德於人則可
<lb ed="X" n="0717a17"/><lb ed="R110" n="0483b18"/>以福吾親可以資吾君之安天下又有曰佛之道與
<lb ed="X" n="0717a18"/><lb ed="R110" n="0484a01"/>王道合王道者皇極也皇極者中道之謂也佛之道
<lb ed="X" n="0717a19"/><lb ed="R110" n="0484a02"/>亦曰中道不偏不邪其旨相同又有曰佛敎之設使
<lb ed="X" n="0717a20"/><lb ed="R110" n="0484a03"/>人棄華而就實背偏而歸善由力行而造於安行由
<lb ed="X" n="0717a21"/><lb ed="R110" n="0484a04"/>自利而至於利彼其爲生民之所依歸者無以加矣
<lb ed="X" n="0717a22"/><lb ed="R110" n="0484a05"/>又有曰人謂釋氏惟務上達而無下學不思釋氏之
<lb ed="X" n="0717a23"/><lb ed="R110" n="0484a06"/>六波羅密由禪定而到彼岸豈非下學上達之旨乎
<lb ed="X" n="0717a24"/><lb ed="R110" n="0484a07"/>又有曰天下無二道聖人無兩心蓋道者先天地而
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0717b" n="0717b"/>
<lb ed="X" n="0717b01"/><lb ed="R110" n="0484a08"/>生亘古今而常存聖人得道之眞以治身以其緖餘
<lb ed="X" n="0717b02"/><lb ed="R110" n="0484a09"/>土苴治天下國家豈不大哉故聖人或生於中國或
<lb ed="X" n="0717b03"/><lb ed="R110" n="0484a10"/>生於西方或生於東夷西夷生雖殊方而其得道之
<lb ed="X" n="0717b04"/><lb ed="R110" n="0484a11"/>眞若合符契未始殊也以上數條皆於聖賢之理同
<lb ed="X" n="0717b05"/><lb ed="R110" n="0484a12"/>流共貫未見其爲謬異也三敎雖各具治心治身治
<lb ed="X" n="0717b06"/><lb ed="R110" n="0484a13"/>世之道然各有所專其各有所長各有不及處亦顯
<lb ed="X" n="0717b07"/><lb ed="R110" n="0484a14"/>而易見實缺一不可者夫習釋道之學雖有偏有正
<lb ed="X" n="0717b08"/><lb ed="R110" n="0484a15"/>而習儒者之學亦有眞有僞卽如釋中以狂空欺世
<lb ed="X" n="0717b09"/><lb ed="R110" n="0484a16"/>道中以邪術愚人是固釋道之罪人也亦如儒中博
<lb ed="X" n="0717b10"/><lb ed="R110" n="0484a17"/>覧詩書高談仁義而躬蹈亂臣賊子行之者謂非名
<lb ed="X" n="0717b11"/><lb ed="R110" n="0484a18"/>敎之罪人乎若掩人之長而斥其短隱己之短而誇
<lb ed="X" n="0717b12"/><lb ed="R110" n="0484b01"/>其長互相肆口詆排者皆私詐小人形態非仁人君
<lb ed="X" n="0717b13"/><lb ed="R110" n="0484b02"/>子懷德抱道之所爲亦徒見其不自量耳數年來有
<lb ed="X" n="0717b14"/><lb ed="R110" n="0484b03"/>請嚴禁私自剃度者有請將寺觀改爲書院者有縣
<lb ed="X" n="0717b15"/><lb ed="R110" n="0484b04"/>令無故毀廟逐僧者甚至有請僧尼悉行配合夫婦
<lb ed="X" n="0717b16"/><lb ed="R110" n="0484b05"/>可廣增人丁者悖理妄言惑亂國是不思鰥寡孤獨
<lb ed="X" n="0717b17"/><lb ed="R110" n="0484b06"/>爲國家之所矜恤彼旣立願出家其意亦爲國家蒼
<lb ed="X" n="0717b18"/><lb ed="R110" n="0484b07"/>生修福田耳乃無故強令配合以拂其性豈仁君治
<lb ed="X" n="0717b19"/><lb ed="R110" n="0484b08"/>天下者之所忍爲乎因皆下愚小輩朕亦未窮治其
<lb ed="X" n="0717b20"/><lb ed="R110" n="0484b09"/>妄誕之罪至於品類不齊其中違理犯科者朝廷原
<lb ed="X" n="0717b21"/><lb ed="R110" n="0484b10"/>有懲創之條而其淸修苦行精戒明宗者則爲之護
<lb ed="X" n="0717b22"/><lb ed="R110" n="0484b11"/>持其邪說外道則嚴加懲治如道忞行峰之紀載謬
<lb ed="X" n="0717b23"/><lb ed="R110" n="0484b12"/>妄法藏弘忍之魔說猖狂朕悉降旨指摘決不令混
<lb ed="X" n="0717b24"/><lb ed="R110" n="0484b13"/>冒正法以致眞僞罔辨也朕於三敎同原之理探溯
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0717c" n="0717c"/>
<lb ed="X" n="0717c01"/><lb ed="R110" n="0484b14"/>淵源公其心而平其論令天下臣庶佛仙弟子有各
<lb ed="X" n="0717c02"/><lb ed="R110" n="0484b15"/>挾私心各執己見意存偏向理失平衡者夢覺醉醒
<lb ed="X" n="0717c03"/><lb ed="R110" n="0484b16"/>焉故委曲宣示以開愚昧凡有地方責任之文武大
<lb ed="X" n="0717c04"/><lb ed="R110" n="0484b17"/>臣官員當承事朕旨加意護持出家修行人以成大
<lb ed="X" n="0717c05"/><lb ed="R110" n="0484b18"/>公好善之治特諭。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0717c06"/><lb ed="R110" n="0485a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又御選圓明居士語錄</cb:mulu><head>又
<lb ed="X" n="0717c07"/><lb ed="R110" n="0485a02"/>御選圓明居士語錄</head>
<lb ed="X" n="0717c08"/><lb ed="R110" n="0485a03"/><p xml:id="pX62p0717c0801">有儒士問三敎之同異王云若論○以內三敎實同
<lb ed="X" n="0717c09"/><lb ed="R110" n="0485a04"/>一道不可泥於迹象涉於事爲而妄生分別也儒以
<lb ed="X" n="0717c10"/><lb ed="R110" n="0485a05"/>修齊治平設敎道以虗無淸淨設敎究其所以示人
<lb ed="X" n="0717c11"/><lb ed="R110" n="0485a06"/>者不能外○者箇而釋敎亦不捨離○者箇旣不捨
<lb ed="X" n="0717c12"/><lb ed="R110" n="0485a07"/>離卽此○內而言則不謂之一貫不可也若以○之
<lb ed="X" n="0717c13"/><lb ed="R110" n="0485a08"/>外周孔黃老之書未言及此能明此者惟有釋典耳
<lb ed="X" n="0717c14"/><lb ed="R110" n="0485a09"/>下士愚盲小智見淺謂○以內尙不明了何暇究○
<lb ed="X" n="0717c15"/><lb ed="R110" n="0485a10"/>以外不知○以內者倚○以外者而立若不明○以
<lb ed="X" n="0717c16"/><lb ed="R110" n="0485a11"/>外則○以內無論不能頓地透脫卽使到得盡處猶
<lb ed="X" n="0717c17"/><lb ed="R110" n="0485a12"/>有者箇○在人但知拘滯生死不知窮其無生不死
<lb ed="X" n="0717c18"/><lb ed="R110" n="0485a13"/>此一大關惟此一路方透卽以佛敎而論如講演戒
<lb ed="X" n="0717c19"/><lb ed="R110" n="0485a14"/>律何嘗不與宗爲一貫必須宗爲之統攝離宗則盡
<lb ed="X" n="0717c20"/><lb ed="R110" n="0485a15"/>屬幻作宗乃第一義也然一亦不立方是佛旨卽此
<lb ed="X" n="0717c21"/><lb ed="R110" n="0485a16"/>觀彼自明三敎分合之定論圓明寧甘汝等迂儒之
<lb ed="X" n="0717c22"/><lb ed="R110" n="0485a17"/>謗斷不忍令衆生長溺苦海而不拯救指迷也士聞
<lb ed="X" n="0717c23"/><lb ed="R110" n="0485a18"/>愕然諾諾而退。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0717c24"/><lb ed="R110" n="0485b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">乾隆元年　高宗純皇帝諭</cb:mulu><head>乾隆元年
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0718a" n="0718a"/>
<lb ed="X" n="0718a01"/><lb ed="R110" n="0485b02"/>　高宗純皇帝諭</head>
<lb ed="X" n="0718a02"/><lb ed="R110" n="0485b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">高宗純皇帝諭</cb:mulu><p xml:id="pX62p0718a0201">朕前以應付僧火居道士竊二氏之名而無修持之
<lb ed="X" n="0718a03"/><lb ed="R110" n="0485b04"/>實甚且作姦犯科難於稽察約束是以酌復度牒之
<lb ed="X" n="0718a04"/><lb ed="R110" n="0485b05"/>法使有志修行者永守淸規而無賴之徒不得竄入
<lb ed="X" n="0718a05"/><lb ed="R110" n="0485b06"/>其中以爲佛老之玷其情願還俗者量給資產其餘
<lb ed="X" n="0718a06"/><lb ed="R110" n="0485b07"/>歸公留爲養濟窮民之用此亦專爲應付僧火居道
<lb ed="X" n="0718a07"/><lb ed="R110" n="0485b08"/>士而言也名山古刹閉戶淸修者在所不問前降諭
<lb ed="X" n="0718a08"/><lb ed="R110" n="0485b09"/>旨甚明現交與王大臣九卿會議乃聞外省傳述錯
<lb ed="X" n="0718a09"/><lb ed="R110" n="0485b10"/>誤一切僧道皆有惶惑不安之意恐將資產歸公遂
<lb ed="X" n="0718a10"/><lb ed="R110" n="0485b11"/>爾弊端百出有將己身田宅詭寄他人戶下希圖藏
<lb ed="X" n="0718a11"/><lb ed="R110" n="0485b12"/>匿者有謀囑書吏分立花戶詭名以多報少者有減
<lb ed="X" n="0718a12"/><lb ed="R110" n="0485b13"/>價速求售賣變銀入橐者且有局外匪類從中藉口
<lb ed="X" n="0718a13"/><lb ed="R110" n="0485b14"/>索詐者夫此僧道旣謀利戀財如是揆之仙佛之法
<lb ed="X" n="0718a14"/><lb ed="R110" n="0485b15"/>乃糠粃稂莠也卽取其私橐歸公以養濟貧民亦何
<lb ed="X" n="0718a15"/><lb ed="R110" n="0485b16"/>不可之有天下後世自有公論但朕之本意原以天
<lb ed="X" n="0718a16"/><lb ed="R110" n="0485b17"/>地好生之心爲心一物不得其所如己推而納之溝
<lb ed="X" n="0718a17"/><lb ed="R110" n="0485b18"/>中此庸愚無知之僧道亦天下之一物耳朕何忍視
<lb ed="X" n="0718a18"/><lb ed="R110" n="0486a01"/>同膜外況朕先所降旨甚明原以護持僧道而非有
<lb ed="X" n="0718a19"/><lb ed="R110" n="0486a02"/>意苛削僧道今觀伊等情形是愚昧無知被人恐嚇
<lb ed="X" n="0718a20"/><lb ed="R110" n="0486a03"/>而不知原降之諭旨也著該部先行曉諭去其迷惑
<lb ed="X" n="0718a21"/><lb ed="R110" n="0486a04"/>至於應付僧火居道士之資產因無所歸著是以有
<lb ed="X" n="0718a22"/><lb ed="R110" n="0486a05"/>養濟窮民之說究竟國家養濟窮民豈需此區區之
<lb ed="X" n="0718a23"/><lb ed="R110" n="0486a06"/>財物亦可不必稽察歸公此處著重議具奏。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0718a24"/><lb ed="R110" n="0486a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">附大淸會典事例一則</cb:mulu><head>附大淸會典事例一則</head>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0718b" n="0718b"/>
<lb ed="X" n="0718b01"/><lb ed="R110" n="0486a08"/><p xml:id="pX62p0718b0101">僧道將寺觀各田地<g ref="#CB15167">𬂔</g>朧投獻王府及內外官豪
<lb ed="X" n="0718b02"/><lb ed="R110" n="0486a09"/>勢要之家私揑文契典賣者投獻之人問發邊衛
<lb ed="X" n="0718b03"/><lb ed="R110" n="0486a10"/>永遠充軍田地給還各寺觀其受投獻家長並管
<lb ed="X" n="0718b04"/><lb ed="R110" n="0486a11"/>莊人參究治罪<note place="inline">謹案此條係原例又乾隆五年改定問發邊遠充軍田地給還應得
<lb ed="X" n="0718b05"/><lb ed="R110" n="0486a12"/>之人</note>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0718b06"/><lb ed="R110" n="0486a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">又乾隆三十二年　御製寶相寺<g ref="#CB15156">碑</g>文</cb:mulu><head>又乾隆三十二年
<lb ed="X" n="0718b07"/><lb ed="R110" n="0486a14"/>　御製寶相寺<g ref="#CB15156">碑</g>文</head>
<lb ed="X" n="0718b08"/><lb ed="R110" n="0486a15"/><p xml:id="pX62p0718b0801">歲辛巳値
<lb ed="X" n="0718b09" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486a16"/>聖母皇太后七旬大慶爰奉
<lb ed="X" n="0718b10" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486a17"/>安輿詣五臺所以祝
<lb ed="X" n="0718b11" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486a18"/>釐也殊像寺在山之麓爲瞻禮文殊初地妙相端嚴
<lb ed="X" n="0718b12"/><lb ed="R110" n="0486b01"/>光耀香界默識以歸旣歸則心追手摹系以贊而勒
<lb ed="X" n="0718b13"/><lb ed="R110" n="0486b02"/>之<g ref="#CB15156">碑</g>香山南麓曩所規<name role="" type="person">菩薩頂</name>之寶諦寺在焉迺於
<lb ed="X" n="0718b14"/><lb ed="R110" n="0486b03"/>寺右度隙地出內府金錢飭具庀材營構蘭若視<g ref="#CB15156">碑</g>
<lb ed="X" n="0718b15"/><lb ed="R110" n="0486b04"/>摹而像設之金色莊嚴惟具惟肖寺之制甃甓幕圜
<lb ed="X" n="0718b16"/><lb ed="R110" n="0486b05"/>不施杗廇桴梲而崇廣閎麗則視殊像有加經始於
<lb ed="X" n="0718b17"/><lb ed="R110" n="0486b06"/>乾隆壬午春越今丁亥蕆工旣敬致瓣香而慶落之
<lb ed="X" n="0718b18"/><lb ed="R110" n="0486b07"/>所司礱石以俟因記之曰<name role="" type="person">文殊師利</name>久住<name role="" type="person">娑婆世界</name>
<lb ed="X" n="0718b19"/><lb ed="R110" n="0486b08"/>而應現說法獨在<name role="" type="person">淸涼山</name>固華嚴品所謂東方世界
<lb ed="X" n="0718b20"/><lb ed="R110" n="0486b09"/>中菩薩者也夫淸涼在畿輔之西而香山亦在京城
<lb ed="X" n="0718b21"/><lb ed="R110" n="0486b10"/>之西然以淸涼視香山則香山爲東若以竺乾視震
<lb ed="X" n="0718b22"/><lb ed="R110" n="0486b11"/>旦則<name role="" type="person">淸涼山</name>又皆東也是二山者不可言同何況云
<lb ed="X" n="0718b23"/><lb ed="R110" n="0486b12"/>異矧陸元暢之答宣律師曰文殊隨緣利見應變不
<lb ed="X" n="0718b24"/><lb ed="R110" n="0486b13"/>窮是一是二在文殊本不生分別見倘必執淸涼爲
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0718c" n="0718c"/>
<lb ed="X" n="0718c01"/><lb ed="R110" n="0486b14"/>道場而不知香山之亦可爲道場則何異鑿井得泉
<lb ed="X" n="0718c02"/><lb ed="R110" n="0486b15"/>而謂水專在是哉且昔之詣五臺禮文殊所以祝
<lb ed="X" n="0718c03" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486b16"/><g ref="#CB12530">𨤲</g>也而淸涼距畿輔千餘里掖
<lb ed="X" n="0718c04" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0486b17"/>輦行慶向惟三至焉若香山則去京城三十里而近
<lb ed="X" n="0718c05"/><lb ed="R110" n="0486b18"/>歲可一再至繼自今億萬年
<lb ed="X" n="0718c06" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487a01"/>延洪演乘茲惟其恒是則余建寺香山之初志也寺
<lb ed="X" n="0718c07"/><lb ed="R110" n="0487a02"/>成名之曰寶相綴以偈曰曼殊室利七佛之師經歷
<lb ed="X" n="0718c08"/><lb ed="R110" n="0487a03"/>人間至福城東東方世界名曰金色常在其中而演
<lb ed="X" n="0718c09"/><lb ed="R110" n="0487a04"/>說法<name role="" type="person">摩竭陀國</name>其東五峯是名雪山惟淸涼境金剛
<lb ed="X" n="0718c10"/><lb ed="R110" n="0487a05"/>窟聚北代州是大士示現妙相莊嚴振大法輪坐師
<lb ed="X" n="0718c11"/><lb ed="R110" n="0487a06"/>子座師子奮迅具足神威中臺現身寺曰殊像我昔
<lb ed="X" n="0718c12"/><lb ed="R110" n="0487a07"/>瞻禮發大宏願虔誠祝
<lb ed="X" n="0718c13" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487a08"/><g ref="#CB12530">𨤲</g>普諸福緣相好印心如月在水卽幻卽眞證眞幻
<lb ed="X" n="0718c14"/><lb ed="R110" n="0487a09"/>相以此眞幻還印金容香山淨域多祇樹園寶諦之
<lb ed="X" n="0718c15"/><lb ed="R110" n="0487a10"/>西營是寶相莊校七寶晃耀大千日面月面了無分
<lb ed="X" n="0718c16"/><lb ed="R110" n="0487a11"/>別我聞如是文殊應緣緣卽隨緣何有彼此矧東西
<lb ed="X" n="0718c17"/><lb ed="R110" n="0487a12"/>方因見生名見卽不拘名亦不著淸涼香山非二非
<lb ed="X" n="0718c18"/><lb ed="R110" n="0487a13"/>一復念文殊菩薩久住而此世界實曰常喜以常以
<lb ed="X" n="0718c19"/><lb ed="R110" n="0487a14"/>久延祝
<lb ed="X" n="0718c20" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487a15"/>慈禧惟願自今歲萬又萬寶算盈積如恒河沙獲妙
<lb ed="X" n="0718c21"/><lb ed="R110" n="0487a16"/>吉祥生大歡喜以是因緣
<lb ed="X" n="0718c22" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487a17"/>壽復無量。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0718c23"/>
<lb ed="X" n="0718c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0719a" n="0719a"/>
<lb ed="X" n="0719a01"/>
<lb ed="X" n="0719a02"/>
<lb ed="X" n="0719a03"/>
<lb ed="X" n="0719a04"/>
<lb ed="X" n="0719a05"/>
<lb ed="X" n="0719a06"/><lb ed="R110" n="0487b01"/><cb:div type="other"><head>報恩論卷首</head>
<lb ed="X" n="0719a07"/>
<lb ed="X" n="0719a08"/><lb ed="R110" n="0487b02"/><byline cb:type="author">桐鄕沈善登述</byline><byline cb:type="other">海鹽張常惺校錄</byline>
<lb ed="X" n="0719a09"/><lb ed="R110" n="0487b03"/><p xml:id="pX62p0719a0901">造論述意　千經萬論。處處指歸淨土者。祇是
<lb ed="X" n="0719a10"/><lb ed="R110" n="0487b04"/>敎人從現前一念動處著力。大本無量壽經。所
<lb ed="X" n="0719a11"/><lb ed="R110" n="0487b05"/>謂閉塞諸惡道。通達善趣門。兩言盡之矣。光緖
<lb ed="X" n="0719a12"/><lb ed="R110" n="0487b06"/>戊寅春。爲杭州小霍山摩崖事。與張子簡常惺
<lb ed="X" n="0719a13"/><lb ed="R110" n="0487b07"/>等。結壇鄧尉聖恩寺。念佛寫經。寫畢造此論。一
<lb ed="X" n="0719a14"/><lb ed="R110" n="0487b08"/>壇共五人。以三爲班。輪轉五十三晝夜不斷聲。
<lb ed="X" n="0719a15"/><lb ed="R110" n="0487b09"/>限香進退。故祇能據魏譯大本。直抒胸臆。隨口
<lb ed="X" n="0719a16"/><lb ed="R110" n="0487b10"/>誦出。子簡錄稿。晝凡四輪。退息各三刻。積十二
<lb ed="X" n="0719a17"/><lb ed="R110" n="0487b11"/>刻支支節節而爲之。越兩旬餘方成。得文五篇。
<lb ed="X" n="0719a18"/><lb ed="R110" n="0487b12"/>雜說二十五則。詩歌共若干章。都凡二萬餘言。
<lb ed="X" n="0719a19"/><lb ed="R110" n="0487b13"/>依三藏例統名爲論。因摩崖山名。適符
<lb ed="X" n="0719a20" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487b14"/>本朝壽嶽。伏念
<lb ed="X" n="0719a21" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487b15"/>列聖家法相承。宏揚佛敎。與儒並隆
<lb ed="X" n="0719a22" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487b16"/>深恩至計。保我子孫黎民。萬世永賴。故取寺名一字。
<lb ed="X" n="0719a23" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0487b17"/>題曰報恩。庶幾覽者相與護持。以維繫人心。共
<lb ed="X" n="0719a24"/><lb ed="R110" n="0487b18"/>圖報答。論出後。傳鈔頗不乏人。今忽忽二十年
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0719b" n="0719b"/>
<lb ed="X" n="0719b01"/><lb ed="R110" n="0488a01"/>矣。老病日深。不能復進。欲刊布之。而慮自來說
<lb ed="X" n="0719b02"/><lb ed="R110" n="0488a02"/>淨土者。濫入禪宗。高談元妙。佛法世法。打成兩
<lb ed="X" n="0719b03"/><lb ed="R110" n="0488a03"/>橛。則全失如來設敎本旨。而於此反增疑障。故
<lb ed="X" n="0719b04"/><lb ed="R110" n="0488a04"/>復徧引淨宗諸經。幷注解之以證明論義。列於
<lb ed="X" n="0719b05"/><lb ed="R110" n="0488a05"/>卷首。而寫經前後所說。有相關涉者。別編一卷
<lb ed="X" n="0719b06"/><lb ed="R110" n="0488a06"/>附焉。凡夫鈍根。讀書少。涉世淺。見理粗。未知孔
<lb ed="X" n="0719b07"/><lb ed="R110" n="0488a07"/>敎如何。佛敎如何。但知自古至今。未有離却萬
<lb ed="X" n="0719b08"/><lb ed="R110" n="0488a08"/>億愚賤之心。而可以爲敎者。未有支離刻覈使
<lb ed="X" n="0719b09"/><lb ed="R110" n="0488a09"/>人救過不暇。而可以敎民者。未有有民不敎。聽
<lb ed="X" n="0719b10"/><lb ed="R110" n="0488a10"/>其放辟邪侈。而可以爲國者。未有君民同一敎。
<lb ed="X" n="0719b11"/><lb ed="R110" n="0488a11"/>士大夫別一敎。而尙能用其民者。未有不能用
<lb ed="X" n="0719b12"/><lb ed="R110" n="0488a12"/>其民。而其國不衰弱。能用其民而其國不強盛
<lb ed="X" n="0719b13"/><lb ed="R110" n="0488a13"/>者。如是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0719b1301" n="0719b1301"/><anchor xml:id="beg0719b1301" n="0719b1301"/>已<anchor xml:id="end0719b1301"/>。故自貢其醜拙。以俟十方緇素。及
<lb ed="X" n="0719b14"/><lb ed="R110" n="0488a14"/>當代賢士大夫敎政之。尙冀餘生得有所聞。渙
<lb ed="X" n="0719b15"/><lb ed="R110" n="0488a15"/>若沈疴之去體云爾。光緖丁酉夏沈善登識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0719b16"/><lb ed="R110" n="0488a16"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">證經(十二則)</cb:mulu><head>證經<note place="inline">十二則</note></head>
<lb ed="X" n="0719b17"/><lb ed="R110" n="0488a17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">無量壽經(魏<name role="" type="person">康僧鎧</name>譯)</cb:mulu><head>佛說無量壽經<note place="inline">魏<name role="" type="person">康僧鎧</name>譯</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0719b1712" cb:place="inline">云。佛吿阿難。十方世界。諸天
<lb ed="X" n="0719b18"/><lb ed="R110" n="0488a18"/>人民。其有至心願生彼國。凡有三輩。其上輩者。捨家
<lb ed="X" n="0719b19"/><lb ed="R110" n="0488b01"/>棄欲而作沙門。發菩提心。一向專念無量壽佛。修諸
<lb ed="X" n="0719b20"/><lb ed="R110" n="0488b02"/>功德。願生彼國。此等衆生。臨壽終時。無量壽佛與諸
<lb ed="X" n="0719b21"/><lb ed="R110" n="0488b03"/>大衆。現其人前。卽隨彼佛往生其國。便於七寶華中。
<lb ed="X" n="0719b22"/><lb ed="R110" n="0488b04"/>自然化生。住不退轉。智慧勇猛。神通自在。是故阿難。
<lb ed="X" n="0719b23"/><lb ed="R110" n="0488b05"/>其有衆生。欲於今世見無量壽佛。應發無上菩提之
<lb ed="X" n="0719b24"/><lb ed="R110" n="0488b06"/>心。修行功德。願生彼國。佛吿阿難。其中輩者。十方世
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0719c" n="0719c"/>
<lb ed="X" n="0719c01"/><lb ed="R110" n="0488b07"/>界。諸天人民。其有至心願生彼國。雖不能行作沙門。
<lb ed="X" n="0719c02"/><lb ed="R110" n="0488b08"/>大修功德。當發無上菩提之心。一向專念無量壽佛。
<lb ed="X" n="0719c03"/><lb ed="R110" n="0488b09"/>多少修善。奉持齋戒。起立塔像。飯食沙門。懸繒然燈。
<lb ed="X" n="0719c04"/><lb ed="R110" n="0488b10"/>散華燒香。以此迴向願生彼國。其人臨終。無量壽佛
<lb ed="X" n="0719c05"/><lb ed="R110" n="0488b11"/>化現其身。光明相好。具如眞佛。與諸大衆現其人前。
<lb ed="X" n="0719c06"/><lb ed="R110" n="0488b12"/>卽隨化佛往生其國。住不退轉。功德智慧。次如上輩
<lb ed="X" n="0719c07"/><lb ed="R110" n="0488b13"/>者也。佛吿阿難。其下輩者。十方世界。諸天人民。其有
<lb ed="X" n="0719c08"/><lb ed="R110" n="0488b14"/>至心欲生彼國。假使不能作諸功德。當發無上菩提
<lb ed="X" n="0719c09"/><lb ed="R110" n="0488b15"/>之心。<note place="inline">彌陀疏鈔云。智論五菩提心。一發心菩提。謂於無量生死中發菩提心也。而持名正於凡夫生
<lb ed="X" n="0719c10"/><lb ed="R110" n="0488b16"/>死心中。起大覺故。二伏心菩提。謂斷諸煩惱。降伏其心也。而持名則正念纔彰。煩惱自滅。故三明心菩提。謂了
<lb ed="X" n="0719c11"/><lb ed="R110" n="0488b17"/>達諸法實相也。而持名正卽此一心。明了一切諸法實相故。四出到菩提。謂得無生忍。出三界到薩婆若也。而
<lb ed="X" n="0719c12"/><lb ed="R110" n="0488b18"/>持名卽得一二三忍。<g ref="#CB15162">㨗</g>超生死趨一切智故。五無上菩提。謂坐道場成最正覺也。而持名則得不退轉地。直至
<lb ed="X" n="0719c13"/><lb ed="R110" n="0489a01"/>成佛故</note>一向專意。乃至十念念無量壽佛。願生其國。若
<lb ed="X" n="0719c14"/><lb ed="R110" n="0489a02"/>聞深法。歡喜信樂。不生疑惑。乃至一念念於彼佛。以
<lb ed="X" n="0719c15"/><lb ed="R110" n="0489a03"/>至誠心願生其國。此人臨終。夢見彼佛。亦得往生。功
<lb ed="X" n="0719c16"/><lb ed="R110" n="0489a04"/>德智慧。次如中輩者也<note place="inline">論據此譯。故列於前</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0719c17"/><lb ed="R110" n="0489a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0719c1701">謹按此經。有漢魏吳唐宋五譯。而此魏譯。文辭詳
<lb ed="X" n="0719c18"/><lb ed="R110" n="0489a06"/>贍。義理圓足。故自來講家多據之。唐譯差與相近。
<lb ed="X" n="0719c19"/><lb ed="R110" n="0489a07"/>蓋同一梵本也。宋譯亦甚明暢。而辭句前後大異。
<lb ed="X" n="0719c20"/><lb ed="R110" n="0489a08"/>又一梵本也。漢吳二譯。文辭拙歰。而義有相補備
<lb ed="X" n="0719c21"/><lb ed="R110" n="0489a09"/>者。則又一梵本也。其所以不同之故。略攷諸經。約
<lb ed="X" n="0719c22"/><lb ed="R110" n="0489a10"/>有三端。一則譯手巧拙不同也。如楞伽三譯。金剛
<lb ed="X" n="0719c23"/><lb ed="R110" n="0489a11"/>六譯。及此小本兩譯皆是。此類文小異而義大同。
<lb ed="X" n="0719c24"/><lb ed="R110" n="0489a12"/>足見梵本之一。例如儒者解經。各有短長。蓋以華
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0720a" n="0720a"/>
<lb ed="X" n="0720a01"/><lb ed="R110" n="0489a13"/>文化梵語。是橫繙也。以今人解古書。猶直繙也。其
<lb ed="X" n="0720a02"/><lb ed="R110" n="0489a14"/>於原本。畢竟非一非二。而善讀者。就此參觀互考。
<lb ed="X" n="0720a03"/><lb ed="R110" n="0489a15"/>以意逆志。自能得之。一則梵本傳寫不同也。此類
<lb ed="X" n="0720a04"/><lb ed="R110" n="0489a16"/>義同而文多寡大異。密部諸呪。最顯而易見。佛以
<lb ed="X" n="0720a05"/><lb ed="R110" n="0489a17"/>一音演說法。衆生隨類各得解。大經大會。記錄自
<lb ed="X" n="0720a06"/><lb ed="R110" n="0489a18"/>不一手。傳鈔浸廣。久而沿譌作僞。皆人情事理之
<lb ed="X" n="0720a07"/><lb ed="R110" n="0489b01"/>常。統亂六師。鉢碎五分。迦釋阿難。結集多至四次。
<lb ed="X" n="0720a08"/><lb ed="R110" n="0489b02"/>正爲此也。例如兩楹夢奠後。七十子之徒。友敎四
<lb ed="X" n="0720a09"/><lb ed="R110" n="0489b03"/>方。六經傳本。各自成家。奚待祖龍。始焚繚鶴。迨法
<lb ed="X" n="0720a10"/><lb ed="R110" n="0489b04"/>流東土。去聖愈遙。張霸劉歆王肅之徒。何國蔑有。
<lb ed="X" n="0720a11"/><lb ed="R110" n="0489b05"/>隋唐之際。別編疑惑僞妄二門。足爲中流砥柱矣。
<lb ed="X" n="0720a12"/><lb ed="R110" n="0489b06"/><note place="inline">讖緯槪託孔門。後世遂動稱符命。葢以多知尊聖人以神通眩佛法。其弊必至此矣。大雲經之僞。閱藏知
<lb ed="X" n="0720a13"/><lb ed="R110" n="0489b07"/>津<anchor xml:id="nkr_note_add_0720a1301" n="0720a1301"/><anchor xml:id="beg0720a1301" n="0720a1301"/>已<anchor xml:id="end0720a1301"/>辨之。若儒童菩薩之爲孔子。大迦釋之爲老聃明是梵僧巧見。因道家僞造老子化胡經。借以報復
<lb ed="X" n="0720a14"/><lb ed="R110" n="0489b08"/>特牽率孔聖以泯其迹。而宗鏡錄乃徵引不疑者。則如李長者之借易<name role="" type="person">釋華嚴</name>。欲以間執迂儒疑謗之口
<lb ed="X" n="0720a15"/><lb ed="R110" n="0489b09"/>非出本心。諸如此類。宏得有大雅宏達。盡通漢唐以來諸儒門徑。及其用心之處。然後博觀全藏。而分類
<lb ed="X" n="0720a16"/><lb ed="R110" n="0489b10"/>校訂之。爲之執鞭。所欣慕也</note>一則本師前後宣說不同也。四十
<lb ed="X" n="0720a17"/><lb ed="R110" n="0489b11"/>九年說法。大半本諸先佛遺經。迦釋佛涅槃時。藏
<lb ed="X" n="0720a18"/><lb ed="R110" n="0489b12"/>諸珠函。幷作書一通。囑付樹神。迨本師出世傳授
<lb ed="X" n="0720a19"/><lb ed="R110" n="0489b13"/>之。說見廣宏明集。梵網法華文有明證。<note place="inline">所以本經讚德文中。
<lb ed="X" n="0720a20"/><lb ed="R110" n="0489b14"/>有博綜道術。貫練羣籍二句。而四十二章經。亦以廣學博究爲一難。如壇經出後。人人籍口六祖。法門之
<lb ed="X" n="0720a21"/><lb ed="R110" n="0489b15"/>所以日衰也</note>阿難出家時。先與佛約。以前所說諸經。未
<lb ed="X" n="0720a22"/><lb ed="R110" n="0489b16"/>曾聞者。請佛重說。佛許可之。說見釋迦三譜。<note place="inline">不記出何
<lb ed="X" n="0720a23"/><lb ed="R110" n="0489b17"/>一種</note>阿難所指。葢卽遺經。若佛平時與弟子泛說法
<lb ed="X" n="0720a24"/><lb ed="R110" n="0489b18"/>要。如四諦六度十二支十八處等。寥寥數十言。藏
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0720b" n="0720b"/>
<lb ed="X" n="0720b01"/><lb ed="R110" n="0490a01"/>中多集爲經。豈能一一重說。不言可知。彌陀成佛
<lb ed="X" n="0720b02"/><lb ed="R110" n="0490a02"/>在十劫以前。十方諸佛無不讚歎。<note place="inline">例如孔孟動稱堯舜</note>佛佛
<lb ed="X" n="0720b03"/><lb ed="R110" n="0490a03"/>道同。本師三百餘會說法。旣多指歸淨土。則自然
<lb ed="X" n="0720b04"/><lb ed="R110" n="0490a04"/>屢說不一說。而亦隨時隨機。開通大意。依義不依
<lb ed="X" n="0720b05"/><lb ed="R110" n="0490a05"/>語。顯然可知。例如論語稱知仁勇。祇三言耳。而前
<lb ed="X" n="0720b06"/><lb ed="R110" n="0490a06"/>後序次不同。稱不患人之不<anchor xml:id="nkr_note_add_0720b0601" n="0720b0601"/><anchor xml:id="beg0720b0601" n="0720b0601"/>己<anchor xml:id="end0720b0601"/>知。祇兩言耳。而四
<lb ed="X" n="0720b07"/><lb ed="R110" n="0490a07"/>見各異。世間經師。尙不貴記問之學。況在佛智。此
<lb ed="X" n="0720b08"/><lb ed="R110" n="0490a08"/>經之所以多譯。而又見前兩種之不同也。至王龍
<lb ed="X" n="0720b09"/><lb ed="R110" n="0490a09"/>舒彚集之本。以意棄取。自不足記。近邵陽魏氏所
<lb ed="X" n="0720b10"/><lb ed="R110" n="0490a10"/>訂。更不必論矣。</p>
<lb ed="X" n="0720b11"/><lb ed="R110" n="0490a11"/><p xml:id="pX62p0720b1101">又按此經三輩皆善類。觀經九品有惡人。兩說互
<lb ed="X" n="0720b12"/><lb ed="R110" n="0490a12"/>異。而實相足相成。蓋衆生因地。萬別千差。不特三
<lb ed="X" n="0720b13"/><lb ed="R110" n="0490a13"/>三無盡。九九亦無盡。緯以四土。相望更覺懸殊。此
<lb ed="X" n="0720b14"/><lb ed="R110" n="0490a14"/>經上輩當出家。中下二輩當在家。乃從其多數粗
<lb ed="X" n="0720b15"/><lb ed="R110" n="0490a15"/>擧大凡。故云凡有三輩。觀經就此大凡。略開爲九。
<lb ed="X" n="0720b16"/><lb ed="R110" n="0490a16"/>而又極其優降。以括無量行因之不齊。其大意以
<lb ed="X" n="0720b17"/><lb ed="R110" n="0490a17"/>五品以上約四聖。以下約六凡。極其優則自初信
<lb ed="X" n="0720b18"/><lb ed="R110" n="0490a18"/>以至等覺。皆在其中。故智者大師僅登五品。非在
<lb ed="X" n="0720b19"/><lb ed="R110" n="0490b01"/>家也。<name role="" type="person">劉遺民</name>三度見佛。衣覆手摩。自當上輩。非出
<lb ed="X" n="0720b20"/><lb ed="R110" n="0490b02"/>家也。而凡蓮宗諸祖。及維摩賢護等。一切緇素名
<lb ed="X" n="0720b21"/><lb ed="R110" n="0490b03"/>德之往生者。例推可知矣。極其降則自五停心以
<lb ed="X" n="0720b22"/><lb ed="R110" n="0490b04"/>至一切含靈。皆在其中。故中下品內有但四禪。非
<lb ed="X" n="0720b23"/><lb ed="R110" n="0490b05"/>謂盡屬但四禪也。下二品內有五逆。非謂盡屬五
<lb ed="X" n="0720b24"/><lb ed="R110" n="0490b06"/>逆也。而凡初心邪外。及六道三塗一切緇素常流
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0720c" n="0720c"/>
<lb ed="X" n="0720c01"/><lb ed="R110" n="0490b07"/>之往生者。例推可知矣。<note place="inline">若齊文定旨。則六道缺二。三塗僅一。觸途成滯。云何
<lb ed="X" n="0720c02"/><lb ed="R110" n="0490b08"/>可通</note>三輩皆善類者。彌陀本願。十念往生。唯除五逆
<lb ed="X" n="0720c03"/><lb ed="R110" n="0490b09"/>謗法者。謂極惡重罪。不通懺悔。餘惡雖重可悔。非
<lb ed="X" n="0720c04"/><lb ed="R110" n="0490b10"/>謂可作也。故本師云諸欲往生彼國者。雖不能大
<lb ed="X" n="0720c05"/><lb ed="R110" n="0490b11"/>精進。大要當作善。悔則改過遷善。同歸於善。喩如
<lb ed="X" n="0720c06"/><lb ed="R110" n="0490b12"/>畔逆投誠自<g ref="#CB15072">㧞</g>。許立戰功。義在勸降。豈云賞盜。大
<lb ed="X" n="0720c07"/><lb ed="R110" n="0490b13"/>聖作用。張弛隨時。世出世間。理無二致。至九品有
<lb ed="X" n="0720c08"/><lb ed="R110" n="0490b14"/>惡人者。正是時節因緣不同。<anchor xml:id="nkr_note_add_0720c0801" n="0720c0801"/><anchor xml:id="beg0720c0801" n="0720c0801"/>已<anchor xml:id="end0720c0801"/>詳辨於論中。無取
<lb ed="X" n="0720c09"/><lb ed="R110" n="0490b15"/>和會<note place="inline">言各有當。諸經不可和會者甚多。此經彌陀本願。說五逆謗法。不得徃生。唐譯本亦說不
<lb ed="X" n="0720c10"/><lb ed="R110" n="0490b16"/>得徃生。惟觀經一說得徃生。故疏鈔釋之。辭理皆極意斟酌。並不和會。乃後人巧見。必欲和會以稱能。且
<lb ed="X" n="0720c11"/><lb ed="R110" n="0490b17"/>不以一本牽合多本。反以多本牽合一本。以爲如此方見淨土收機之盡。然則彌陀本師說法。皆不免三
<lb ed="X" n="0720c12"/><lb ed="R110" n="0490b18"/>滲漏乎。我不知其居心爲何等也</note>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0720c13"/><lb ed="R110" n="0491a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">無量淸淨平等覺經(漢<name role="" type="person">支婁迦讖</name>譯)</cb:mulu><head>佛說無量淸淨平等覺經<note place="inline">漢<name role="" type="person">支婁迦讖</name>譯</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0720c1317" cb:place="inline">云。佛言其中輩者。
<lb ed="X" n="0720c14"/><lb ed="R110" n="0491a02"/>其人奉行施與如是者。若其然後中復悔。心中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0720001" n="0720001"/><anchor xml:id="nkr_note_mod_0720001" n="0720001"/><anchor xml:id="beg0720001" n="0720001"/>狐<anchor xml:id="end0720001"/>疑。
<lb ed="X" n="0720c15"/><lb ed="R110" n="0491a03"/>不信分檀布施作諸善。後世得其福。不信有無量淸
<lb ed="X" n="0720c16"/><lb ed="R110" n="0491a04"/>淨佛國。不信往生其國中。雖爾。其人續念不絕。暫信
<lb ed="X" n="0720c17"/><lb ed="R110" n="0491a05"/>暫不信。意志猶豫。無所專據。續結其善願爲本。續得
<lb ed="X" n="0720c18"/><lb ed="R110" n="0491a06"/>往生。其人壽命病欲終時。無量淸淨佛。則自化作形
<lb ed="X" n="0720c19"/><lb ed="R110" n="0491a07"/>像。令其人目自見之。口不能復言。便心中歡喜踴躍。
<lb ed="X" n="0720c20"/><lb ed="R110" n="0491a08"/>意念言。我悔不知益齋作善。今當生無量淸淨佛國。
<lb ed="X" n="0720c21"/><lb ed="R110" n="0491a09"/>其人則心中悔過。悔過者過差少。無所復及。其人壽
<lb ed="X" n="0720c22"/><lb ed="R110" n="0491a10"/>命終盡。則生無量淸淨佛國。佛言。其三輩者。其人作
<lb ed="X" n="0720c23"/><lb ed="R110" n="0491a11"/>是以後。若復中作悔心。意用狐疑。不信作善。後世當
<lb ed="X" n="0720c24"/><lb ed="R110" n="0491a12"/>得其福。不信往生無量淸淨佛國。其人雖爾。續得往
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0721a" n="0721a"/>
<lb ed="X" n="0721a01"/><lb ed="R110" n="0491a13"/>生。其人壽命病欲終時。無量淸淨佛。則令其人於臥
<lb ed="X" n="0721a02"/><lb ed="R110" n="0491a14"/>睡夢中。見無量淸淨佛國土。其人心中歡喜。意自念
<lb ed="X" n="0721a03"/><lb ed="R110" n="0491a15"/>言。我悔不知益作善。今當生無量淸淨佛國。其人但
<lb ed="X" n="0721a04"/><lb ed="R110" n="0491a16"/>心念是。口不能復言。則自悔過。悔過者過差減少。悔
<lb ed="X" n="0721a05"/><lb ed="R110" n="0491a17"/>者無所復及。其人命終。則生無量淸淨佛國。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0721a06"/><lb ed="R110" n="0491a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721a0601">謹按此段吳譯本全同。不復錄。據此可見重在作
<lb ed="X" n="0721a07"/><lb ed="R110" n="0491b01"/>善。散心得生之明證。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0721a08"/><lb ed="R110" n="0491b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">阿彌陀經(吳<name role="" type="person">支謙</name>譯)</cb:mulu><head>阿彌陀經<note place="inline">吳<name role="" type="person">支謙</name>譯</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721a0809" cb:place="inline">云。諸欲往生阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>者。雖不能
<lb ed="X" n="0721a09"/><lb ed="R110" n="0491b03"/>大精進禪定持經戒。大要當作善。一者不得殺生。二
<lb ed="X" n="0721a10"/><lb ed="R110" n="0491b04"/>者不得偷盜。三者不得婬泆。四者不得調欺。五者不
<lb ed="X" n="0721a11"/><lb ed="R110" n="0491b05"/>得飮酒。六者不得兩舌。七者不得惡口。八者不得妄
<lb ed="X" n="0721a12"/><lb ed="R110" n="0491b06"/>言。九者不得嫉妬。十者不得貪饕。不得心中有所慳
<lb ed="X" n="0721a13"/><lb ed="R110" n="0491b07"/>惜。不得瞋怒。不得愚癡<note place="inline">此經原名。佛說阿彌陀三耶三佛薩樓佛檀過度人道經</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0721a14"/><lb ed="R110" n="0491b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721a1401">謹按此段云云。卽魏譯三輩中下二品。專指在家
<lb ed="X" n="0721a15"/><lb ed="R110" n="0491b09"/>衆也。全文<anchor xml:id="nkr_note_add_0721a1501" n="0721a1501"/><anchor xml:id="beg0721a1501" n="0721a1501"/>已<anchor xml:id="end0721a1501"/>載論中。今略釋之。戒有多品。皆以在
<lb ed="X" n="0721a16"/><lb ed="R110" n="0491b10"/>家五戒爲根本。其云一者不得殺生等。卽就五戒
<lb ed="X" n="0721a17"/><lb ed="R110" n="0491b11"/>而一反一正推言之耳。五戒全持。名滿分戒。持三
<lb ed="X" n="0721a18"/><lb ed="R110" n="0491b12"/>四名多分戒。但持一二名少分戒。從師求三皈幷
<lb ed="X" n="0721a19"/><lb ed="R110" n="0491b13"/>受戒者。則名持戒。<anchor xml:id="nkr_note_add_0721a1901" n="0721a1901"/><anchor xml:id="beg0721a1901" n="0721a1901"/>已<anchor xml:id="end0721a1901"/>入戒品也。無歸戒而自持者。
<lb ed="X" n="0721a20"/><lb ed="R110" n="0491b14"/>但名作善。未入戒品也。由少分漸加至滿分。亦可
<lb ed="X" n="0721a21"/><lb ed="R110" n="0491b15"/>名精進。更受優婆塞戒。漸加至菩薩戒。則名大精
<lb ed="X" n="0721a22"/><lb ed="R110" n="0491b16"/>進矣。其實同是作善。而分別言之者。求受不破犯
<lb ed="X" n="0721a23"/><lb ed="R110" n="0491b17"/>利益大。破犯者罪過亦大。未求受者反之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0721a24"/><lb ed="R110" n="0491b18"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">大寶積經無量壽會(唐<name role="" type="person">菩提流志</name>譯)</cb:mulu><head>大寶積經無量壽會<note place="inline">唐<name role="" type="person">菩提流志</name>譯</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721a2415" cb:place="inline">云。阿難。若他國衆生。發
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0721b" n="0721b"/>
<lb ed="X" n="0721b01"/><lb ed="R110" n="0492a01"/>菩提心。雖不專念無量壽佛。亦非恒種衆多善根。隨
<lb ed="X" n="0721b02"/><lb ed="R110" n="0492a02"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0721b0201" n="0721b0201"/><anchor xml:id="beg0721b0201" n="0721b0201"/>己<anchor xml:id="end0721b0201"/>修行諸善功德。迴向彼佛。願欲往生。此人臨命終
<lb ed="X" n="0721b03"/><lb ed="R110" n="0492a03"/>時。無量壽佛。卽遣化身與比邱衆。前後圍遶。其所化
<lb ed="X" n="0721b04"/><lb ed="R110" n="0492a04"/>佛。光明相好與眞無異。現其人前。攝受導引。卽隨化
<lb ed="X" n="0721b05"/><lb ed="R110" n="0492a05"/>佛往生其國。得不退轉無上菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0721b06"/><lb ed="R110" n="0492a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721b0601">謹按此段。可見散心往生。重在發願回向。卽魏譯
<lb ed="X" n="0721b07"/><lb ed="R110" n="0492a07"/>本萬善迴向之謂也。言隨<anchor xml:id="nkr_note_add_0721b0701" n="0721b0701"/><anchor xml:id="beg0721b0701" n="0721b0701"/>己<anchor xml:id="end0721b0701"/>修行諸善功德者。可
<lb ed="X" n="0721b08"/><lb ed="R110" n="0492a08"/>見不論世法佛法。但是善事。皆可迴向。專重發願
<lb ed="X" n="0721b09"/><lb ed="R110" n="0492a09"/>也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0721b10"/><lb ed="R110" n="0492a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721b1001">又云阿難。若有衆生住大乘者。以淸淨心向無量壽
<lb ed="X" n="0721b11"/><lb ed="R110" n="0492a11"/>如來。乃至十念念無量壽佛。願生其國。聞甚深法。卽
<lb ed="X" n="0721b12"/><lb ed="R110" n="0492a12"/>生信解。心無疑惑。乃至獲得一念淨心。發一念心念
<lb ed="X" n="0721b13"/><lb ed="R110" n="0492a13"/>無量壽佛。此人臨命終時。如在夢中見無量壽佛。定
<lb ed="X" n="0721b14"/><lb ed="R110" n="0492a14"/>生彼國。得不退轉無上菩提。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0721b15"/><lb ed="R110" n="0492a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721b1501">謹按此段十念往生。專指住大乘者言之。大乘如
<lb ed="X" n="0721b16"/><lb ed="R110" n="0492a16"/>禪宗得破參。及讀一切大乘經典。得解悟者皆是。
<lb ed="X" n="0721b17"/><lb ed="R110" n="0492a17"/>其人不專修淨土。如智者永明之類。而百丈淸規。
<lb ed="X" n="0721b18"/><lb ed="R110" n="0492a18"/>以念佛津送亡僧。自唐至今。叢林多奉其敎。猶可
<lb ed="X" n="0721b19"/><lb ed="R110" n="0492b01"/>見禪敎律三宗。究竟畢歸淨土。不待辯矣。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0721b20"/><lb ed="R110" n="0492b02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">無量壽莊嚴經(宋法賢譯)</cb:mulu><head>無量壽莊嚴經<note place="inline">宋法賢譯</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721b2011" cb:place="inline">云。復次阿難。若有善男子善女
<lb ed="X" n="0721b21"/><lb ed="R110" n="0492b03"/>人。發十種心。一不偷盜。二不殺生。三不婬欲。<note place="inline">此身三業。諸經
<lb ed="X" n="0721b22"/><lb ed="R110" n="0492b04"/>次序。大槪爲出家說者。不婬欲居首。爲在家說者。不殺生居首。觀經且於十善中。特提不殺。尤其明證。而此獨
<lb ed="X" n="0721b23"/><lb ed="R110" n="0492b05"/>以不偷盜居首。或當時對機而發。如魏譯本說少長男女。共憂錢財云云。或傳寫誤倒。未可知也</note>四
<lb ed="X" n="0721b24"/><lb ed="R110" n="0492b06"/>不妄言。五不綺語。六不惡口。七不兩舌。八不貪。九不
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0721c" n="0721c"/>
<lb ed="X" n="0721c01"/><lb ed="R110" n="0492b07"/>嗔。十不癡。如是晝夜思維<name role="" type="person">極樂世界</name>無量壽佛。種種
<lb ed="X" n="0721c02"/><lb ed="R110" n="0492b08"/>功德。種種莊嚴。志心歸依。頂禮供養。是人臨終。不驚
<lb ed="X" n="0721c03"/><lb ed="R110" n="0492b09"/>不怖。心不顚倒。卽得往生彼佛國土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0721c04"/><lb ed="R110" n="0492b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721c0401">謹按此譯本。宗旨與前數譯皆同。而語氣前後詳
<lb ed="X" n="0721c05"/><lb ed="R110" n="0492b11"/>略大異。楊仁山居士。依義分章。幷於三十六願下
<lb ed="X" n="0721c06"/><lb ed="R110" n="0492b12"/>標提願意。至爲整贍。此十善往生章。次於持經持
<lb ed="X" n="0721c07"/><lb ed="R110" n="0492b13"/>戒兩章之後。可見專指世法。凡是善行。皆可往生。
<lb ed="X" n="0721c08"/><lb ed="R110" n="0492b14"/>但必常常念佛回向。卽轉世善爲淨因。故佛說諸
<lb ed="X" n="0721c09"/><lb ed="R110" n="0492b15"/>經。總兼世善。而此十善業。且特說專經。以淨身三
<lb ed="X" n="0721c10"/><lb ed="R110" n="0492b16"/>口四意三諸業。爲修持根本也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0721c11"/><lb ed="R110" n="0492b17"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">阿彌陀經(姚秦鳩摩羅什譯)</cb:mulu><head>佛說阿彌陀經<note place="inline">姚秦鳩摩羅什譯</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721c1114" cb:place="inline">云。舍利弗。不可以少善根
<lb ed="X" n="0721c12"/><lb ed="R110" n="0492b18"/>福德因緣。得生彼國。舍利弗。若有善男子善女人。聞
<lb ed="X" n="0721c13"/><lb ed="R110" n="0493a01"/>說阿彌陀佛。執持名號。若一日。若二日。若三日。若四
<lb ed="X" n="0721c14"/><lb ed="R110" n="0493a02"/>日。若五日。若六日。若七日。一心不亂。其人臨命終時。
<lb ed="X" n="0721c15"/><lb ed="R110" n="0493a03"/>阿彌陀佛與諸聖衆。現在其前。是人終時。心不顚倒。
<lb ed="X" n="0721c16"/><lb ed="R110" n="0493a04"/>卽得往生阿彌陀佛<name role="" type="person">極樂國</name>土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0721c17"/><lb ed="R110" n="0493a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0721c1701">謹按明蘧庵師<note place="inline">永樂時吳郡沙門諱大佑</note>彌陀略解云。靈芝疏
<lb ed="X" n="0721c18"/><lb ed="R110" n="0493a06"/>載襄陽石本。於一心不亂下。有云專持名號。以稱
<lb ed="X" n="0721c19"/><lb ed="R110" n="0493a07"/>名故。諸罪消滅。卽是多善根福德因緣。彼石經本。
<lb ed="X" n="0721c20"/><lb ed="R110" n="0493a08"/>六朝人書。竊疑今本相傳訛脫。幽谿師<note place="inline">天啓時天台沙門諱
<lb ed="X" n="0721c21"/><lb ed="R110" n="0493a09"/>然燈</note>圓中鈔云。解中旣云今傳訛脫。凡讀習者。應依
<lb ed="X" n="0721c22"/><lb ed="R110" n="0493a10"/>古本而增正之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0721c23"/><lb ed="R110" n="0493a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">稱讚淨土佛攝受經(唐<name role="" type="person">玄奘</name>譯卽羅什譯小本阿彌陀經)</cb:mulu><head>稱讚淨土佛攝受經<note place="inline">唐<name role="" type="person">玄奘</name>譯卽羅什譯小本阿彌陀經</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0721c2323" cb:place="inline">云。舍利子。生
<lb ed="X" n="0721c24"/><lb ed="R110" n="0493a12"/>彼佛土。諸有情類。成就無量無邊功德。非少善根諸
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0722a" n="0722a"/>
<lb ed="X" n="0722a01"/><lb ed="R110" n="0493a13"/>有情類。當得往生無量壽佛<name role="" type="person">極樂世界</name>淸淨佛土。<note place="inline">此數
<lb ed="X" n="0722a02"/><lb ed="R110" n="0493a14"/>句。什師祇作兩句。其所以非少善根得生之故。則略之。故知此經譯本。什師以簡要勝。奘師以詳審勝。二者參
<lb ed="X" n="0722a03"/><lb ed="R110" n="0493a15"/>觀。經意方能盡顯</note>又舍利子。若有淨信諸善男子。或善女人。
<lb ed="X" n="0722a04"/><lb ed="R110" n="0493a16"/>得聞如是無量壽佛。無量無邊不可思議功德名號。
<lb ed="X" n="0722a05"/><lb ed="R110" n="0493a17"/><name role="" type="person">極樂世界</name>功德莊嚴。聞<anchor xml:id="nkr_note_add_0722a0501" n="0722a0501"/><anchor xml:id="beg0722a0501" n="0722a0501"/>已<anchor xml:id="end0722a0501"/>思維。<note place="inline">諸經說法要處。先說聞思。次說聞修者甚
<lb ed="X" n="0722a06"/><lb ed="R110" n="0493a18"/>多。此數句。卽先說聞思也。什師祗作聞說阿彌陀佛。執持名號兩句。所謂擧重包輕也。意原重在上句聞。字辯
<lb ed="X" n="0722a07"/><lb ed="R110" n="0493b01"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0722a0701" n="0722a0701"/><anchor xml:id="beg0722a0701" n="0722a0701"/>已<anchor xml:id="end0722a0701"/>見前</note>若一日夜。或二或三或五或六或七。繫念不亂。
<lb ed="X" n="0722a08"/><lb ed="R110" n="0493b02"/><note place="inline">此數句。次說聞修也。大本四十八願中。有繫念我國句。故此譯依用繫念二字。大抵梵文。是心念專一而不雜
<lb ed="X" n="0722a09"/><lb ed="R110" n="0493b03"/>亂之意。故什師譯作一心不亂。此譯作繫念不亂。若泥定華文一心二字。解作理一心事一心。則此譯亦可解
<lb ed="X" n="0722a10"/><lb ed="R110" n="0493b04"/>作理繫念事繫念乎。善讀者曷深思之</note>是善男子。或善女人。臨命終時。
<lb ed="X" n="0722a11"/><lb ed="R110" n="0493b05"/>無量壽佛。與其聲聞弟子菩薩衆俱。前後圍繞。來住
<lb ed="X" n="0722a12"/><lb ed="R110" n="0493b06"/>其前。慈悲加祐。令心不亂。<note place="inline">此臨終佛力加被。令得正念往生之明文也。什師譯
<lb ed="X" n="0722a13"/><lb ed="R110" n="0493b07"/>作是人終時。心不顚倒二句。省去慈悲加祐語意者。以旣先說臨終佛現於前。乃說心不顚倒於後。卽其爲佛
<lb ed="X" n="0722a14"/><lb ed="R110" n="0493b08"/>力加被。顯然可知。故略之。讀疏鈔者。參觀此譯。悉心體會。自不至泥執一心不亂之難。而生疑沮矣</note>旣
<lb ed="X" n="0722a15"/><lb ed="R110" n="0493b09"/>捨命<anchor xml:id="nkr_note_add_0722a1501" n="0722a1501"/><anchor xml:id="beg0722a1501" n="0722a1501"/>已<anchor xml:id="end0722a1501"/>。隨佛衆會。生無量壽佛<name role="" type="person">極樂世界</name>淸淨佛土。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0722a16"/><lb ed="R110" n="0493b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0722a1601">謹按蓮池疏鈔。謂襄本二十一字。乃前人解經語。
<lb ed="X" n="0722a17"/><lb ed="R110" n="0493b11"/>誤入正文混書不別。緣上有執持名號四字。不可
<lb ed="X" n="0722a18"/><lb ed="R110" n="0493b12"/>更言專持名號。上下重復。不成文義云云。竊疑蓮
<lb ed="X" n="0722a19"/><lb ed="R110" n="0493b13"/>師此說。別有深意。不可泥也。諸經本皆語錄。平鋪
<lb ed="X" n="0722a20"/><lb ed="R110" n="0493b14"/>直叙。譯師祇能依其語之先後輕重。繙成華文。無
<lb ed="X" n="0722a21"/><lb ed="R110" n="0493b15"/>可倂省。蓋倂省則必有語意不貫不完處。如以文
<lb ed="X" n="0722a22"/><lb ed="R110" n="0493b16"/>法彌縫串合之。不但失眞。轉多費力。<note place="inline">惟首末法會大衆。及一切
<lb ed="X" n="0722a23"/><lb ed="R110" n="0493b17"/>莊嚴功德等。或剛繁就簡。或擧重包輕。如十方省作六方。十號但稱如來之類。參觀諸經之有多譯本者。
<lb ed="X" n="0722a24"/><lb ed="R110" n="0493b18"/>譯手巧拙自見</note>此經無問自說。通篇隨說隨解。或先設問
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0722b" n="0722b"/>
<lb ed="X" n="0722b01"/><lb ed="R110" n="0494a01"/>而後結釋。或先虗說而後結正。如國土名極樂。佛
<lb ed="X" n="0722b02"/><lb ed="R110" n="0494a02"/>號阿彌陀。經名諸佛護念。及衆鳥爲佛變化等。莫
<lb ed="X" n="0722b03"/><lb ed="R110" n="0494a03"/>不上下語氣。兩相呼應。此段說不可以少善根云
<lb ed="X" n="0722b04"/><lb ed="R110" n="0494a04"/>云。正與衆鳥一段相類。葢先說聞思。次說聞修。<note place="inline">唐譯
<lb ed="X" n="0722b05"/><lb ed="R110" n="0494a05"/>正如此。詳見後</note>其下兩句。亦是虗說。猶言聞說彼佛名號
<lb ed="X" n="0722b06"/><lb ed="R110" n="0494a06"/>而信受之。再下一日至七日云云。方如實說依法
<lb ed="X" n="0722b07"/><lb ed="R110" n="0494a07"/>修持。專一稱名而不雜亂。卽爲多善根福德因緣。
<lb ed="X" n="0722b08"/><lb ed="R110" n="0494a08"/>結證上句。靈芝據石刻載入疏中。蘧庵幽溪從而
<lb ed="X" n="0722b09"/><lb ed="R110" n="0494a09"/>稱讚訂正之。深合全經語氣。葢梵夾皆寫本。易致
<lb ed="X" n="0722b10"/><lb ed="R110" n="0494a10"/>脫誤。如漢譯大本經。乃爾劫時下。脫誤數十字。文
<lb ed="X" n="0722b11"/><lb ed="R110" n="0494a11"/>義不貫。又四十二章經藏本。與石刻趙文敏寫本。及
<lb ed="X" n="0722b12"/><lb ed="R110" n="0494a12"/>藏外流通各本。章節前後多寡各各不同。而與法
<lb ed="X" n="0722b13"/><lb ed="R110" n="0494a13"/>苑珠林所引又不同。且有一切經音義所摘字。而
<lb ed="X" n="0722b14"/><lb ed="R110" n="0494a14"/>諸本皆無者。大抵誦習多。則傳寫多而得失異同
<lb ed="X" n="0722b15"/><lb ed="R110" n="0494a15"/>亦多。情勢使然。故唐譯本。亦脫此二十一字。無足
<lb ed="X" n="0722b16"/><lb ed="R110" n="0494a16"/>致疑。三師可謂法眼圓明矣。若蓮師之說。則有呼
<lb ed="X" n="0722b17"/><lb ed="R110" n="0494a17"/>無應。通體不類。稱名之爲多善根。乃顯彼佛大願
<lb ed="X" n="0722b18"/><lb ed="R110" n="0494a18"/>攝持之力。全經宗要所繫。本師於此。豈反不直語
<lb ed="X" n="0722b19"/><lb ed="R110" n="0494b01"/>正語。而使聽者索解於言外乎。且什師與蓮宗初
<lb ed="X" n="0722b20"/><lb ed="R110" n="0494b02"/>祖慧遠師同時。書問往還。以道相推重。遠師與十
<lb ed="X" n="0722b21"/><lb ed="R110" n="0494b03"/>八高賢。結社廬山東林。提倡念佛法門。什師此譯。
<lb ed="X" n="0722b22"/><lb ed="R110" n="0494b04"/>自必共傳習之。襄陽之去廬山。地亦不遠。當蓮宗
<lb ed="X" n="0722b23"/><lb ed="R110" n="0494b05"/>初開盛行之際。寶此新譯。傳寫流通。至刻石以垂
<lb ed="X" n="0722b24"/><lb ed="R110" n="0494b06"/>示將來。何等鄭重。安得誤以解經語。混入正文。而
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0722c" n="0722c"/>
<lb ed="X" n="0722c01"/><lb ed="R110" n="0494b07"/>都不覺察。揆之人情事理。殆不可通。<note place="inline">藏經傳本。固有沿誤而不
<lb ed="X" n="0722c02"/><lb ed="R110" n="0494b08"/>可考者。余藏有<name role="" type="person">唐宣宗</name>大中二年。楞嚴陀羅尼石幢。呪語文句。與今所集藏本。一字不同。以華嚴字母還
<lb ed="X" n="0722c03"/><lb ed="R110" n="0494b09"/>音求之。亦大半不合。此藏當武宗滅法之後。宣宗立而復興。衆姓建立以紀恩頌德。安得有誤。考之日本
<lb ed="X" n="0722c04"/><lb ed="R110" n="0494b10"/>國校刊全藏經。載有高麗國藏本楞嚴呪。正與此藏全同。按高麗僧至中國請經。在唐中葉。然則今藏本
<lb ed="X" n="0722c05"/><lb ed="R110" n="0494b11"/>此呪之異文。自宋始矣</note>蓮師之意。正欲主張一心不亂四字。
<lb ed="X" n="0722c06"/><lb ed="R110" n="0494b12"/>而乃直言以稱名故。顯然歸重佛名號力。而不歸
<lb ed="X" n="0722c07"/><lb ed="R110" n="0494b13"/>重自心念力。則與<anchor xml:id="nkr_note_add_0722c0701" n="0722c0701"/><anchor xml:id="beg0722c0701" n="0722c0701"/>己<anchor xml:id="end0722c0701"/>所說理一心事一心等。未免
<lb ed="X" n="0722c08"/><lb ed="R110" n="0494b14"/>乖異。幸唐譯亦無此二十一字。故直斷爲前人解
<lb ed="X" n="0722c09"/><lb ed="R110" n="0494b15"/>經語。以圓融之。其不明言唐譯亦無者。以唐譯作
<lb ed="X" n="0722c10"/><lb ed="R110" n="0494b16"/>繫念不亂。不作一心。可見此之一心。仍不過大本
<lb ed="X" n="0722c11"/><lb ed="R110" n="0494b17"/>一向專念之謂。<note place="inline">六朝寫本。原以一心不亂專持名號爲一句。猶言一心專持名號而
<lb ed="X" n="0722c12"/><lb ed="R110" n="0494b18"/>不亂也</note>初無深元。而襄本二十一字。縱使確是解經
<lb ed="X" n="0722c13"/><lb ed="R110" n="0495a01"/>語。亦可見自遠師以來。解此經者。從無偏重自心
<lb ed="X" n="0722c14"/><lb ed="R110" n="0495a02"/>念力。而不歸重佛名號力者。故置之不論。試觀臨
<lb ed="X" n="0722c15"/><lb ed="R110" n="0495a03"/>終佛迎。特讚稱名。不讚餘行。觀經有明文。心不顚
<lb ed="X" n="0722c16"/><lb ed="R110" n="0495a04"/>倒。賴佛慈佑。唐譯此本有明文。萬善迴向。散心亦
<lb ed="X" n="0722c17"/><lb ed="R110" n="0495a05"/>得往生。漢吳魏譯大本有明文。疏鈔於此諸文。槪
<lb ed="X" n="0722c18"/><lb ed="R110" n="0495a06"/>不引據。但引王龍舒會輯大本。其意可知也。葢疏
<lb ed="X" n="0722c19"/><lb ed="R110" n="0495a07"/>鈔之作。原爲當時豁達狂禪。空腹高心。撥無因果。
<lb ed="X" n="0722c20"/><lb ed="R110" n="0495a08"/>而儒家承姚江心學弊極之餘。偏喜談禪。薄淨土。
<lb ed="X" n="0722c21"/><lb ed="R110" n="0495a09"/>爲著相。是以專就上品往生立說。極力主張一心
<lb ed="X" n="0722c22"/><lb ed="R110" n="0495a10"/>不亂。以抵禦折伏之。所謂大權菩薩。曲被當機應
<lb ed="X" n="0722c23"/><lb ed="R110" n="0495a11"/>病與藥。時節因緣應爾也。余故於論中。特解此段
<lb ed="X" n="0722c24"/><lb ed="R110" n="0495a12"/>經文。爲尅期取證以斡旋之。而詳辯於此。善讀疏
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0723a" n="0723a"/>
<lb ed="X" n="0723a01"/><lb ed="R110" n="0495a13"/>鈔者。當參合諸本以觀其通。庶可勸進初心。妙合
<lb ed="X" n="0723a02"/><lb ed="R110" n="0495a14"/>經旨。而不負蓮師善巧說法之深意矣。且蓮師亦
<lb ed="X" n="0723a03"/><lb ed="R110" n="0495a15"/>自有圓融散心得生之說。明載疏鈔。讀者震於一
<lb ed="X" n="0723a04"/><lb ed="R110" n="0495a16"/>心不亂下諸說。不暇深思耳。今幷錄於後。</p>
<lb ed="X" n="0723a05"/><lb ed="R110" n="0495a17"/><p xml:id="pX62p0723a0501">疏鈔卷四。志眼法師云。往生一門。有二淨業。一曰
<lb ed="X" n="0723a06"/><lb ed="R110" n="0495a18"/>正觀。默照本心也。二曰助行。備修萬善也。二事俱
<lb ed="X" n="0723a07"/><lb ed="R110" n="0495b01"/>得。則了達四淨土矣。如止得事善者。近生同居。遠
<lb ed="X" n="0723a08"/><lb ed="R110" n="0495b02"/>作三土因耳。故知淨土正究理菩薩所登境界。而
<lb ed="X" n="0723a09"/><lb ed="R110" n="0495b03"/>兼容悠悠衆生耳。又云圓機體道。是最上淨業。苟
<lb ed="X" n="0723a10"/><lb ed="R110" n="0495b04"/>加願以導之。卽預優品。愚朴之輩。但稱佛發願者
<lb ed="X" n="0723a11"/><lb ed="R110" n="0495b05"/>亦生。觀淨土一門。則聖人無棄物也。按所云正觀。
<lb ed="X" n="0723a12"/><lb ed="R110" n="0495b06"/>通乎上中。所云助行。通乎中下。又法師此論極善。
<lb ed="X" n="0723a13"/><lb ed="R110" n="0495b07"/>觀者毋忽<note place="inline">蓮師愼重引此。讀者亟宜著眼</note>。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0723a14"/><lb ed="R110" n="0495b08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">觀無量壽佛經(劉宋<name role="" type="person">畺良耶舍</name>譯)</cb:mulu><head>觀無量壽佛經<note place="inline">劉宋<name role="" type="person">畺良耶舍</name>譯</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0723a1414" cb:place="inline">云。欲生彼國者。當修三福。
<lb ed="X" n="0723a15"/><lb ed="R110" n="0495b09"/>一者孝養父母。奉事師長。慈心不殺。修十善業。二者
<lb ed="X" n="0723a16"/><lb ed="R110" n="0495b10"/>受持三歸。具足衆戒。不犯威儀。三者發菩提心。深信
<lb ed="X" n="0723a17"/><lb ed="R110" n="0495b11"/>因果。讀誦大乘。勸進行者。如此三事。名爲淨業。佛吿
<lb ed="X" n="0723a18"/><lb ed="R110" n="0495b12"/>韋提希。汝今知不。此三種業。過去未來現在三世諸
<lb ed="X" n="0723a19"/><lb ed="R110" n="0495b13"/>佛淨業正因。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0723a20"/><lb ed="R110" n="0495b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0723a2001">謹按第一專指在家二衆。言父母師長。則包尊君
<lb ed="X" n="0723a21"/><lb ed="R110" n="0495b15"/>親上可知。殺盜淫爲身三惡。妄言綺語兩舌惡口
<lb ed="X" n="0723a22"/><lb ed="R110" n="0495b16"/>爲口四惡。貪瞋癡亦名邪見。名意三惡。反是十者
<lb ed="X" n="0723a23"/><lb ed="R110" n="0495b17"/>名十善業。不殺居十善之首。重言慈心不殺者。自
<lb ed="X" n="0723a24"/><lb ed="R110" n="0495b18"/>求往生極樂。而令衆生劇苦橫死。則與本願大相
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0723b" n="0723b"/>
<lb ed="X" n="0723b01"/><lb ed="R110" n="0496a01"/>反。故特提之。以見殺業最重。雖不持戒。亦不可犯
<lb ed="X" n="0723b02"/><lb ed="R110" n="0496a02"/>也。第二兼在家出家大小乘戒。第三則專指大乘。
<lb ed="X" n="0723b03"/><lb ed="R110" n="0496a03"/>凡後後皆兼前前。前則不兼後。就文自明。大本言
<lb ed="X" n="0723b04"/><lb ed="R110" n="0496a04"/>三輩皆發菩提心。此第一第二不言者。念佛卽是
<lb ed="X" n="0723b05"/><lb ed="R110" n="0496a05"/>菩提心。詳見上註。三輩兼論因果。故出家居首。此
<lb ed="X" n="0723b06"/><lb ed="R110" n="0496a06"/>專論因。故在家居首。十善業等。無非世間法。但受
<lb ed="X" n="0723b07"/><lb ed="R110" n="0496a07"/>人天福報。而爲三世諸佛淨業正因者。華嚴十地
<lb ed="X" n="0723b08"/><lb ed="R110" n="0496a08"/>菩薩。皆不離念佛。又念佛三昧經。亦言三世諸佛。
<lb ed="X" n="0723b09"/><lb ed="R110" n="0496a09"/>皆以念佛得度。則卽轉人天因果爲佛因果。可見
<lb ed="X" n="0723b10"/><lb ed="R110" n="0496a10"/>一切法門。無非念佛。又見一切佛法。不離世法矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0723b11"/><lb ed="R110" n="0496a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0723b1101">又云。佛吿阿難及韋提希。下品上生者。或有衆生。作
<lb ed="X" n="0723b12"/><lb ed="R110" n="0496a12"/>衆惡業。雖不誹謗方等經典。如此愚人。多造惡法。無
<lb ed="X" n="0723b13"/><lb ed="R110" n="0496a13"/>有慚愧。命欲終時。遇善知識。爲說大乘十二部經首
<lb ed="X" n="0723b14"/><lb ed="R110" n="0496a14"/>題名字。以聞如是諸經名故。除却千劫極重惡業。智
<lb ed="X" n="0723b15"/><lb ed="R110" n="0496a15"/>者復敎合掌叉手。稱南無阿彌陀佛。稱佛名故。除五
<lb ed="X" n="0723b16"/><lb ed="R110" n="0496a16"/>十億劫生死之罪。爾時彼佛。卽遣化佛化觀世音化
<lb ed="X" n="0723b17"/><lb ed="R110" n="0496a17"/>大勢至。至行者前。讚言善男子。汝稱佛名故。諸罪消
<lb ed="X" n="0723b18"/><lb ed="R110" n="0496a18"/>滅。我來迎汝。作是語<anchor xml:id="nkr_note_add_0723b1801" n="0723b1801"/><anchor xml:id="beg0723b1801" n="0723b1801"/>已<anchor xml:id="end0723b1801"/>。行者卽見化佛光明。徧滿其
<lb ed="X" n="0723b19"/><lb ed="R110" n="0496b01"/>室。見<anchor xml:id="nkr_note_add_0723b1901" n="0723b1901"/><anchor xml:id="beg0723b1901" n="0723b1901"/>已<anchor xml:id="end0723b1901"/>歡喜。卽便命終。乘寶蓮華。隨化佛後。生寶池
<lb ed="X" n="0723b20"/><lb ed="R110" n="0496b02"/>中。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0723b21"/><lb ed="R110" n="0496b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0723b2101">謹按阿彌陀佛四十八願中。有云十方衆生。欲生
<lb ed="X" n="0723b22"/><lb ed="R110" n="0496b04"/>我國。至心信樂。乃至十念。若不生者。不取正覺。惟
<lb ed="X" n="0723b23"/><lb ed="R110" n="0496b05"/>除五逆誹謗正法。故此品化佛來迎。不讚聞經功
<lb ed="X" n="0723b24"/><lb ed="R110" n="0496b06"/>德。但讚稱名。爲其願力。與本願力相應也。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0723c" n="0723c"/>
<lb ed="X" n="0723c01"/><lb ed="R110" n="0496b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0723c0101">又云下品下生者。或有衆生。作不善業。五逆十惡。具
<lb ed="X" n="0723c02"/><lb ed="R110" n="0496b08"/>諸不善。如此愚人。以惡逆故。應墮惡道。經歷多劫。受
<lb ed="X" n="0723c03"/><lb ed="R110" n="0496b09"/>苦無窮。如此愚人。臨命終時。遇善知識。種種安慰。爲
<lb ed="X" n="0723c04"/><lb ed="R110" n="0496b10"/>說妙法。敎令念佛。此人苦逼。不遑念佛。善友吿言。汝
<lb ed="X" n="0723c05"/><lb ed="R110" n="0496b11"/>若不能念者。應稱無量壽佛名。如是至心。令聲不絕。
<lb ed="X" n="0723c06"/><lb ed="R110" n="0496b12"/>具足十念。稱南無阿彌陀佛名故。於念念中。除八十
<lb ed="X" n="0723c07"/><lb ed="R110" n="0496b13"/>億劫生死之罪。命終之時。見金蓮花。猶如日輪。住其
<lb ed="X" n="0723c08"/><lb ed="R110" n="0496b14"/>人前。如一念頃。卽得往生<name role="" type="person">極樂世界</name>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0723c09"/><lb ed="R110" n="0496b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0723c0901">謹按念佛與觀佛異。觀佛須依經所說。光明相好。
<lb ed="X" n="0723c10"/><lb ed="R110" n="0496b16"/>了了分明。念則但凝神注想。如對佛前。此人苦逼
<lb ed="X" n="0723c11"/><lb ed="R110" n="0496b17"/>心亂。幷此不能。故勸令出聲稱名。以助念力也。至
<lb ed="X" n="0723c12"/><lb ed="R110" n="0496b18"/>心者。猶言專心致志也。此章說九品生相。經文或
<lb ed="X" n="0723c13"/><lb ed="R110" n="0497a01"/>此詳彼略。如上節言合掌叉手。此節言至心等三
<lb ed="X" n="0723c14"/><lb ed="R110" n="0497a02"/>句。實互相補備也。旣言至心。又言令聲不絕。具足
<lb ed="X" n="0723c15"/><lb ed="R110" n="0497a03"/>十念者。正顯稱名威力之大。與佛本願相應。譬如
<lb ed="X" n="0723c16"/><lb ed="R110" n="0497a04"/>遇賊追殺。奔呼求捄。爾時佈急之極。或恐救遲。或
<lb ed="X" n="0723c17"/><lb ed="R110" n="0497a05"/>恐追近。襍念勢所必有。而要其呼求之心。仍自十
<lb ed="X" n="0723c18"/><lb ed="R110" n="0497a06"/>分眞切。昔人解此。爲信力念力二俱勇決。可謂善
<lb ed="X" n="0723c19"/><lb ed="R110" n="0497a07"/>於體會矣。至五逆不得往生。此經與大本經相違。
<lb ed="X" n="0723c20"/><lb ed="R110" n="0497a08"/>乃時節因緣。論中<anchor xml:id="nkr_note_add_0723c2001" n="0723c2001"/><anchor xml:id="beg0723c2001" n="0723c2001"/>已<anchor xml:id="end0723c2001"/>詳辨之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0723c21"/><lb ed="R110" n="0497a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0723c2101">又云。若念佛者。當知此人是人中分陀利華。觀世音
<lb ed="X" n="0723c22"/><lb ed="R110" n="0497a10"/>菩薩大勢至菩薩爲其勝友。當坐道場。生諸佛家。佛
<lb ed="X" n="0723c23"/><lb ed="R110" n="0497a11"/>吿阿難。汝好持是語。持是語者。卽是持無量壽佛名。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0723c24"/><lb ed="R110" n="0497a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0723c2401">謹按此結語。可見本師先說大本小本。後說此本。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0724a" n="0724a"/>
<lb ed="X" n="0724a01"/><lb ed="R110" n="0497a13"/>可見淨宗本旨。專重持名。葢往生彼國。全賴彌陀
<lb ed="X" n="0724a02"/><lb ed="R110" n="0497a14"/>本願。以名接物。大力攝持。其爲易行道者在此。其
<lb ed="X" n="0724a03"/><lb ed="R110" n="0497a15"/>爲難信法者亦在此。故此經特應韋提希之請。開
<lb ed="X" n="0724a04"/><lb ed="R110" n="0497a16"/>異方便。令當來衆生。現生親證。以堅正信。而仍結
<lb ed="X" n="0724a05"/><lb ed="R110" n="0497a17"/>歸本旨。槪稱念佛。又申結以卽是持名者。以名可
<lb ed="X" n="0724a06"/><lb ed="R110" n="0497a18"/>賅相。擧名而一切功德莊嚴自在其中。如稱天而
<lb ed="X" n="0724a07"/><lb ed="R110" n="0497b01"/>日月星辰在其中。稱地而山川原隰在其中。衆生
<lb ed="X" n="0724a08"/><lb ed="R110" n="0497b02"/>妄想分別。作觀難而稱名易。故特鄭重囑付。以顯
<lb ed="X" n="0724a09"/><lb ed="R110" n="0497b03"/>名號本願威力之大。稱名者。一一聲中。不啻親證
<lb ed="X" n="0724a10"/><lb ed="R110" n="0497b04"/>一切依正功德莊嚴也。然則往生之重在佛名號
<lb ed="X" n="0724a11"/><lb ed="R110" n="0497b05"/>力可知矣。而淨宗本旨之專念他佛。仗他力。並無
<lb ed="X" n="0724a12"/><lb ed="R110" n="0497b06"/>自佛自力之說。亦可知矣。善讀者曷審思之。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0724a13"/><lb ed="R110" n="0497b07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">大集賢護經(隋都那崛多譯)</cb:mulu><head>大集賢護經<note place="inline">隋都那崛多譯</note></head><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0724a1312" cb:place="inline">云。爾時阿彌陀佛。語是菩薩言。
<lb ed="X" n="0724a14"/><lb ed="R110" n="0497b08"/>若人發心求生此者。常當繫心正念相續阿彌陀佛。
<lb ed="X" n="0724a15"/><lb ed="R110" n="0497b09"/>便得生也。<note place="inline">節</note>阿彌陀如來。吿彼人言。諸善男子。汝當
<lb ed="X" n="0724a16"/><lb ed="R110" n="0497b10"/>正念。精勤修習。發廣大心。必生此也。<note place="inline">節</note>阿彌陀佛復
<lb ed="X" n="0724a17"/><lb ed="R110" n="0497b11"/>吿彼言。諸善男子。若汝今欲正念佛者。當如是念。今
<lb ed="X" n="0724a18"/><lb ed="R110" n="0497b12"/>者阿彌陀如來。具有如是三十二相。八十隨形好。身
<lb ed="X" n="0724a19"/><lb ed="R110" n="0497b13"/>色光明。坐師子座沙門衆中。說如斯法。其所說者。謂
<lb ed="X" n="0724a20"/><lb ed="R110" n="0497b14"/>一切法本來不壞。亦無壞者。如不壞色。乃至不壞識
<lb ed="X" n="0724a21"/><lb ed="R110" n="0497b15"/>等諸陰故。又如不壞地。乃至不壞風等諸大故。又不
<lb ed="X" n="0724a22"/><lb ed="R110" n="0497b16"/>壞色。乃至不壞觸等諸入故。又不壞梵。乃至不壞一
<lb ed="X" n="0724a23"/><lb ed="R110" n="0497b17"/>切世主等<note place="inline">節</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0724a24"/><lb ed="R110" n="0497b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0724a2401">謹按千經萬論。處處指歸淨土。西方合論中。<anchor xml:id="nkr_note_add_0724a2401" n="0724a2401"/><anchor xml:id="beg0724a2401" n="0724a2401"/>已<anchor xml:id="end0724a2401"/>略
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0724b" n="0724b"/>
<lb ed="X" n="0724b01"/><lb ed="R110" n="0498a01"/>具之。修淨業者。固當博觀全經。而阿彌陀佛說法。
<lb ed="X" n="0724b02"/><lb ed="R110" n="0498a02"/>惟見此經。<note place="inline">密部摩護壇中。徃徃有彌陀說法。然皆梵呪。故無可引</note>合論失載。
<lb ed="X" n="0724b03"/><lb ed="R110" n="0498a03"/>故特節錄於此。上云繫心正念相續。下云精勤修
<lb ed="X" n="0724b04"/><lb ed="R110" n="0498a04"/>習。發廣大心者。葢卽大本一向專念。萬行回向之
<lb ed="X" n="0724b05"/><lb ed="R110" n="0498a05"/>意不壞色等者。不離根塵界處也。楞嚴二十五菩
<lb ed="X" n="0724b06"/><lb ed="R110" n="0498a06"/>薩。各說方便卽其明證。不壞梵者不廢諸天業休
<lb ed="X" n="0724b07"/><lb ed="R110" n="0498a07"/>咎祲祥等也。不壞一切世主者。不廢十方國土。王
<lb ed="X" n="0724b08"/><lb ed="R110" n="0498a08"/>法人情等也。此之謂立處卽眞。此之謂當下卽是。
<lb ed="X" n="0724b09"/><lb ed="R110" n="0498a09"/>此之謂唯此一身。身外無餘。此之謂是法住法位。
<lb ed="X" n="0724b10"/><lb ed="R110" n="0498a10"/>世間相常住。此之謂今現在說法。是故淨土法門。
<lb ed="X" n="0724b11"/><lb ed="R110" n="0498a11"/>但說事修。不說理性。極平極實。正是極圓極妙。而
<lb ed="X" n="0724b12"/><lb ed="R110" n="0498a12"/>不許說圓說妙。若必離平實而說圓妙。則早不圓
<lb ed="X" n="0724b13"/><lb ed="R110" n="0498a13"/>妙矣。</p>
<lb ed="X" n="0724b14"/><lb ed="R110" n="0498a14"/><p xml:id="pX62p0724b1401">謹按佛勸父<name role="" type="person">淨飯王</name>。歸心<name role="" type="person">極樂淨土</name>。而未嘗棄捨
<lb ed="X" n="0724b15"/><lb ed="R110" n="0498a15"/>王位。七萬釋種。同奉佛敎。亦未嘗勸令出家。佛豈
<lb ed="X" n="0724b16"/><lb ed="R110" n="0498a16"/>以其父與族黨。不足與語圓妙。而姑出於粗俗哉。
<lb ed="X" n="0724b17"/><lb ed="R110" n="0498a17"/>試觀諸經。惟遺敎專吿比邱。<note place="inline">四十二章經。係彼土高僧譔集。故不論</note>
<lb ed="X" n="0724b18"/><lb ed="R110" n="0498a18"/>餘莫不稱善男子善女人。兼在家二衆言之。此理
<lb ed="X" n="0724b19"/><lb ed="R110" n="0498b01"/>顯而易見。也敎判五時。除第二鹿苑時。說阿含小
<lb ed="X" n="0724b20"/><lb ed="R110" n="0498b02"/>部諸經不論外。其第一時。說華嚴部。末後以普賢
<lb ed="X" n="0724b21"/><lb ed="R110" n="0498b03"/>十大願王。導歸極樂。而善財五十三參善知識。在
<lb ed="X" n="0724b22"/><lb ed="R110" n="0498b04"/>家者居十之八九。童子如衆藝等。雜流如船師等。
<lb ed="X" n="0724b23"/><lb ed="R110" n="0498b05"/>淫女如<name role="" type="person">婆須密</name>多等。外道如徧行等皆與焉。更何
<lb ed="X" n="0724b24"/><lb ed="R110" n="0498b06"/>世法之可嫌也。淨土說在第三方等部。同部顯敎。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0724c" n="0724c"/>
<lb ed="X" n="0724c01"/><lb ed="R110" n="0498b07"/>諸經義類。固應相通。亦姑弗論。密部敎分三部。金
<lb ed="X" n="0724c02"/><lb ed="R110" n="0498b08"/>剛部。以穢跡呪爲總持。<note place="inline">此呪實說在涅槃時。以其同爲密部。故備擧之</note>蓮
<lb ed="X" n="0724c03"/><lb ed="R110" n="0498b09"/>華部。以大悲呪爲總持。瑜伽部。以準提爲總持。三
<lb ed="X" n="0724c04"/><lb ed="R110" n="0498b10"/>呪皆護持行人往生極樂。皆許呪水。治產難諸病。
<lb ed="X" n="0724c05"/><lb ed="R110" n="0498b11"/>準提並特開五葷不忌。尤爲方便。則更何世法之
<lb ed="X" n="0724c06"/><lb ed="R110" n="0498b12"/>拘礙也。第四時說般若部。般若爲衆經母。大小乘
<lb ed="X" n="0724c07"/><lb ed="R110" n="0498b13"/>顯密諸敎。無不從此流出。摩訶般若波羅密經六
<lb ed="X" n="0724c08"/><lb ed="R110" n="0498b14"/>百卷。窮元極妙。義富文繁。而天親菩薩造大智度
<lb ed="X" n="0724c09"/><lb ed="R110" n="0498b15"/>論釋之。謂佛說此經。欲令衆生修念佛三昧。得增
<lb ed="X" n="0724c10"/><lb ed="R110" n="0498b16"/>益故。<note place="inline">此念佛不必專指西方。而淨土持名法門。自在其中</note>且開卷先說六波
<lb ed="X" n="0724c11"/><lb ed="R110" n="0498b17"/>羅密。包括萬善。其顯示般若。反覆開譬。不離根塵
<lb ed="X" n="0724c12"/><lb ed="R110" n="0498b18"/>界處。與賢護經阿彌陀佛所說一切不壞等。非異
<lb ed="X" n="0724c13"/><lb ed="R110" n="0499a01"/>非同。則平實之正是元妙。又何疑也。第五時說法
<lb ed="X" n="0724c14"/><lb ed="R110" n="0499a02"/>華涅槃部。法華通叙如來說敎本末。開權顯實。大
<lb ed="X" n="0724c15"/><lb ed="R110" n="0499a03"/>暢本懷。授記現前大衆。皆得成佛。又特現女人受
<lb ed="X" n="0724c16"/><lb ed="R110" n="0499a04"/>持斯經。往生極樂。以作當來榜樣。而其澈底開示。
<lb ed="X" n="0724c17"/><lb ed="R110" n="0499a05"/>直曰若人散亂心。入於塔廟中。一稱南無佛。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0724c1701" n="0724c1701"/><anchor xml:id="beg0724c1701" n="0724c1701"/>已<anchor xml:id="end0724c1701"/>
<lb ed="X" n="0724c18"/><lb ed="R110" n="0499a06"/>成佛道。又曰治世語言。資生產業。皆與實相不相
<lb ed="X" n="0724c19"/><lb ed="R110" n="0499a07"/>違背。然則一向專念之必成佛道。萬善回向之不
<lb ed="X" n="0724c20"/><lb ed="R110" n="0499a08"/>離世法。不背實相。較然可知。而又何擬議也。涅槃
<lb ed="X" n="0724c21"/><lb ed="R110" n="0499a09"/>扶律談常。最爲平實明顯。卽以律藏論。一切諸戒。
<lb ed="X" n="0724c22"/><lb ed="R110" n="0499a10"/>無不以在家五戒爲根本。廣之爲優婆塞戒。<note place="inline">大本言。無
<lb ed="X" n="0724c23"/><lb ed="R110" n="0499a11"/>尊無<g ref="#CB16078">𢍉</g>。無富無貧。少長男女。共憂錢財云云。以近世人情觀之。可謂千古一轍。然卽此可見佛法之圓融。
<lb ed="X" n="0724c24"/><lb ed="R110" n="0499a12"/>其下文言何不棄世事。念道之自然者。正謂何必徒多膠擾煩惱。非謂當盡棄捐也。如優婆塞戒經言。善
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0725a" n="0725a"/>
<lb ed="X" n="0725a01"/><lb ed="R110" n="0499a13"/>男子。受優婆塞戒。先學世事。旣學通達。如法求財。一分應供父母妻子眷屬。二分應作如法販轉。留餘一
<lb ed="X" n="0725a02"/><lb ed="R110" n="0499a14"/>分。應積俟用。又言財物。不應寄付四處。一者老人。二者遠處。三者惡人。四者大力云云。然則依敎奉行。不
<lb ed="X" n="0725a03"/><lb ed="R110" n="0499a15"/>但無礙世法。且極精明。學者自誤會耳</note>又廣之爲比邱二百五十戒。
<lb ed="X" n="0725a04"/><lb ed="R110" n="0499a16"/>無非就世法人情。加嚴加密。復約之爲菩薩十重
<lb ed="X" n="0725a05"/><lb ed="R110" n="0499a17"/>四十八輕戒。統制出家在家七衆。其隨時隨地開
<lb ed="X" n="0725a06"/><lb ed="R110" n="0499a18"/>遮持犯。無非圓融世法人情。使不障礙。非有別法
<lb ed="X" n="0725a07"/><lb ed="R110" n="0499b01"/>也。<note place="inline">詳見蓮池戒疏發隱。蕅益梵網合註。而合註爲勝。發隱於殺戒中。內色外色一條。實誤。不可從</note>
<lb ed="X" n="0725a08"/><lb ed="R110" n="0499b02"/>是以大本三輩往生。在家居二。皆以專念爲正行。
<lb ed="X" n="0725a09"/><lb ed="R110" n="0499b03"/>萬善爲助行。其所謂善。自恭敬供養諸佛事外。不
<lb ed="X" n="0725a10"/><lb ed="R110" n="0499b04"/>過就父子君臣夫婦昆弟朋友之間。勤修身三口
<lb ed="X" n="0725a11"/><lb ed="R110" n="0499b05"/>四意三諸業。止惡進善。<note place="inline">五痛五燒章。節節唱言獨作諸善。卽是翻上諸惡。文
<lb ed="X" n="0725a12"/><lb ed="R110" n="0499b06"/>理極明</note>再三申勸。全同小乘。乃經前列衆歎德。特創
<lb ed="X" n="0725a13"/><lb ed="R110" n="0499b07"/>一切大乘妙典所未有。直據本師示現受生。示現
<lb ed="X" n="0725a14"/><lb ed="R110" n="0499b08"/>苦行。以至十相成道等。<note place="inline">會疏備詳。其總結言如來出世本懷。頓圓上上妙典。
<lb ed="X" n="0725a15"/><lb ed="R110" n="0499b09"/>在文明白。誰容擬議。味道君子。請深著眼云云。可謂知言</note>因源果海。引發當經。
<lb ed="X" n="0725a16"/><lb ed="R110" n="0499b10"/><note place="inline">此段歎德。漢吳二譯無之。寶積經中無量壽會。唐譯本有之。大同小異。葢梵夾傳本。間有異同。諸經皆然。
<lb ed="X" n="0725a17"/><lb ed="R110" n="0499b11"/>類如儒書。今古文家之別</note>葢結集者深達如來此會時節因緣。
<lb ed="X" n="0725a18"/><lb ed="R110" n="0499b12"/>寄現前衆。表現在法。以見三世諸佛菩薩。歷劫修
<lb ed="X" n="0725a19"/><lb ed="R110" n="0499b13"/>證。不離乎此。而衆生現前介爾一念念佛之心。直
<lb ed="X" n="0725a20"/><lb ed="R110" n="0499b14"/>可現生取辦。此其所以爲易行道也。<note place="inline">龍樹菩薩語</note>所以
<lb ed="X" n="0725a21"/><lb ed="R110" n="0499b15"/>爲實敎也。<note place="inline">李長者華嚴合論。誤判爲權敎。袁宏道西方合論。<anchor xml:id="nkr_note_add_0725a2101" n="0725a2101"/><anchor xml:id="beg0725a2101" n="0725a2101"/>已<anchor xml:id="end0725a2101"/>辨正之</note>純圓敎
<lb ed="X" n="0725a22"/><lb ed="R110" n="0499b16"/>也。<note place="inline">蓮池疏鈔。判爲分圓。蕅益要解。<anchor xml:id="nkr_note_add_0725a2201" n="0725a2201"/><anchor xml:id="beg0725a2201" n="0725a2201"/>已<anchor xml:id="end0725a2201"/>辨正之</note>所以當來經滅獨留也。<note place="inline">本經</note>
<lb ed="X" n="0725a23"/><lb ed="R110" n="0499b17"/>所以爲適道敎源。濟俗要務也。<note place="inline">慧遠法師語</note>所以爲三
<lb ed="X" n="0725a24"/><lb ed="R110" n="0499b18"/>根普被。萬善同歸也。<note place="inline">永明禪師語</note>所以一切刹海不能
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0725b" n="0725b"/>
<lb ed="X" n="0725b01"/><lb ed="R110" n="0500a01"/>麗。一切敎網不能收也。<note place="inline">蕅益師語</note>嗟夫。衆生心量昏迷
<lb ed="X" n="0725b02"/><lb ed="R110" n="0500a02"/>強弱之等差。不可勝數。四十九年中隨順說之。何
<lb ed="X" n="0725b03"/><lb ed="R110" n="0500a03"/>所不有。至末後涅槃會上。彈偏斥小。歎大襃圓。而
<lb ed="X" n="0725b04"/><lb ed="R110" n="0500a04"/>圓敎大法中。無不指歸淨土。則一代時敎之本旨。
<lb ed="X" n="0725b05"/><lb ed="R110" n="0500a05"/>斷可識矣。夫劫量無盡。世界無盡。衆生無盡。此非
<lb ed="X" n="0725b06"/><lb ed="R110" n="0500a06"/>耳目所能及。而可意決其必然者也。卽專論現在
<lb ed="X" n="0725b07"/><lb ed="R110" n="0500a07"/>劫中。<name role="" type="person">娑婆世界</name>。中國九州。金人入夢至今。耳可得
<lb ed="X" n="0725b08"/><lb ed="R110" n="0500a08"/>聞。目可得見矣。其中衆生百千萬億分不可說不
<lb ed="X" n="0725b09"/><lb ed="R110" n="0500a09"/>可說之多也。所行之法。無非飮食男女倫常日用
<lb ed="X" n="0725b10"/><lb ed="R110" n="0500a10"/>等種種世法也。而佛則如是若干衆中之一人也。
<lb ed="X" n="0725b11"/><lb ed="R110" n="0500a11"/>所說之法。如是若干法中之一法也。使佛意必離
<lb ed="X" n="0725b12"/><lb ed="R110" n="0500a12"/>如是若干衆所行之法。而後行我法。其爲偏小極
<lb ed="X" n="0725b13"/><lb ed="R110" n="0500a13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0725b1301" n="0725b1301"/><anchor xml:id="beg0725b1301" n="0725b1301"/>已<anchor xml:id="end0725b1301"/>。廢而不行久矣。何待三武之暴。諸儒之謗。使依
<lb ed="X" n="0725b14"/><lb ed="R110" n="0500a14"/>敎奉行者。必抑黜世法。而後爲護持佛法。則其必
<lb ed="X" n="0725b15"/><lb ed="R110" n="0500a15"/>不能護持亦決矣。然則今日法門之壞孰壞之。說
<lb ed="X" n="0725b16"/><lb ed="R110" n="0500a16"/>法行法者之巧見戲論壞之。<note place="inline">才學念佛。便道莫著相。莫心外見佛等。皆
<lb ed="X" n="0725b17"/><lb ed="R110" n="0500a17"/>是巧見。不行而空言契理不契機等。皆是戲論</note>非謗法者所能壞也。猶之
<lb ed="X" n="0725b18"/><lb ed="R110" n="0500a18"/>國家立法之美善。而奉法者壞之。非外國人所能
<lb ed="X" n="0725b19"/><lb ed="R110" n="0500b01"/>壞也。是故欲望法運之轉機。莫要於提倡淨宗。欲
<lb ed="X" n="0725b20"/><lb ed="R110" n="0500b02"/>提倡淨宗。莫要於不壞世法。不談元妙。三經具在。
<lb ed="X" n="0725b21"/><lb ed="R110" n="0500b03"/>諸方明眼。當共鑒諸。</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0725b22"/><lb ed="R110" n="0500b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">答問(二十五則)</cb:mulu><head>答問<note place="inline">二十五則</note></head>
<lb ed="X" n="0725b23"/><lb ed="R110" n="0500b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">答問</cb:mulu><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0725b2301">問曰。子讀儒書。近人講西學。子亦盛稱之。顧專談佛
<lb ed="X" n="0725b24"/><lb ed="R110" n="0500b06"/>法。其將以佛法治天下乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0725b2411" cb:place="inline">答曰。是必不能。亦斷不可。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0725c" n="0725c"/>
<lb ed="X" n="0725c01"/><lb ed="R110" n="0500b07"/>利祿所勸。權勢所歸。必至名存實亡。奸弊百出。有元
<lb ed="X" n="0725c02"/><lb ed="R110" n="0500b08"/>之國師。泰西之敎王可證也。佛。師道也。其敎止於脩
<lb ed="X" n="0725c03"/><lb ed="R110" n="0500b09"/>身治心。罕及家國。上先師書<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c0301" n="0725c0301"/><anchor xml:id="beg0725c0301" n="0725c0301"/>已<anchor xml:id="end0725c0301"/>明辨之。<note place="inline">見卷附</note>三代以
<lb ed="X" n="0725c04"/><lb ed="R110" n="0500b10"/>後。不可無佛敎。醒迷歌<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c0401" n="0725c0401"/><anchor xml:id="beg0725c0401" n="0725c0401"/>已<anchor xml:id="end0725c0401"/>略言之。夫國所與立。萬億
<lb ed="X" n="0725c05"/><lb ed="R110" n="0500b11"/>愚賤之心也。歷代典章制度。因之而變者也。人心之
<lb ed="X" n="0725c06"/><lb ed="R110" n="0500b12"/>離散思亂。至今極矣。誠使三五年中。海內幸無事。儒
<lb ed="X" n="0725c07"/><lb ed="R110" n="0500b13"/>敎極四部之選。西學擅各國之長。各得數百數千人。
<lb ed="X" n="0725c08"/><lb ed="R110" n="0500b14"/>功不至大效不至速哉。而盡中國四萬萬人。莫能與
<lb ed="X" n="0725c09"/><lb ed="R110" n="0500b15"/>焉。莫能解焉。以爲高遠莫及。可畏而不可親也。<note place="inline">中國人決
<lb ed="X" n="0725c10"/><lb ed="R110" n="0500b16"/>定不信佛者。萬中之一爾。信而若存若亡。不知好者。十之七八。知好者十之二三。此兩語通言之。畏官長。良民
<lb ed="X" n="0725c11"/><lb ed="R110" n="0500b17"/>也。以爲不可親則殆矣。故誠欲親民。莫近於佛。因此見法藏比邱之棄國。實爲大慈。悉達太子之出家。實爲大
<lb ed="X" n="0725c12"/><lb ed="R110" n="0500b18"/>孝。而我孔子盛德在庶。爲萬世師。天之位置。何異佛之示同凡夫。豈無意哉</note>以爲與<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c1201" n="0725c1201"/><anchor xml:id="beg0725c1201" n="0725c1201"/>己<anchor xml:id="end0725c1201"/>不
<lb ed="X" n="0725c13"/><lb ed="R110" n="0501a01"/>同道。<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c1301" n="0725c1301"/><anchor xml:id="beg0725c1301" n="0725c1301"/>己<anchor xml:id="end0725c1301"/>所信向。且目爲背畔犯禁忌也。<note place="inline">此專指念佛者言之</note>以
<lb ed="X" n="0725c14"/><lb ed="R110" n="0501a02"/>爲不如歸異敎者。官爲保護。莫敢指摘也。其平日之
<lb ed="X" n="0725c15"/><lb ed="R110" n="0501a03"/>壅隔揣虞若是。一旦有事。沿海沿邊。耕夫漁戶。皆早
<lb ed="X" n="0725c16"/><lb ed="R110" n="0501a04"/>入其彀中。我所召募勇兵。皆素拒之門外。四兩五兩
<lb ed="X" n="0725c17"/><lb ed="R110" n="0501a05"/>之守糧戰粮。能得其死力乎。數千數百之博學高才。
<lb ed="X" n="0725c18"/><lb ed="R110" n="0501a06"/>能獨治之乎。嗚呼。無與同好。誰與同惡。故竊謂今日
<lb ed="X" n="0725c19"/><lb ed="R110" n="0501a07"/>中國以提倡佛敎。固結人心爲第一義。此義得而後
<lb ed="X" n="0725c20"/><lb ed="R110" n="0501a08"/>西學眞有用。否則被他人用爾。前車可鑒<anchor xml:id="nkr_note_add_0725c2001" n="0725c2001"/><anchor xml:id="beg0725c2001" n="0725c2001"/>已<anchor xml:id="end0725c2001"/>。若夫儒
<lb ed="X" n="0725c21"/><lb ed="R110" n="0501a09"/>之於佛爲同爲異。二敎通喩盡之矣。聖人復起。不易
<lb ed="X" n="0725c22"/><lb ed="R110" n="0501a10"/>我言。乃自論出後。惟香巖居士能通其說。餘皆不解。
<lb ed="X" n="0725c23"/><lb ed="R110" n="0501a11"/>甚至不能句讀。根器陋劣至此。尙復何言。<note place="inline">葢嘗思之今之士習
<lb ed="X" n="0725c24"/><lb ed="R110" n="0501a12"/>不變。仕途不淸。實無一能爲。子弟讀四子書畢。極多加詩經一部。便可應試入學。詩經能背誦乎。不能也。希見
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0726a" n="0726a"/>
<lb ed="X" n="0726a01"/><lb ed="R110" n="0501a13"/>之字不識也。易幾卦何名十翼何物。書禮幾篇春秋幾公。槪未觸手寓目。不知也　本朝開國至今若干年。咸
<lb ed="X" n="0726a02"/><lb ed="R110" n="0501a14"/>豐以前年號。先後若何。不知也本省幾府幾縣。在何方向不知也。父師不敎乎。父師先不知也。如此等人。一縣
<lb ed="X" n="0726a03"/><lb ed="R110" n="0501a15"/>以數百計。無財則可以敎鄕里。以其道傳徒。有財則可以捐納。可以得一榜。得甲榜。得館選得高官。問何所能
<lb ed="X" n="0726a04"/><lb ed="R110" n="0501a16"/>曰能取巧。能敷衍。能搆虗架。孰敎之乎。曰自其開筆作八股時。心思才力。一注於此。習與性成。不待敎也。然則
<lb ed="X" n="0726a05"/><lb ed="R110" n="0501a17"/>當局者。何取乎。曰正取其如此。則軟熟不生事。可苟安也。然則不能改法乎。曰非不能也。不欲也。爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0726a0501" n="0726a0501"/><anchor xml:id="beg0726a0501" n="0726a0501"/>己<anchor xml:id="end0726a0501"/>子弟計。
<lb ed="X" n="0726a06"/><lb ed="R110" n="0501a18"/>爲宗族親戚交游子弟計。爲同寮閱卷計。何苦作法自斃。且取詬病焉。嗚呼。人之無良。邦國殄瘁。其果無良至
<lb ed="X" n="0726a07"/><lb ed="R110" n="0501b01"/>此乎。亦非也。七百年來。憑空。講中庸。習非成是。釀爲風氣。一人言之。必有多人攻之。其攻之者。徒黨皆此類。彼
<lb ed="X" n="0726a08"/><lb ed="R110" n="0501b02"/>衆我寡。明知必不敵也。夫如是雖有良民。誰能用之。余所以徃徃廢書而歎。憤極而涕下也</note>　<note place="inline">一</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0726a09"/><lb ed="R110" n="0501b03"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0726a0901">問曰。禪敎律淨。皆佛說也。何獨談淨。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0726a0915" cb:place="inline">答曰。禪佛心也。
<lb ed="X" n="0726a10"/><lb ed="R110" n="0501b04"/>敎佛言也。律佛行也。淨則佛境界也。得佛境界而心
<lb ed="X" n="0726a11"/><lb ed="R110" n="0501b05"/>言行自在其中。同戒錄序<anchor xml:id="nkr_note_add_0726a1101" n="0726a1101"/><anchor xml:id="beg0726a1101" n="0726a1101"/>已<anchor xml:id="end0726a1101"/>言之。<note place="inline">見卷附</note>捨禪取淨之
<lb ed="X" n="0726a12"/><lb ed="R110" n="0501b06"/>故。法門綱宗<anchor xml:id="nkr_note_add_0726a1201" n="0726a1201"/><anchor xml:id="beg0726a1201" n="0726a1201"/>已<anchor xml:id="end0726a1201"/>言之。曰旣言淨宗無參無悟。則以何
<lb ed="X" n="0726a13"/><lb ed="R110" n="0501b07"/>爲得手。曰執辭害意。學者大病。綱宗此段。全對禪家
<lb ed="X" n="0726a14"/><lb ed="R110" n="0501b08"/>立說。淨家本無所謂得手不得手。但念而已。因禪家
<lb ed="X" n="0726a15"/><lb ed="R110" n="0501b09"/>耽著無想無念。身境兩忘爲好境界。却是墮在死水。
<lb ed="X" n="0726a16"/><lb ed="R110" n="0501b10"/><note place="inline">故初祖達磨掃除六宗。呵爲邪見。寂靜居其一</note>不知念佛。亦有身境兩忘時。
<lb ed="X" n="0726a17"/><lb ed="R110" n="0501b11"/><note place="inline">不可又誤解作事一心。及念自佛。葢祇如想一箇人。想至出神而<anchor xml:id="nkr_note_add_0726a1701" n="0726a1701"/><anchor xml:id="beg0726a1701" n="0726a1701"/>已<anchor xml:id="end0726a1701"/>。凡人專注一事。徃徃有此光景。但自不覺
<lb ed="X" n="0726a18"/><lb ed="R110" n="0501b12"/>耳。何足異哉</note>而一句佛名。朗朗在口。却正是活潑潑地。<note place="inline">近時
<lb ed="X" n="0726a19"/><lb ed="R110" n="0501b13"/>惟玉峯師。爲得淨土正宗。每見打佛七者。一時香燼止息。師家便道此是好消息。須着眼。玉師呵之曰。一向專
<lb ed="X" n="0726a20"/><lb ed="R110" n="0501b14"/>念。不讚其功。蹔時止息。便稱好消息。豈念時反爲惡消息乎。此語可謂立破餘地</note>非謂別有
<lb ed="X" n="0726a21"/><lb ed="R110" n="0501b15"/>得手也　<note place="inline">二</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0726a22"/><lb ed="R110" n="0501b16"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0726a2201">問曰。何以無參無悟。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0726a2209" cb:place="inline">答曰。禪家以疑入。故須參悟。淨
<lb ed="X" n="0726a23"/><lb ed="R110" n="0501b17"/>家以信入。故不須參悟。楞嚴大勢至圓通章。事理雙
<lb ed="X" n="0726a24"/><lb ed="R110" n="0501b18"/>顯矣。先以二人相憶。喩專念他佛。次以如母憶子。喩
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0726b" n="0726b"/>
<lb ed="X" n="0726b01"/><lb ed="R110" n="0502a01"/>彼佛願力接引。乃言若衆生心。憶佛念佛。現前當來。
<lb ed="X" n="0726b02"/><lb ed="R110" n="0502a02"/>必定見佛。謂惟其如此。故但憑現前一念信心。常憶
<lb ed="X" n="0726b03"/><lb ed="R110" n="0502a03"/>常念。直至見佛。其事相類。又申明其理。言去佛不遠。
<lb ed="X" n="0726b04"/><lb ed="R110" n="0502a04"/>不假方便。<note place="inline">上來二十三菩薩。所證圓通。皆是參悟方便。文殊偈云。歸元性無二。方便有多門。亦
<lb ed="X" n="0726b05"/><lb ed="R110" n="0502a05"/>正指上文。講家以無量方便釋之。誤矣。旣用方便。則是遠打之遶</note>自得心開。謂如此
<lb ed="X" n="0726b06"/><lb ed="R110" n="0502a06"/>則正同母子相憶。不相違遠。故不須參究。自然得見
<lb ed="X" n="0726b07"/><lb ed="R110" n="0502a07"/>而開悟也。大勢至本彌陀次子。爲西天淨土初祖。傳
<lb ed="X" n="0726b08"/><lb ed="R110" n="0502a08"/>法如此。何庸致疑　<note place="inline">三</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0726b09"/><lb ed="R110" n="0502a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0726b0901">問曰。見佛之悟。與參得之悟。爲同爲異。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0726b0916" cb:place="inline">答曰。悟有深
<lb ed="X" n="0726b10"/><lb ed="R110" n="0502a10"/>淺次第。所謂大悟十八變。小悟無其數。人人不同。皆
<lb ed="X" n="0726b11"/><lb ed="R110" n="0502a11"/>非實悟。若豁然徹底無餘。則祇是證得現前一念本
<lb ed="X" n="0726b12"/><lb ed="R110" n="0502a12"/>是不生不滅。涅槃妙心。<note place="inline">就人身言。強名爲心。實則盡虗空徧法界。無中邊無今古
<lb ed="X" n="0726b13"/><lb ed="R110" n="0502a13"/>以其湛寂常存而非靜則謂之一眞。以其運行不息而非動。則謂之一靈。諸佛之示現。衆生之輪迴。皆此物也
<lb ed="X" n="0726b14"/><lb ed="R110" n="0502a14"/>雖然。不可見如此說。便去揣擬卜度。須知說終說不到。會也會不來。正恐向意根下摸索。故如此着語。至心之
<lb ed="X" n="0726b15"/><lb ed="R110" n="0502a15"/>於性。猶水之於濕。心祇是生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0726b1501" n="0726b1501"/><anchor xml:id="beg0726b1501" n="0726b1501"/>已<anchor xml:id="end0726b1501"/>而無生相。性卽指其生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0726b1502" n="0726b1502"/><anchor xml:id="beg0726b1502" n="0726b1502"/>已<anchor xml:id="end0726b1502"/>之機。故心爲統同之大名。儒書佛書中。往
<lb ed="X" n="0726b16"/><lb ed="R110" n="0502a16"/>徃混言之。須善會</note>此心寂照一如。無時分。無處所。而一切時
<lb ed="X" n="0726b17"/><lb ed="R110" n="0502a17"/>處。離他不得。淨家謂之常寂光。<note place="inline">此亦不可作動而無動。靜而無靜等文字
<lb ed="X" n="0726b18"/><lb ed="R110" n="0502a18"/>相會。綱宗發端。如人有耳目。如正當今日。兩喩。讀者多忽略過。惟息安香巖兩居士。直下歡喜色動。余謂其實
<lb ed="X" n="0726b19"/><lb ed="R110" n="0502b01"/>人生終日如是。惟背爲最顯。故易以動靜不失其時。其道光明。取象於艮背。試於此體會看。曲園居士說畫卦
<lb ed="X" n="0726b20"/><lb ed="R110" n="0502b02"/>始於艮。雖從陰陽氣交立說。而會心甚微。似奇實正。後世子雲。必有知之者</note>故往生者。爲
<lb ed="X" n="0726b21"/><lb ed="R110" n="0502b03"/>得度世長壽泥洹之道。爲次於無爲泥洹之道。<note place="inline">此大本經
<lb ed="X" n="0726b22"/><lb ed="R110" n="0502b04"/>文也。次。非次第之次。猶言比次類次。緣泥洹乃如來滅度之名。今實未滅度故云次。會疏引下文次如彌勒爲
<lb ed="X" n="0726b23"/><lb ed="R110" n="0502b05"/>證。深得經意</note>泥洹卽涅槃。亦稱般日槃。<note place="inline">或稱般月槃。疑卽日字之誤</note>梵
<lb ed="X" n="0726b24"/><lb ed="R110" n="0502b06"/>音輕重爾。拈花示衆。曰我有正法眼藏。<note place="inline">性覺妙明也下句則本覺
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0726c" n="0726c"/>
<lb ed="X" n="0726c01"/><lb ed="R110" n="0502b07"/>明妙。合言之爲如來藏。凡敎起於有。證於知。然是本有之知。而非後起識見之知。永嘉偈云。不以知知寂。亦不
<lb ed="X" n="0726c02"/><lb ed="R110" n="0502b08"/>自知知。不可謂無知。自性了然故。不同於無記。今卽目此了然者。爲正法眼。以起別傳。非謂別有</note>涅
<lb ed="X" n="0726c03"/><lb ed="R110" n="0502b09"/>槃妙心。<note place="inline">直指人心本來如是。所謂本是無生。今亦不滅也。所謂生滅滅<anchor xml:id="nkr_note_add_0726c0301" n="0726c0301"/><anchor xml:id="beg0726c0301" n="0726c0301"/>已<anchor xml:id="end0726c0301"/>。寂滅現前也。若以一念
<lb ed="X" n="0726c04"/><lb ed="R110" n="0502b10"/>不生解之則大錯</note>實相無相。<note place="inline">所謂不取於相。如如不動也。所謂知見無見。斯卽涅槃也。若以
<lb ed="X" n="0726c05"/><lb ed="R110" n="0502b11"/>金經信心淸淨。卽生實相。及念實相佛等解之。亦大錯</note>微妙法門云云。然則兩
<lb ed="X" n="0726c06"/><lb ed="R110" n="0502b12"/>家所悟。同是涅槃心。何異之有。且直指人心見性成佛。
<lb ed="X" n="0726c07"/><lb ed="R110" n="0502b13"/><note place="inline">非謂一見便成。謂見性則不至錯亂修行。如楞嚴所說十種仙業。轉成外道。故曰理則頓悟。乘悟並銷。事須漸
<lb ed="X" n="0726c08"/><lb ed="R110" n="0502b14"/>除。因次第盡。淨土上品中生以下。皆須進修。必至等覺補處地位。方是無修無證。亦同此例。然無染緣。故能一
<lb ed="X" n="0726c09"/><lb ed="R110" n="0502b15"/>生取辦。視禪家之頭出頭沒於此者。難易平險。判若天淵矣</note>正同直憑現前一念
<lb ed="X" n="0726c10"/><lb ed="R110" n="0502b16"/>見佛悟性。何異之有　<note place="inline">四</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0726c11"/><lb ed="R110" n="0502b17"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0726c1101">問曰。禪淨修證皆同。何以禪家多謂淨爲非實。而敎
<lb ed="X" n="0726c12"/><lb ed="R110" n="0502b18"/>家亦時有之。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0726c1206" cb:place="inline">答曰。此皆不明敎理。門戶私見也。本師
<lb ed="X" n="0726c13"/><lb ed="R110" n="0503a01"/>覩明星出現。豁然大悟。便唱言奇哉。一切衆生。具有
<lb ed="X" n="0726c14"/><lb ed="R110" n="0503a02"/>如來智慧德相。但以妄想執著。不能證得。遂說華嚴
<lb ed="X" n="0726c15"/><lb ed="R110" n="0503a03"/>引逗之。<note place="inline">五十三參。正見當下卽是。一切諸法無非佛法。無乃不會。以至割截虗空。橫分疆界</note>而
<lb ed="X" n="0726c16"/><lb ed="R110" n="0503a04"/>機多不契。乃反說偏小權敎。漸進圓大實敎。<note place="inline">敎分五時。說<anchor xml:id="nkr_note_add_0726c1601" n="0726c1601"/><anchor xml:id="beg0726c1601" n="0726c1601"/>已<anchor xml:id="end0726c1601"/>
<lb ed="X" n="0726c17"/><lb ed="R110" n="0503a05"/>見前。方等時。必先說大本經。後乃處處指歸。事理可知</note>至法華會。開權顯實。特
<lb ed="X" n="0726c18"/><lb ed="R110" n="0503a06"/>現女人往生爲證。普授現前衆會成佛。大暢本懷。則
<lb ed="X" n="0726c19"/><lb ed="R110" n="0503a07"/>一代時敎宗旨可知矣。拈花在法華之後。因迦葉微
<lb ed="X" n="0726c20"/><lb ed="R110" n="0503a08"/>笑。適與最初悟緣本願相合。<note place="inline">在位菩薩諸弟子等。豈皆未悟當下卽是之理。
<lb ed="X" n="0726c21"/><lb ed="R110" n="0503a09"/>但久悟者習爲故常。新悟者未忘管帶。偶拈一華。亦常有之事。迦葉之笑。所謂一回提起一回新。非至此方悟
<lb ed="X" n="0726c22"/><lb ed="R110" n="0503a10"/>也。惟阿難未證漏盡。至結集時。迦葉激成之。故此時。並囑阿難副貳傳化。據文推想。事理顯然</note>遂囑
<lb ed="X" n="0726c23"/><lb ed="R110" n="0503a11"/>付之。其云不立文字。敎外別傳者。正謂一向敎內說
<lb ed="X" n="0726c24"/><lb ed="R110" n="0503a12"/>盡。無可再說。祇須自家會取。難以言傳。非謂別有一
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0727a" n="0727a"/>
<lb ed="X" n="0727a01"/><lb ed="R110" n="0503a13"/>法也。試觀初祖達磨最後付法。仍出楞伽四卷印心
<lb ed="X" n="0727a02"/><lb ed="R110" n="0503a14"/>最初西來。正當蓮宗盛行。敎觀大明之後。二祖神光。
<lb ed="X" n="0727a03"/><lb ed="R110" n="0503a15"/>貫練羣籍。兼通儒書。而所求之法。祇是與汝安心竟
<lb ed="X" n="0727a04"/><lb ed="R110" n="0503a16"/>一句。所得之法。祇是禮拜依位而立。不著一語。豈非
<lb ed="X" n="0727a05"/><lb ed="R110" n="0503a17"/>修證仍在敎中乎。<note place="inline">後人藉口六祖不識字。□泥執不立文字。以爲本不在此。殊不知通
<lb ed="X" n="0727a06"/><lb ed="R110" n="0503a18"/>宗不通敎。開口便亂道。卽如六祖壇經云。東方人有罪。求生西方。西方人有罪。求生何處。便是亂道之明證。夫
<lb ed="X" n="0727a07"/><lb ed="R110" n="0503b01"/>求生西方。豈爲有罪。經文明言西方尙無惡道之名。何況有實。又安得有罪。此數語。大礙敎理。其餘皆平實商
<lb ed="X" n="0727a08"/><lb ed="R110" n="0503b02"/>量。現前指點。幷無奇特。眞是徹悟境界也</note>若謂淨土諸敎皆權。則是法華
<lb ed="X" n="0727a09"/><lb ed="R110" n="0503b03"/>授記。依舊楊葉止啼。本懷未暢。且四十九年四種悉
<lb ed="X" n="0727a10"/><lb ed="R110" n="0503b04"/>檀。從未及第一義。僅此一擧。而惟迦葉一人得眞黃
<lb ed="X" n="0727a11"/><lb ed="R110" n="0503b05"/>金。有是理乎。至敎家謗淨。賢首宗下爲多。天台宗因
<lb ed="X" n="0727a12"/><lb ed="R110" n="0503b06"/>智者敎祖有十疑論。<note place="inline">實非智者手筆。陳隋間安得此種文理。觀敎祖他著述可知。葢
<lb ed="X" n="0727a13"/><lb ed="R110" n="0503b07"/>唐初台家子弟。述其師說。故理致甚精當也</note>故不敢謗。華嚴爲衆經中王。
<lb ed="X" n="0727a14"/><lb ed="R110" n="0503b08"/>儒家亦喜誦習。如曹魯川與蓮池師諍辨。往復二千
<lb ed="X" n="0727a15"/><lb ed="R110" n="0503b09"/>餘言。空數他寶。殊不知華嚴所秉。乃在阿彌陀經。<note place="inline">蕅益
<lb ed="X" n="0727a16"/><lb ed="R110" n="0503b10"/>師要解語</note>且八十卷中。本師所說。祇有阿僧祇品。如來壽
<lb ed="X" n="0727a17"/><lb ed="R110" n="0503b11"/>量品。<note place="inline">此品在本經爲心王菩薩說。別出顯無邊佛土功德經。元奘師譯本。則本師自說。以答不思議
<lb ed="X" n="0727a18"/><lb ed="R110" n="0503b12"/>光王所問</note>如來隨好光明功德品三品。正是無量光無量
<lb ed="X" n="0727a19"/><lb ed="R110" n="0503b13"/>壽。可見淨土敎理。最初先揭出矣。<note place="inline">蓮師答曹魯川。未計及此。可惜錯過
<lb ed="X" n="0727a20"/><lb ed="R110" n="0503b14"/>來機</note>若謂淨土是權。則是華嚴諸菩薩。<anchor xml:id="nkr_note_add_0727a2001" n="0727a2001"/><anchor xml:id="beg0727a2001" n="0727a2001"/>已<anchor xml:id="end0727a2001"/>登寶所。而普
<lb ed="X" n="0727a21"/><lb ed="R110" n="0503b15"/>賢十大願王。反導歸中途化城。有是理乎。凡此異門
<lb ed="X" n="0727a22"/><lb ed="R110" n="0503b16"/>異見鬬諍堅固。猶是敎觀未荒。近數十年來。僅存淨
<lb ed="X" n="0727a23"/><lb ed="R110" n="0503b17"/>土一門。而執自力執一心。自難難人。戈操同室。必至
<lb ed="X" n="0727a24"/><lb ed="R110" n="0503b18"/>幷此門而斷絕。滋可懼矣。余故不得不極論之。然尤
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0727b" n="0727b"/>
<lb ed="X" n="0727b01"/><lb ed="R110" n="0504a01"/>望同志高賢。見彼異趨。勿輕與辨。<note place="inline">好勝護前。賢者不免。修行人或數年
<lb ed="X" n="0727b02"/><lb ed="R110" n="0504a02"/>數十年苦功。頗<anchor xml:id="nkr_note_add_0727b0201" n="0727b0201"/><anchor xml:id="beg0727b0201" n="0727b0201"/>已<anchor xml:id="end0727b0201"/>自負。而欲其一旦舍<anchor xml:id="nkr_note_add_0727b0202" n="0727b0202"/><anchor xml:id="beg0727b0202" n="0727b0202"/>己<anchor xml:id="end0727b0202"/>從人。自非大智大勇。菩薩現身不辦。若果能之。則是一撥便轉。不煩
<lb ed="X" n="0727b03"/><lb ed="R110" n="0504a03"/>多言矣</note>當反躬自省。生慚愧心。葢彼雖終不得一心。要
<lb ed="X" n="0727b04"/><lb ed="R110" n="0504a04"/>不失爲散心。我倘信願不眞。幷散心而不得。<note place="inline">蓮池疏鈔命意。
<lb ed="X" n="0727b05"/><lb ed="R110" n="0504a05"/>或亦早見及此。而不料法久弊生轉成退阻如今日也若其人不發願心。則當引小本經。及藕益師說婉勸之</note>
<lb ed="X" n="0727b06"/><lb ed="R110" n="0504a06"/>如此銷融意見。同共扶持。法運轉機。庶幾有望　<note place="inline">五</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0727b07"/><lb ed="R110" n="0504a07"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0727b0701">問曰。從來說念佛者。有念自佛。念他佛。雙念自他佛
<lb ed="X" n="0727b08"/><lb ed="R110" n="0504a08"/>之別。今何以專說念他佛。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0727b0811" cb:place="inline">答曰。敎中說念佛。祇有觀
<lb ed="X" n="0727b09"/><lb ed="R110" n="0504a09"/>佛三昧。<note place="inline">如上賢護經說</note>及淨土執持名號。皆他佛也。自禪宗
<lb ed="X" n="0727b10"/><lb ed="R110" n="0504a10"/>有高推聖境。自屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0727b1001" n="0727b1001"/><anchor xml:id="beg0727b1001" n="0727b1001"/>己<anchor xml:id="end0727b1001"/>靈等語。於是有念自佛之說。<note place="inline">如參
<lb ed="X" n="0727b11"/><lb ed="R110" n="0504a11"/>念佛是誰等皆是</note>淨土家圓融調停之。於是有雙念自他佛
<lb ed="X" n="0727b12"/><lb ed="R110" n="0504a12"/>之說。實則淨土法門。妙在專念他佛。楞嚴文句。及直
<lb ed="X" n="0727b13"/><lb ed="R110" n="0504a13"/>指所解大勢至圓通章。最爲明確。而文句尤圓融。宜
<lb ed="X" n="0727b14"/><lb ed="R110" n="0504a14"/>詳玩之　<note place="inline">六</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0727b15"/><lb ed="R110" n="0504a15"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0727b1501">問曰。雖念他佛而不作他想。方入自他不二法門。然
<lb ed="X" n="0727b16"/><lb ed="R110" n="0504a16"/>乎否乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0727b1604" cb:place="inline">答曰。子定省父母時。曾作是念。他是我父母。
<lb ed="X" n="0727b17"/><lb ed="R110" n="0504a17"/>我身自他出。故愛敬之乎。至顧對子孫時。曾作是念。
<lb ed="X" n="0727b18"/><lb ed="R110" n="0504a18"/>他是我子孫。他身自我出。故親暱之乎。曰。勿也曰正
<lb ed="X" n="0727b19"/><lb ed="R110" n="0504b01"/>當爾時。子身在乎不在乎。曰。多不覺也。覺則不自在
<lb ed="X" n="0727b20"/><lb ed="R110" n="0504b02"/>矣。曰。旣不覺則不二矣。何疑乎念他佛也　<note place="inline">七</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0727b21"/><lb ed="R110" n="0504b03"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0727b2101">問曰。稱名時須觀相否。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0727b2110" cb:place="inline">答曰。名自賅相。相亦兼名。從
<lb ed="X" n="0727b22"/><lb ed="R110" n="0504b04"/>不兩提。一到俱到。子尋常見金身接引像時。意便隱
<lb ed="X" n="0727b23"/><lb ed="R110" n="0504b05"/>然呼爲阿彌陀佛否。曰然。曰子雖不出聲。而宛若自
<lb ed="X" n="0727b24"/><lb ed="R110" n="0504b06"/>聞否。曰然。然則名相之不兩離可知矣。譬如遙喚熟
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0727c" n="0727c"/>
<lb ed="X" n="0727c01"/><lb ed="R110" n="0504b07"/>人。豈必揣量其體貌。而意到聲出。自覺情親。故念佛
<lb ed="X" n="0727c02"/><lb ed="R110" n="0504b08"/>者。祇要發願眞切。輪珠記數。<note place="inline">定課記數。甯少毋多。以終身不間輟爲要。每見
<lb ed="X" n="0727c03"/><lb ed="R110" n="0504b09"/>學者。喜說自在體面話。不肯記數。終至廢棄。所當深戒</note>直下念去。高低緩急皆
<lb ed="X" n="0727c04"/><lb ed="R110" n="0504b10"/>不論。果能一心心如對嚴師。親承敎督。一聲聲如呼
<lb ed="X" n="0727c05"/><lb ed="R110" n="0504b11"/>慈母。力與提擕。則勢至章所謂現前當來。必定見佛
<lb ed="X" n="0727c06"/><lb ed="R110" n="0504b12"/>兩句。自然內勘分明。不復向別人討消息矣。曰古人
<lb ed="X" n="0727c07"/><lb ed="R110" n="0504b13"/>以作觀爲定善。以稱名爲散善。分明以觀爲重。何也。
<lb ed="X" n="0727c08"/><lb ed="R110" n="0504b14"/>曰定散二字非抑揚語。乃就其行相。以別工夫之難
<lb ed="X" n="0727c09"/><lb ed="R110" n="0504b15"/>易。不可誤會。葢作觀者。必默坐澄心。諸根寂靜。次第
<lb ed="X" n="0727c10"/><lb ed="R110" n="0504b16"/>證入。故爲定善。稱名者。不拘行住坐臥。隨諸動緣。現
<lb ed="X" n="0727c11"/><lb ed="R110" n="0504b17"/>成拈出。故稱散善。次第證入者。全仗自力故難。現成
<lb ed="X" n="0727c12"/><lb ed="R110" n="0504b18"/>拈出者。專杖他力故易。彌陀本願。唯在稱名。故本師
<lb ed="X" n="0727c13"/><lb ed="R110" n="0505a01"/>說觀經。末仍結歸本願。<note place="inline">詳見上段</note>善導大師疏解觀經。力
<lb ed="X" n="0727c14"/><lb ed="R110" n="0505a02"/>袪衆惑。而終身專修持名。勸化至廣。相傳大師爲彌
<lb ed="X" n="0727c15"/><lb ed="R110" n="0505a03"/>陀化身。至今推重。學者當知所適從矣　<note place="inline">八</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0727c16"/><lb ed="R110" n="0505a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0727c1601">問曰。人人皆有自性。不自力而專仗他力。正所謂自
<lb ed="X" n="0727c17"/><lb ed="R110" n="0505a05"/>屈<anchor xml:id="nkr_note_add_0727c1701" n="0727c1701"/><anchor xml:id="beg0727c1701" n="0727c1701"/>己<anchor xml:id="end0727c1701"/>靈。奈何。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0727c1707" cb:place="inline">答曰。耳之聞聲。目之見色。是自性否。曰
<lb ed="X" n="0727c18"/><lb ed="R110" n="0505a06"/>是。初祖吿異見王亦云然矣。曰初祖所謂在眼曰見
<lb ed="X" n="0727c19"/><lb ed="R110" n="0505a07"/>等六個在字。卽是心之靈知靈覺否。曰是。曰假若明
<lb ed="X" n="0727c20"/><lb ed="R110" n="0505a08"/><note place="inline">有色</note>暗<note place="inline">無色</note>俱無。見性亦無否。喧<note place="inline">有聲</note>靜<note place="inline">無聲</note>俱無。聞性亦無
<lb ed="X" n="0727c21"/><lb ed="R110" n="0505a09"/>否。<note place="inline">古來狂禪。多半死在此處。若近時衲僧。幷此未曾夢見。說甚麼禪</note>若道無。則耳目
<lb ed="X" n="0727c22"/><lb ed="R110" n="0505a10"/>同於木石。屈煞<anchor xml:id="nkr_note_add_0727c2201" n="0727c2201"/><anchor xml:id="beg0727c2201" n="0727c2201"/>己<anchor xml:id="end0727c2201"/>靈。若道不無。則安向何處。此處能
<lb ed="X" n="0727c23"/><lb ed="R110" n="0505a11"/>離却聲色。轉身吐氣。救取<anchor xml:id="nkr_note_add_0727c2301" n="0727c2301"/><anchor xml:id="beg0727c2301" n="0727c2301"/>己<anchor xml:id="end0727c2301"/>靈。許有自力分。也還救
<lb ed="X" n="0727c24"/><lb ed="R110" n="0505a12"/>得一半。若不能。可知古德云從緣薦得相應捷。就體
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0728a" n="0728a"/>
<lb ed="X" n="0728a01"/><lb ed="R110" n="0505a13"/>消停得力遲。此一句佛名。正是雷轟電掣。勾者畢出。
<lb ed="X" n="0728a02"/><lb ed="R110" n="0505a14"/>萌者盡達矣。莫謗他力好<note place="inline">從緣薦得兩句。特借證託外之義。以顯他力。不可誤
<lb ed="X" n="0728a03"/><lb ed="R110" n="0505a15"/>會。若果能直下念去。忽然如見桃花。如聞畫角。自不妨出格好手。而於他力之信。亦是萬牛莫挽。若誤作禪宗
<lb ed="X" n="0728a04"/><lb ed="R110" n="0505a16"/>話頭。槃陀掃帚看待。則大錯大錯兩門俱破。須知旣是他力。斷不能以自家知見分疏。機趣凑泊。意識十度。氣
<lb ed="X" n="0728a05"/><lb ed="R110" n="0505a17"/>魄承當。惟有直下念去。恰恰正好</note>　<note place="inline">九</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0728a06"/><lb ed="R110" n="0505a18"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0728a0601">問曰。彌陀本願以名接物。衆生發願稱名往生。願願
<lb ed="X" n="0728a07"/><lb ed="R110" n="0505b01"/>相應。理在無疑。但生者究少事證。何以取信。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0728a0718" cb:place="inline">答曰。千
<lb ed="X" n="0728a08"/><lb ed="R110" n="0505b02"/>疑萬惑。總由不識現前一念所致。夫心體寂照一如。
<lb ed="X" n="0728a09"/><lb ed="R110" n="0505b03"/>不落方所。有念則有方所矣。體猶鏡質。念猶鏡光。所
<lb ed="X" n="0728a10"/><lb ed="R110" n="0505b04"/>念種種。猶光取影。論中<anchor xml:id="nkr_note_add_0728a1001" n="0728a1001"/><anchor xml:id="beg0728a1001" n="0728a1001"/>已<anchor xml:id="end0728a1001"/>略說。<note place="inline">見無量壽經綱宗。及雜說。緣心體實難名
<lb ed="X" n="0728a11"/><lb ed="R110" n="0505b05"/>狀。姑沿舊解。取其易明。當知心體非眞有質。且鍊銅發光。始名爲鏡。光若離質。便成廢銅。諸如此類。不可執辭
<lb ed="X" n="0728a12"/><lb ed="R110" n="0505b06"/>害意</note>請更以楞嚴證之。開卷首唱妙湛總持不動尊一
<lb ed="X" n="0728a13"/><lb ed="R110" n="0505b07"/>句。全體大用。和盤託出矣。正文先以七處徵心者。使
<lb ed="X" n="0728a14"/><lb ed="R110" n="0505b08"/>人卽影以推之本體也。<note place="inline">七處皆影</note>次以八還顯見者。乃使
<lb ed="X" n="0728a15"/><lb ed="R110" n="0505b09"/>離影而直認本體也。<note place="inline">所還皆影</note>此本體眞常不變。而其用
<lb ed="X" n="0728a16"/><lb ed="R110" n="0505b10"/>萬變不窮。故無始無終。佛證之爲無量壽。無向無背。
<lb ed="X" n="0728a17"/><lb ed="R110" n="0505b11"/>佛證之爲無量光。衆生雖迷頭認影。依然吾戴吾頭。
<lb ed="X" n="0728a18"/><lb ed="R110" n="0505b12"/>是以現前一念。天上地下。縱其所如。無遠弗屆。爲其
<lb ed="X" n="0728a19"/><lb ed="R110" n="0505b13"/>本卽無量光也。死此生彼。隨業輪回。至今不休。爲其
<lb ed="X" n="0728a20"/><lb ed="R110" n="0505b14"/>本卽無量壽也。彌陀<g ref="#CB15111">覷</g>破此機。直據其本發願。令衆
<lb ed="X" n="0728a21"/><lb ed="R110" n="0505b15"/>生念念捨一切法。而但稱名字。正是念念離一切影。
<lb ed="X" n="0728a22"/><lb ed="R110" n="0505b16"/>而直認本體。然則願願相應。譬猶鏡鏡對照。光光互
<lb ed="X" n="0728a23"/><lb ed="R110" n="0505b17"/>吞。自他條然而渾合無間。此理顯而事在其中矣。試
<lb ed="X" n="0728a24"/><lb ed="R110" n="0505b18"/>觀世人。或忽然耳熱。忽然噴嚏。輒曰何人念我。故毛
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0728b" n="0728b"/>
<lb ed="X" n="0728b01"/><lb ed="R110" n="0506a01"/>詩願言則嚏。鄭箋云。汝思我心如是。我則嚏也。今俗
<lb ed="X" n="0728b02"/><lb ed="R110" n="0506a02"/>人嚏。云人道我此。古之遺語也。據此可見心佛衆生。
<lb ed="X" n="0728b03"/><lb ed="R110" n="0506a03"/>通爲一體。古今皆知之。但習焉不察耳。<note place="inline">古無佛說。而記稱王者禘
<lb ed="X" n="0728b04"/><lb ed="R110" n="0506a04"/>其祖之所自出。孔子謂知禘之說。於治天下猶示諸掌。果何謂耶。讀者曷深思之</note>夫凡心猶
<lb ed="X" n="0728b05"/><lb ed="R110" n="0506a05"/>相應。況在聖心。獨願猶相應。況在兩願。雜念猶相應。
<lb ed="X" n="0728b06"/><lb ed="R110" n="0506a06"/>況在專念。偶念猶相應。況在常念。且凡夫彼此懷思。
<lb ed="X" n="0728b07"/><lb ed="R110" n="0506a07"/>正是光中見影。而猶相應。況直認本體而勿忘哉。理
<lb ed="X" n="0728b08"/><lb ed="R110" n="0506a08"/>在目前。何待身後　<note place="inline">十</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0728b09"/><lb ed="R110" n="0506a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0728b0901">問曰。彼此懷思。猶鏡中影。充是說也。將肝膽皆楚越。
<lb ed="X" n="0728b10"/><lb ed="R110" n="0506a10"/>君親同路人。何以立敎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0728b1010" cb:place="inline">答曰。盡人皆影。<anchor xml:id="nkr_note_add_0728b1001" n="0728b1001"/><anchor xml:id="beg0728b1001" n="0728b1001"/>己<anchor xml:id="end0728b1001"/>身獨非影
<lb ed="X" n="0728b11"/><lb ed="R110" n="0506a11"/>乎。正惟知一期生死之非眞我。故所欲有甚於生。所
<lb ed="X" n="0728b12"/><lb ed="R110" n="0506a12"/>惡有甚於死。苟違斯義。卽爲失其本心。子輿氏早言
<lb ed="X" n="0728b13"/><lb ed="R110" n="0506a13"/>之矣。<note place="inline">此特借以證人人之有眞我。非謂便出三界。且三界中地位高下懸殊。倍蓰無算。觀高僧傳居
<lb ed="X" n="0728b14"/><lb ed="R110" n="0506a14"/>士傳。及諸燈史所載。曁宋元明諸儒學案。卽其見地。但證初二禪天者。正是不少。葢此中自非寄位菩薩。難保
<lb ed="X" n="0728b15"/><lb ed="R110" n="0506a15"/>不退墮。生淨土者。則圓證三不退。盡此一生。直至補處。所以干經萬論。處處指歸也</note>且子不觀
<lb ed="X" n="0728b16"/><lb ed="R110" n="0506a16"/>大本經乎。五痛五燒章。歸重倫紀。明彰王法。反覆開
<lb ed="X" n="0728b17"/><lb ed="R110" n="0506a17"/>喩幾二千言。論中<anchor xml:id="nkr_note_add_0728b1701" n="0728b1701"/><anchor xml:id="beg0728b1701" n="0728b1701"/>已<anchor xml:id="end0728b1701"/>略解之。<note place="inline">無量壽經綱宗</note>果能依敎奉行。
<lb ed="X" n="0728b18"/><lb ed="R110" n="0506a18"/>萬善回向。久久純熟。自然會得當下卽是。立處卽眞。
<lb ed="X" n="0728b19"/><lb ed="R110" n="0506b01"/>打破鏡來與汝相見。乃自禪學盛行。此經塵封大藏
<lb ed="X" n="0728b20"/><lb ed="R110" n="0506b02"/>卽念佛者。亦高談元妙。目此段文爲小乘。不屑置<g ref="#CB10437">啄</g>。
<lb ed="X" n="0728b21"/><lb ed="R110" n="0506b03"/>羣疑衆難。皆自取之。有志淨宗者。所當深戒　<note place="inline">十一</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0728b22"/><lb ed="R110" n="0506b04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0728b2201">問曰。應願往生。正報彰矣。依報諸願。亦有證乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0728b2219" cb:place="inline">答曰。
<lb ed="X" n="0728b23"/><lb ed="R110" n="0506b05"/>有身斯有土。<note place="inline">卽現在可見</note>依報從正報生。亦從正報轉。<note place="inline">富貴
<lb ed="X" n="0728b24"/><lb ed="R110" n="0506b06"/>貧賤。分殊而境自別。極樂四土九品亦如是。但三土皆不離常寂光。不可不知</note>往生者旣必
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0728c" n="0728c"/>
<lb ed="X" n="0728c01"/><lb ed="R110" n="0506b07"/>捨此報身。而後得彼報身。則安能取此報土。以借證
<lb ed="X" n="0728c02"/><lb ed="R110" n="0506b08"/>彼報土。若槪消歸自性。濫入恒眞。迂儒誤解爲寓言。
<lb ed="X" n="0728c03"/><lb ed="R110" n="0506b09"/><note place="inline">蓮池疏鈔。苦心孤詣。勸進初心。而讀者誤會不少。蕅益諸師。所以力矯之</note>狂禪終墮於空
<lb ed="X" n="0728c04"/><lb ed="R110" n="0506b10"/>見。利小害大。西方合論<anchor xml:id="nkr_note_add_0728c0401" n="0728c0401"/><anchor xml:id="beg0728c0401" n="0728c0401"/>已<anchor xml:id="end0728c0401"/>明辨焉。且一一比擬。必有
<lb ed="X" n="0728c05"/><lb ed="R110" n="0506b11"/>所窮。何不卽以稱名之願證之乎。按彼佛本願。十方
<lb ed="X" n="0728c06"/><lb ed="R110" n="0506b12"/>世界。諸天人民。有不知我名字稱我名字者。不取正
<lb ed="X" n="0728c07"/><lb ed="R110" n="0506b13"/>覺。金人入夢之初。中國固未嘗聞也。迨漢魏之際。大
<lb ed="X" n="0728c08"/><lb ed="R110" n="0506b14"/>本經先後譯出。漸次流通。東林提倡。法門大開。緇素
<lb ed="X" n="0728c09"/><lb ed="R110" n="0506b15"/>傾心。捷於風草。禪家初猶角立。旋卽折而兼修。<note place="inline">不始於百
<lb ed="X" n="0728c10"/><lb ed="R110" n="0506b16"/>丈淸規也。惜無可攷。佛祖心要。有其明文</note>讀晉唐兩高僧傳。佛祖統紀。及
<lb ed="X" n="0728c11"/><lb ed="R110" n="0506b17"/>淨土聖賢錄。居士傳等書。稽其時代纔數十年。法周
<lb ed="X" n="0728c12"/><lb ed="R110" n="0506b18"/>沙界矣。甚至不念佛者。苦樂違順。觸境逢緣。不覺失
<lb ed="X" n="0728c13"/><lb ed="R110" n="0507a01"/>聲。便道阿彌陀佛。<note place="inline">白香山<anchor xml:id="nkr_note_add_0728c1301" n="0728c1301"/><anchor xml:id="beg0728c1301" n="0728c1301"/>已<anchor xml:id="end0728c1301"/>有此語</note>不論賢愚童髦。有若性
<lb ed="X" n="0728c14"/><lb ed="R110" n="0507a02"/>成。而本師釋迦。當來彌勒。修行者或反不知。豈偶然
<lb ed="X" n="0728c15"/><lb ed="R110" n="0507a03"/>哉。豈偶然哉。佛無誑語。此願之應。旣彰明較著如此。
<lb ed="X" n="0728c16"/><lb ed="R110" n="0507a04"/>餘願可知。何待多辨。<note place="inline">今泰西各國。亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0728c1601" n="0728c1601"/><anchor xml:id="beg0728c1601" n="0728c1601"/>已<anchor xml:id="end0728c1601"/>通行佛敎。美國有大善士。名阿爾格脫。本爲
<lb ed="X" n="0728c17"/><lb ed="R110" n="0507a05"/>將軍。因自疑其本敎。徧訪名師。後遇俄國優婆夷某某爲說佛法大要。遂發正信。棄官專修。提倡勸化。本國官
<lb ed="X" n="0728c18"/><lb ed="R110" n="0507a06"/>紳。初以立異爲嫌。旋察其敎法勝善。民心歸向。遂加意護持。凡値開壇傳戒。禮送殷勤。信從日衆。至數十百萬
<lb ed="X" n="0728c19"/><lb ed="R110" n="0507a07"/>人。英法等大小各國士庶。莫不聞風傾向。以禮延致阿君。傳法求戒。合議專立佛敎大會旗號。並設電報三四
<lb ed="X" n="0728c20"/><lb ed="R110" n="0507a08"/>百所。專談佛法。日出報帋數十萬張。名曰令知報。葢西國之於敎理。隨順氏情。不執成見。與我三代盛王觀民
<lb ed="X" n="0728c21"/><lb ed="R110" n="0507a09"/>設敎。同民出治之意。隱相契合如此。<anchor xml:id="nkr_note_add_0728c2101" n="0728c2101"/><anchor xml:id="beg0728c2101" n="0728c2101"/>己<anchor xml:id="end0728c2101"/>丑夏秋間。阿君自日本傳敎來滬。許息安及子簡。先後登其舟見之。阿
<lb ed="X" n="0728c22"/><lb ed="R110" n="0507a10"/>君卽問曰。貴國大皇帝。信佛法否。息安敬答。列聖護持則懽喜曰。如此甚好。因問其以何爲宗旨。則言祇要信
<lb ed="X" n="0728c23"/><lb ed="R110" n="0507a11"/>佛念佛。別無宗旨。現在總以照順人心。大家崇正闢邪爲要務。如何貴國僧徒。但知造廟。息安欲請其登岸說
<lb ed="X" n="0728c24"/><lb ed="R110" n="0507a12"/>法。阿君謂能有千百人同會聽講。甚所樂從。息安恐犯時忌。遂止。又有西儒李佳白先生。名李提摩太。英國人
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0729a" n="0729a"/>
<lb ed="X" n="0729a01"/><lb ed="R110" n="0507a13"/>兼通中國語言文字。且信佛法。亦與息安相識。徃歲特邀楊仁山居士。以起信論翻作英文。謂將刊布。以勸誘
<lb ed="X" n="0729a02"/><lb ed="R110" n="0507a14"/>本國諸儒。李君志願甚大。憫我中國。無人提倡正敎。現於都門。倡立尙賢堂以經費不足。特回本國勸募。期於
<lb ed="X" n="0729a03"/><lb ed="R110" n="0507a15"/>必成於此可見是非之公。自在天壤。尤可見彌陀本願名聞十方。確有實驗。更數十年後。當必佛化一統。公法
<lb ed="X" n="0729a04"/><lb ed="R110" n="0507a16"/>所擬弭兵之<g ref="#CB15081">䇿</g>。其在於斯。阿李二君。殆所謂乘願再來。以應舍利重興之讖者與</note>　<note place="inline">十二</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0729a05"/><lb ed="R110" n="0507a17"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0729a0501">問曰。心淨土淨。乃是妙有境界。綱宗謂淨土爲實有。
<lb ed="X" n="0729a06"/><lb ed="R110" n="0507a18"/>何也。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0729a0603" cb:place="inline">答曰。胸中留一毫元字脚。便濫入恒眞淨土。去
<lb ed="X" n="0729a07"/><lb ed="R110" n="0507b01"/><name role="" type="person">極樂淨土</name>遠矣。曰何也。曰維摩經云。譬如有人。欲於
<lb ed="X" n="0729a08"/><lb ed="R110" n="0507b02"/>空地造立宮室。隨意無礙。若於虗空。終不能成。菩薩
<lb ed="X" n="0729a09"/><lb ed="R110" n="0507b03"/>如是爲成就衆生故。願取佛國。願取佛國者。非於空
<lb ed="X" n="0729a10"/><lb ed="R110" n="0507b04"/>也。是其明證。何疑於西方淨土。且子今仰首見天。曾
<lb ed="X" n="0729a11"/><lb ed="R110" n="0507b05"/>作是念。此有天乎。擧足措地。曾作是念。此有地乎。曰
<lb ed="X" n="0729a12"/><lb ed="R110" n="0507b06"/>否。曰是卽所謂妙有不有也。所謂實相無相也。<note place="inline">莫又因如
<lb ed="X" n="0729a13"/><lb ed="R110" n="0507b07"/>此說。幷上來立處卽眞。當下卽是等話。槪作恒眞淨土會</note>子且謂此土爲妙有乎
<lb ed="X" n="0729a14"/><lb ed="R110" n="0507b08"/>實有乎。夫卽目猶迷元解。況乃遠在西方。本師歷數
<lb ed="X" n="0729a15"/><lb ed="R110" n="0507b09"/>四十八願。不下一語分疏。<note place="inline">余每謂凡諸佛菩薩本願度生經。自藥師地藏等。皆
<lb ed="X" n="0729a16"/><lb ed="R110" n="0507b10"/>祇可消文釋義。不礙常解不可觀心稱理。濫入空宗</note>稱讚淨土功德莊嚴。自有
<lb ed="X" n="0729a17"/><lb ed="R110" n="0507b11"/>土有佛。連說七有字。亦祇指陳名相。其於寶池德水行
<lb ed="X" n="0729a18"/><lb ed="R110" n="0507b12"/>樹微風。獨不能言性水性風。眞空性覺。如楞嚴也乎。
<lb ed="X" n="0729a19"/><lb ed="R110" n="0507b13"/>故知淨宗專說事修。一味平實。正是慈悲之極。曲被
<lb ed="X" n="0729a20"/><lb ed="R110" n="0507b14"/>羣機。見淺見深。在人不在境。<note place="inline">惟然故同證寂光。而四土有優降。九品有等差
<lb ed="X" n="0729a21"/><lb ed="R110" n="0507b15"/>若一一稱理。則反成事相矣</note>試觀小本。於靈鳥說法特詳辨惡道
<lb ed="X" n="0729a22"/><lb ed="R110" n="0507b16"/>之實無。大本於四天王<name role="" type="person">忉利天</name>等。依何而住。特借阿
<lb ed="X" n="0729a23"/><lb ed="R110" n="0507b17"/>難發問。且言我不疑此。但爲將來衆生。除其疑惑。此
<lb ed="X" n="0729a24"/><lb ed="R110" n="0507b18"/>等處讀者能卽文字。離文字。眼光圓照。則於淨宗思
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0729b" n="0729b"/>
<lb ed="X" n="0729b01"/><lb ed="R110" n="0508a01"/>過半矣。<note place="inline">觀經心作心是之說。疏鈔釋以託外義成。惟心觀立兩句。心苦分明之極矣。讀者猶誤解
<lb ed="X" n="0729b02"/><lb ed="R110" n="0508a02"/>作別無淨土。故綱宗詳辨作是之義。而先斷以若不實者。雖念無成二語。庶幾閱者深思之○自西學盛行。而
<lb ed="X" n="0729b03"/><lb ed="R110" n="0508a03"/>佛書足相證明者不少。如天算家測星月。皆有山河大地形狀。類此地球。地球在太空中。亦一星也。衆行星饒
<lb ed="X" n="0729b04"/><lb ed="R110" n="0508a04"/>日而行。其恒星亦各爲日。亦有無數行星繞之。與此日輪等。但遠不能盡見爾。又言金水二星。無隨繞之月。火
<lb ed="X" n="0729b05"/><lb ed="R110" n="0508a05"/>星有二月。本星有四月。土星有八月。天王星亦有四月海王星有一月。諸月皆繞行星。與地球之月無異。按此
<lb ed="X" n="0729b06"/><lb ed="R110" n="0508a06"/>與佛說百億日月世界可證也。又言土星最奇。體外有光環。分三層。廣平而甚溥。其環之外。徑五十一萬餘里
<lb ed="X" n="0729b07"/><lb ed="R110" n="0508a07"/>按此光環。如雲氣而不散。與佛說諸天。有地居雲居之別可證也。又言諸星球所有動植諸物。必較地球諸物
<lb ed="X" n="0729b08"/><lb ed="R110" n="0508a08"/>不同。其故有三。一則受日之光熱多少不同。二則攝力大小不同。三則體質疎密不同。按此與佛說十方諸佛
<lb ed="X" n="0729b09"/><lb ed="R110" n="0508a09"/>國土。莊嚴佛事。各各勝異等可證也。以上諸說。足見虗空無盡。世界無盡。西方<name role="" type="person">極樂國</name>土。卽三千大千界外之
<lb ed="X" n="0729b10"/><lb ed="R110" n="0508a10"/>星球。確有寶地。成就種種功德莊嚴。而亦不出衆生不思議心覺體之外。自來談淨宗者。徃徃謂卽此方葢偏
<lb ed="X" n="0729b11"/><lb ed="R110" n="0508a11"/>着性空。有理無事。錯之錯矣</note>　<note place="inline">十三</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0729b12"/><lb ed="R110" n="0508a12"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0729b1201">問曰。金經言若世界實有者。卽是一合相。淨土正與
<lb ed="X" n="0729b13"/><lb ed="R110" n="0508a13"/>相相反。何也。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0729b1306" cb:place="inline">答曰。淨宗與空宗對待。法門綱宗詳之
<lb ed="X" n="0729b14"/><lb ed="R110" n="0508a14"/>矣。相反正以相成。大智度論開卷卽是。上來亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0729b1401" n="0729b1401"/><anchor xml:id="beg0729b1401" n="0729b1401"/>已<anchor xml:id="end0729b1401"/>引
<lb ed="X" n="0729b15"/><lb ed="R110" n="0508a15"/>證之矣。靈光獨耀。迥脫根塵。則無一法當情。知見不
<lb ed="X" n="0729b16"/><lb ed="R110" n="0508a16"/>立。衆生眼合色而見有色界。耳合聲而見有聲界。取
<lb ed="X" n="0729b17"/><lb ed="R110" n="0508a17"/>相分別。情執深重。無由脫離生死。<note place="inline">宋譯大本經語</note>故說空宗
<lb ed="X" n="0729b18"/><lb ed="R110" n="0508a18"/>諸經。以除名遣相。消歸性空。此兩語意。猶言一人發
<lb ed="X" n="0729b19"/><lb ed="R110" n="0508b01"/>眞歸元。十方世界卽時銷殞。乃就當人自證分說。豈
<lb ed="X" n="0729b20"/><lb ed="R110" n="0508b02"/>眞一切蕩然無存哉。此經建首無我。推至無四相。自
<lb ed="X" n="0729b21"/><lb ed="R110" n="0508b03"/>始至終。以卽非是名兩義。隨說隨掃。至於無得無說
<lb ed="X" n="0729b22"/><lb ed="R110" n="0508b04"/>極矣。顧旣言無得。又言以無我無人無衆生無壽者
<lb ed="X" n="0729b23"/><lb ed="R110" n="0508b05"/>修一切善法。卽得菩提。旣言無法可說。又言於法不
<lb ed="X" n="0729b24"/><lb ed="R110" n="0508b06"/>說斷滅相。却不言不說常相。然則畢竟應云何住。云
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0729c" n="0729c"/>
<lb ed="X" n="0729c01"/><lb ed="R110" n="0508b07"/>何降伏。末後揭出宗旨曰。於一切法應如是知。如是
<lb ed="X" n="0729c02"/><lb ed="R110" n="0508b08"/>見。如是信解。不生法相。而所謂應如是住。如是降伏
<lb ed="X" n="0729c03"/><lb ed="R110" n="0508b09"/>者了然矣。淨宗正從此建立。說淨土修淨土者。皆當
<lb ed="X" n="0729c04"/><lb ed="R110" n="0508b10"/>從此契入。莫動本位。<note place="inline">莫見如此說。便道淨宗不取於相。須知纔着一念不取卽是動
<lb ed="X" n="0729c05"/><lb ed="R110" n="0508b11"/>本位切戒切戒</note>余之篤信淨宗。實得於力此數句。用敢拈出。
<lb ed="X" n="0729c06"/><lb ed="R110" n="0508b12"/>與諸方明眼共之　<note place="inline">十四</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0729c07"/><lb ed="R110" n="0508b13"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0729c0701">問曰。善惡皆情見後起。旣知性空。何用修善。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0729c0718" cb:place="inline">答曰。修
<lb ed="X" n="0729c08"/><lb ed="R110" n="0508b14"/>善正爲性空。不可徒知其說。金經以四無修善。卽是
<lb ed="X" n="0729c09"/><lb ed="R110" n="0508b15"/>此理。葢執著我見。是名凡夫。<anchor xml:id="nkr_note_add_0729c0901" n="0729c0901"/><anchor xml:id="beg0729c0901" n="0729c0901"/>但<anchor xml:id="end0729c0901"/>空我見。是名二乘。幷
<lb ed="X" n="0729c10"/><lb ed="R110" n="0508b16"/>空法見。是名大乘。二見俱空。俱空亦空。是名最上乘。
<lb ed="X" n="0729c11"/><lb ed="R110" n="0508b17"/>皆名也。其於本體性空。實無絲毫得失。故宗鏡錄引
<lb ed="X" n="0729c12"/><lb ed="R110" n="0508b18"/>其經<note place="inline">不記何經</note>云自性本無慳貪。隨順修習檀<note place="inline">此翻布施</note>波羅
<lb ed="X" n="0729c13"/><lb ed="R110" n="0509a01"/>蜜。自性本無邪妄。隨順修習尸羅<note place="inline">此翻戒</note>波羅蜜。自性
<lb ed="X" n="0729c14"/><lb ed="R110" n="0509a02"/>本無瞋恚。隨順修習孱提<note place="inline">翻忍辱</note>波羅蜜。自性本無懈
<lb ed="X" n="0729c15"/><lb ed="R110" n="0509a03"/>怠。隨順修習毗棃耶<note place="inline">翻精進</note>波羅蜜。自性本無散亂。隨
<lb ed="X" n="0729c16"/><lb ed="R110" n="0509a04"/>順修習禪那<note place="inline">翻靜慮</note>波羅蜜。自性本無愚癡。隨順修習般
<lb ed="X" n="0729c17"/><lb ed="R110" n="0509a05"/>若<note place="inline">翻智慧</note>波羅蜜。<note place="inline">敎中以善性惡性無記性。爲三自性實則是業識。而推本言之。凡此等處。
<lb ed="X" n="0729c18"/><lb ed="R110" n="0509a06"/>皆須詳辨始得。卽如此段文。正說性空。布施等六者。乃對惡得名。亦本無也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0729c1801" n="0729c1801"/><anchor xml:id="beg0729c1801" n="0729c1801"/>孟<anchor xml:id="end0729c1801"/>子不斥吿子舊說無善無不善
<lb ed="X" n="0729c19"/><lb ed="R110" n="0509a07"/>之非。但言乃若其情可以爲善。及他章說性善。多以惻隱等心指點。正爲人生而靜以上。不可以善惡名也可
<lb ed="X" n="0729c20"/><lb ed="R110" n="0509a08"/>欲之爲善一句。眞透頂語。分明從情見上說起。宋儒牽入易繁傳。及太極圖。謂情可爲善。便見性之本善。全失
<lb ed="X" n="0729c21"/><lb ed="R110" n="0509a09"/>孟子之意。余別有辨</note>諸佛菩薩。以此六度。包括萬善。成就出世
<lb ed="X" n="0729c22"/><lb ed="R110" n="0509a10"/>上上智。自利利他。諸惡盡除。善自不立。如空著楔。以
<lb ed="X" n="0729c23"/><lb ed="R110" n="0509a11"/>楔出之。前楔旣去。後楔豈留。故知順性起修。便是無
<lb ed="X" n="0729c24"/><lb ed="R110" n="0509a12"/>修修。因修了性。便是無證證。淨宗之萬善回向。亦復
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0730a" n="0730a"/>
<lb ed="X" n="0730a01"/><lb ed="R110" n="0509a13"/>如是。世人聞說修善。卽耽著有爲小善。聞說性空。卽
<lb ed="X" n="0730a02"/><lb ed="R110" n="0509a14"/>墮入豁達頑空。兩失之矣。然前失猶利人天。後失大
<lb ed="X" n="0730a03"/><lb ed="R110" n="0509a15"/>壞世相。故淨宗專說事修。四十九年熾然無間。禪宗
<lb ed="X" n="0730a04"/><lb ed="R110" n="0509a16"/>於末後。方一拈出。誠慮其險且難也。可見出世本懷。
<lb ed="X" n="0730a05"/><lb ed="R110" n="0509a17"/>觀衆生機熟。示現受生者。決定不專爲一期生死。矣
<lb ed="X" n="0730a06"/><lb ed="R110" n="0509a18"/>綱宗及雜說。<anchor xml:id="nkr_note_add_0730a0601" n="0730a0601"/><anchor xml:id="beg0730a0601" n="0730a0601"/>已<anchor xml:id="end0730a0601"/>略言之　<note place="inline">十五</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0730a07"/><lb ed="R110" n="0509b01"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0730a0701">問曰。同是一向專念。萬行回向。何以往生上輩。偏屬
<lb ed="X" n="0730a08"/><lb ed="R110" n="0509b02"/>沙門。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0730a0803" cb:place="inline">答曰。此理前<anchor xml:id="nkr_note_add_0730a0801" n="0730a0801"/><anchor xml:id="beg0730a0801" n="0730a0801"/>已<anchor xml:id="end0730a0801"/>略論之矣。在佛重佛。猶之在儒
<lb ed="X" n="0730a09"/><lb ed="R110" n="0509b03"/>重儒。世間流品不一。而士爲四民之首。爲其身列膠
<lb ed="X" n="0730a10"/><lb ed="R110" n="0509b04"/>庠也。究之通天地人之謂儒。萬中無一。區區科名。豈
<lb ed="X" n="0730a11"/><lb ed="R110" n="0509b05"/>足以當之。佛制欲出家者。先受在家五戒。滿分能持。
<lb ed="X" n="0730a12"/><lb ed="R110" n="0509b06"/>然後白君王白父母。下至妻子奴婢等。皆<anchor xml:id="nkr_note_add_0730a1201" n="0730a1201"/><anchor xml:id="beg0730a1201" n="0730a1201"/>已<anchor xml:id="end0730a1201"/>聽許。乃
<lb ed="X" n="0730a13"/><lb ed="R110" n="0509b07"/>得剃度。進沙彌戒。多年嚴淨。再進比邱戒。又多年嚴
<lb ed="X" n="0730a14"/><lb ed="R110" n="0509b08"/>淨。方得圓具菩薩大戒。猶必學習精熟。開遮持犯。圓
<lb ed="X" n="0730a15"/><lb ed="R110" n="0509b09"/>通無礙。然後可以匡徒領衆。號曰沙門。故一壇祇受
<lb ed="X" n="0730a16"/><lb ed="R110" n="0509b10"/>三人。過卽爲濫法。雖求不得戒。夫必能赴至嚴之程
<lb ed="X" n="0730a17"/><lb ed="R110" n="0509b11"/>途。乃不負至寬之歲月。<note place="inline">不蓄妻子省塵勞</note>必能甘至約之食。
<lb ed="X" n="0730a18"/><lb ed="R110" n="0509b12"/><note place="inline">日中一食。樹下一宿</note>乃不負至隆之名<note place="inline">爲天人師</note>誠如是。則四宏誓
<lb ed="X" n="0730a19"/><lb ed="R110" n="0509b13"/>願。圓滿必成矣。焉得不重。鬚髮之除。乃以防出入之
<lb ed="X" n="0730a20"/><lb ed="R110" n="0509b14"/>渾。豈貴其易服毀形哉。維摩示疾。諸大弟子。皆推遜
<lb ed="X" n="0730a21"/><lb ed="R110" n="0509b15"/>不任往問。佛道平等。不揀緇素可知矣。學佛者。旣不
<lb ed="X" n="0730a22"/><lb ed="R110" n="0509b16"/>深思佛制本意。但見讚歎出家。則遂專於頭毛上著。
<lb ed="X" n="0730a23"/><lb ed="R110" n="0509b17"/>眼出家雖啞羊野狐而偏信。在家雖眞龍全象而偏
<lb ed="X" n="0730a24"/><lb ed="R110" n="0509b18"/>疑。佛書雖因果小品而見珍。儒書雖語孟大經而見
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0730b" n="0730b"/>
<lb ed="X" n="0730b01"/><lb ed="R110" n="0510a01"/>忽。無惑乎召謗招譏。衰敗之不可收拾也。噫。<note place="inline">王制論秀書升
<lb ed="X" n="0730b02"/><lb ed="R110" n="0510a02"/>管子羣萃州處。成周學制也。孔孟之周流傳食。皆爲世衰道微。不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0730b0201" n="0730b0201"/><anchor xml:id="beg0730b0201" n="0730b0201"/>已<anchor xml:id="end0730b0201"/>之創格。而讀者亦莫或知也可歎</note>
<lb ed="X" n="0730b03"/><lb ed="R110" n="0510a03"/>　<note place="inline">十六</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0730b04"/><lb ed="R110" n="0510a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0730b0401">問曰。念佛修善。而妄想不除。得往生否。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0730b0416" cb:place="inline">答曰。決定得
<lb ed="X" n="0730b05"/><lb ed="R110" n="0510a05"/>生。妄想不足病也。圓覺經云。居一切時不起妄念。於
<lb ed="X" n="0730b06"/><lb ed="R110" n="0510a06"/>諸妄心亦不歇滅。住妄想境不加了知。於無了知不
<lb ed="X" n="0730b07"/><lb ed="R110" n="0510a07"/>辨眞實。子今以何者爲妄念。曰念佛時計算他事。曰
<lb ed="X" n="0730b08"/><lb ed="R110" n="0510a08"/>此却是起妄念。病在不覺。<note place="inline">古德云。不怕念起。惟恐覺遲</note>覺卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0730b0801" n="0730b0801"/><anchor xml:id="beg0730b0801" n="0730b0801"/>已<anchor xml:id="end0730b0801"/>除。
<lb ed="X" n="0730b09"/><lb ed="R110" n="0510a09"/>無待更除。所謂知幻卽離。不作方便。離幻卽覺。亦無
<lb ed="X" n="0730b10"/><lb ed="R110" n="0510a10"/>漸次。縱使數覺數起。數起數覺。念佛不斷。總得往生。
<lb ed="X" n="0730b11"/><lb ed="R110" n="0510a11"/>何以故。就覺體觀。有念皆妄。淨宗敎理。從初發心。便
<lb ed="X" n="0730b12"/><lb ed="R110" n="0510a12"/>超二乘。直望三賢。<note place="inline">要解謂直超四十一位。是究竟說。今就凡夫學地說</note>妄與非
<lb ed="X" n="0730b13"/><lb ed="R110" n="0510a13"/>妄。不加了知。等圓覺故。就法門觀。起念念佛。正是隨
<lb ed="X" n="0730b14"/><lb ed="R110" n="0510a14"/>順覺性。託外全彰。妄無自體。<anchor xml:id="nkr_note_add_0730b1401" n="0730b1401"/><anchor xml:id="beg0730b1401" n="0730b1401"/>但<anchor xml:id="end0730b1401"/>不覺故。試於念佛時
<lb ed="X" n="0730b15"/><lb ed="R110" n="0510a15"/>作意起妄。必起不得。而口中佛名。轉益了了。可見祇
<lb ed="X" n="0730b16"/><lb ed="R110" n="0510a16"/>是一覺。更無起處。又使於念佛畢後。回想所妄作何
<lb ed="X" n="0730b17"/><lb ed="R110" n="0510a17"/>名相。必多茫然。毫無影響。而所念佛名。歷歷可數。略
<lb ed="X" n="0730b18"/><lb ed="R110" n="0510a18"/>一反觀。湛寂如在。可見正念中句句聲聲。實有力用。
<lb ed="X" n="0730b19"/><lb ed="R110" n="0510b01"/>本非與妄成敵兩立。何病之有　<note place="inline">十七</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0730b20"/><lb ed="R110" n="0510b02"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0730b2001">問曰。並不起念。外緣覺觸。不能不起。奈何。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0730b2017" cb:place="inline">答曰。起念
<lb ed="X" n="0730b21"/><lb ed="R110" n="0510b03"/>念佛。有念便有身。身見未忘。覺觸總受。但不打失正
<lb ed="X" n="0730b22"/><lb ed="R110" n="0510b04"/>念。便是定慧圓明。故學者內自勘驗。能於苦樂違順
<lb ed="X" n="0730b23"/><lb ed="R110" n="0510b05"/>境緣。猝然相遭時。一句佛名意中先發。則臨終把握。
<lb ed="X" n="0730b24"/><lb ed="R110" n="0510b06"/>便在於此。不必深求高論。杜中下機。<note place="inline">必謂臨終自有無把握之把握。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0730c" n="0730c"/>
<lb ed="X" n="0730c01"/><lb ed="R110" n="0510b07"/>便失法門本旨。東坡臨終語。原自不錯。決定徃生。祇爲露聰明相。至今疑煞學人。若尹師魯所謂亦無鬼神。亦
<lb ed="X" n="0730c02"/><lb ed="R110" n="0510b08"/>無恐怖。則眞差矣。大抵儒者學禪。徃徃落無想無色諸天境界。當時若有善知識。祇銷問一句。你在何處。管敎
<lb ed="X" n="0730c03"/><lb ed="R110" n="0510b09"/>認得東坡</note>曰。幷無外緣。而匪夷所思。遠隔久忘境界。瞥爾
<lb ed="X" n="0730c04"/><lb ed="R110" n="0510b10"/>現前。又將奈何。曰此乃無始以來。第八識中六塵緣
<lb ed="X" n="0730c05"/><lb ed="R110" n="0510b11"/>影。正因澄靜生光。偶然流露。隨時起滅。尤不足病。但
<lb ed="X" n="0730c06"/><lb ed="R110" n="0510b12"/>到此境界。便入輕昏。世人往往貪著。以爲身境漸忘。
<lb ed="X" n="0730c07"/><lb ed="R110" n="0510b13"/>其實不可。亟須提起精神。甯使漸散。何以故。經文至
<lb ed="X" n="0730c08"/><lb ed="R110" n="0510b14"/>心信樂四字。乃是佛願我願相應關鍵。昏則四字全。
<lb ed="X" n="0730c09"/><lb ed="R110" n="0510b15"/>失。散則非憶非忘。聲光了了。蕅益師云。若執持名號。
<lb ed="X" n="0730c10"/><lb ed="R110" n="0510b16"/>未斷見思。隨其或散或定。於同居土分三輩九品。又
<lb ed="X" n="0730c11"/><lb ed="R110" n="0510b17"/>云信願堅固。臨終十念一念。亦決得生。若無信願。縱
<lb ed="X" n="0730c12"/><lb ed="R110" n="0510b18"/>將名號持至風吹不入。雨打不溼。如銀牆銕壁相似。
<lb ed="X" n="0730c13"/><lb ed="R110" n="0511a01"/>亦無得生之理。修淨業者。不可不知也。數語深得經
<lb ed="X" n="0730c14"/><lb ed="R110" n="0511a02"/>意。故綱宗據此。謂總之死盡偷心。甯可顚倒妄想。決
<lb ed="X" n="0730c15"/><lb ed="R110" n="0511a03"/>不於願門中。別求解路。方是此法門的的宗旨。願深
<lb ed="X" n="0730c16"/><lb ed="R110" n="0511a04"/>思之。<note place="inline">偷者苟且徼幸之謂。如前所擧知見分疏。機趣凑迫等。及一切巧見。別求解路者皆是。蓋一有
<lb ed="X" n="0730c17"/><lb ed="R110" n="0511a05"/>此心。則信願必不眞切。爲法門之內蠹矣。故語意極其抑揚。不可誤會</note>　<note place="inline">十八</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0730c18"/><lb ed="R110" n="0511a06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0730c1801">問曰。相宗八識之說。與淨宗有合乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0730c1815" cb:place="inline">答曰。相宗名目
<lb ed="X" n="0730c19"/><lb ed="R110" n="0511a07"/>繁多。性宗括略爲五蘊。故從來不許和會。而以八識
<lb ed="X" n="0730c20"/><lb ed="R110" n="0511a08"/>釋淨宗。頗易發明。<note place="inline">憨山八識規矩注解。最便初學</note>蓋現前不念。起滅
<lb ed="X" n="0730c21"/><lb ed="R110" n="0511a09"/>不停。體卽無量光壽。寂照不二。何以故。若非常寂常
<lb ed="X" n="0730c22"/><lb ed="R110" n="0511a10"/>照。誰爲倐起倐滅。相宗就照用邊指點。據楞伽經。名
<lb ed="X" n="0730c23"/><lb ed="R110" n="0511a11"/>爲第八阿賴耶識。又推其最初無染。名第九庵摩羅
<lb ed="X" n="0730c24"/><lb ed="R110" n="0511a12"/>識。眼耳鼻舌身五根。對前五塵。不動念。而自然色來
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0731a" n="0731a"/>
<lb ed="X" n="0731a01"/><lb ed="R110" n="0511a13"/>卽見。聲到卽聞。名爲前五識。<note place="inline">此本自性靈光。相宗謂之現量境界者。以自性
<lb ed="X" n="0731a02"/><lb ed="R110" n="0511a14"/>無量。而<anchor xml:id="nkr_note_add_0731a0201" n="0731a0201"/><anchor xml:id="beg0731a0201" n="0731a0201"/>已<anchor xml:id="end0731a0201"/>落量數。故不名性而名識。禪宗所謂無位眞人。常在面門出入者。不但不落所見所聞。亦並未有能
<lb ed="X" n="0731a03"/><lb ed="R110" n="0511a15"/>見能聞。方是靈照。故名無位。破參發悟在此</note>然纔覺見聞。<anchor xml:id="nkr_note_add_0731a0301" n="0731a0301"/><anchor xml:id="beg0731a0301" n="0731a0301"/>已<anchor xml:id="end0731a0301"/>是起念。因而
<lb ed="X" n="0731a04"/><lb ed="R110" n="0511a16"/>取相分別。名爲第六意識。<note place="inline">落比量矣。六祖云。無意誰當分別。永嘉答云。分別亦
<lb ed="X" n="0731a05"/><lb ed="R110" n="0511a17"/>非意。乃是禪家透過一層說。不可誤會</note>隨卽內計能見能聞。外計所見
<lb ed="X" n="0731a06"/><lb ed="R110" n="0511a18"/>所聞。而我相成矣。<note place="inline">全成非量矣。卽綱宗所謂二我執其俱生我執。乃是宿世帶來。觀初
<lb ed="X" n="0731a07"/><lb ed="R110" n="0511b01"/>生赤子七八朝後。便有知識可見</note>所謂知見立知。卽無明本矣。相宗
<lb ed="X" n="0731a08"/><lb ed="R110" n="0511b02"/>從意識中辨別此我執。名爲第七末那識。<note place="inline">無始以來。入胎出胎。
<lb ed="X" n="0731a09"/><lb ed="R110" n="0511b03"/>皆此識用事。此識但能執着堅固。必牽連意識。方能作爲。故四十二章經云。切莫信汝意。如意不可信。證阿羅
<lb ed="X" n="0731a10"/><lb ed="R110" n="0511b04"/>漢道。乃可信汝意。可見意本非惡。惡在我執不化。故曰一切法無我得成於忍。聖人絕四。意我相爲終始。便是
<lb ed="X" n="0731a11"/><lb ed="R110" n="0511b05"/>儒佛同處</note>據此可見名雖分八。實無一物。惟是現前之一
<lb ed="X" n="0731a12"/><lb ed="R110" n="0511b06"/>念。故淨土家直以此念爲始覺。佛爲本覺。起念念佛。
<lb ed="X" n="0731a13"/><lb ed="R110" n="0511b07"/>便是始覺合本。法門巧捷。至頓至圓。莫尙乎是。彌陀
<lb ed="X" n="0731a14"/><lb ed="R110" n="0511b08"/>本古佛現身。雖現身相而無身見。第七末那識。早轉
<lb ed="X" n="0731a15"/><lb ed="R110" n="0511b09"/>爲平等性智。故因地名爲法藏。<note place="inline">魏譯</note>亦稱法寶藏。<note place="inline">漢譯。梵語
<lb ed="X" n="0731a16"/><lb ed="R110" n="0511b10"/>曇摩迦吳譯同</note>亦稱法處。<note place="inline">唐譯</note>亦稱作法。<note place="inline">宋譯</note>法在凡夫爲意塵。
<lb ed="X" n="0731a17"/><lb ed="R110" n="0511b11"/>在彌陀則意識亦早轉爲妙觀察智。於法自在。卽以
<lb ed="X" n="0731a18"/><lb ed="R110" n="0511b12"/>此法智運用前五識。爲成所作智。攝取二百一十億
<lb ed="X" n="0731a19"/><lb ed="R110" n="0511b13"/>佛土淸淨之行。<note place="inline">行者全性起修。全修在性之事相。諸佛土佛事不同。故必擇其與此土十
<lb ed="X" n="0731a20"/><lb ed="R110" n="0511b14"/>方根機相應者</note>□□修習莊嚴勝妙五塵。至本願圓滿。則第
<lb ed="X" n="0731a21"/><lb ed="R110" n="0511b15"/>八第九識。亦盡轉爲大圓鏡智。而卽所現身。圓證三
<lb ed="X" n="0731a22"/><lb ed="R110" n="0511b16"/>身。名爲無量光壽。<note place="inline">阿翻無。彌翻量。陀該衆義。本師以光壽約之。故古德云。略擧則應稱
<lb ed="X" n="0731a23"/><lb ed="R110" n="0511b17"/>阿彌。不應稱彌陀。今隨通稱</note>卽所居土。轉爲淨土。名<name role="" type="person">極樂世界</name>矣。
<lb ed="X" n="0731a24"/><lb ed="R110" n="0511b18"/><note place="inline">諸經中稱。劫名某某。佛名某某世界名某某。皆如是。葢佛法統歸師道。今泰西各國紀年。猶沿此例。猶中國統
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0731b" n="0731b"/>
<lb ed="X" n="0731b01"/><lb ed="R110" n="0512a01"/>歸君道。易代改朔也</note>於是卽以果佛名號。接引衆生。使常稱念。
<lb ed="X" n="0731b02"/><lb ed="R110" n="0512a02"/>何以故。以此名號。正由最初發願之一念而成。與衆
<lb ed="X" n="0731b03"/><lb ed="R110" n="0512a03"/>生現前一念無二無別。故衆生念念我執。爲多生業
<lb ed="X" n="0731b04"/><lb ed="R110" n="0512a04"/>根。今稱名則念念向他。而第七識。爲他佛願力所攝。
<lb ed="X" n="0731b05"/><lb ed="R110" n="0512a05"/>當下轉矣。衆生念念見取。<note place="inline">徧計我執。現生增長由此</note>爲現生業相。
<lb ed="X" n="0731b06"/><lb ed="R110" n="0512a06"/>今稱名則念念正觀。而前五識。爲依正觀力所攝。當
<lb ed="X" n="0731b07"/><lb ed="R110" n="0512a07"/>下轉矣。<note place="inline">故念佛時。無論耳自聽聲。或觀想依正莊嚴。或見或不見。總歸正觀。然此與上說。皆論其
<lb ed="X" n="0731b08"/><lb ed="R110" n="0512a08"/>理如是。非謂便空身見。且徃生專重信願。不論身見之空不空。三惑之斷不斷也</note>故曰。五七
<lb ed="X" n="0731b09"/><lb ed="R110" n="0512a09"/>因中轉。六八果上圓。蓋第六意識非他。卽此念引而
<lb ed="X" n="0731b10"/><lb ed="R110" n="0512a10"/>長之便是。<note place="inline">敎中云集起名心。思量名意。了別名識。起卽是念。思量卽是引長</note>多生至
<lb ed="X" n="0731b11"/><lb ed="R110" n="0512a11"/>今。窮未來際。出胎入胎。此念不斷。念不斷故意無盡。
<lb ed="X" n="0731b12"/><lb ed="R110" n="0512a12"/><note place="inline">諸大乘經。佛菩薩及當機大弟子等名號。並其先後出現。皆有表相。如普門品。稱讚念彼觀音力。則以無盡意
<lb ed="X" n="0731b13"/><lb ed="R110" n="0512a13"/>菩薩發起。持地菩薩結證。地卽意地也。彌陀因地名法藏。亦如是。表相者。如戴記云龜爲前列。先知也。金次之
<lb ed="X" n="0731b14"/><lb ed="R110" n="0512a14"/>見情也之比。不是寓言</note>意欲云何便名願。意無盡故願無盡。如
<lb ed="X" n="0731b15"/><lb ed="R110" n="0512a15"/>行願品說。彌陀當日示同凡夫。發起大願。精勤五大。
<lb ed="X" n="0731b16"/><lb ed="R110" n="0512a16"/>劫。自至成佛。亦用意識。惟其無我。故不爲識而爲智。
<lb ed="X" n="0731b17"/><lb ed="R110" n="0512a17"/><note place="inline">諸佛皆然。故名轉法輪。當知現量境界。無所作爲。惟其不動現量而人比量。乃爲大機大用。乃爲無礙智</note>亦
<lb ed="X" n="0731b18"/><lb ed="R110" n="0512a18"/>名無塵智。<note place="inline">就無我人衆生壽者等見說。名無塵。相宗因連前五識說。名妙觀察</note>精勤之
<lb ed="X" n="0731b19"/><lb ed="R110" n="0512b01"/>極。多生習氣盡除。證入無念本體。乃名爲圓。<note place="inline">古佛現身。豈有
<lb ed="X" n="0731b20"/><lb ed="R110" n="0512b02"/>習氣旣示同凡夫。不能不如是說。禪宗大悟後。正修習爲此。否則墮人偏空但空</note>當知一圓
<lb ed="X" n="0731b21"/><lb ed="R110" n="0512b03"/>一切圓。不作次第。而喫重在<g ref="#CB15072">㧞</g>我見。故專稱名號。皈
<lb ed="X" n="0731b22"/><lb ed="R110" n="0512b04"/>命他佛。捨<anchor xml:id="nkr_note_add_0731b2201" n="0731b2201"/><anchor xml:id="beg0731b2201" n="0731b2201"/>己<anchor xml:id="end0731b2201"/>就他。是淨宗要訣。綱宗兩篇備言之。頗
<lb ed="X" n="0731b23"/><lb ed="R110" n="0512b05"/>望留意　<note place="inline">十九</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0731b24"/><lb ed="R110" n="0512b06"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0731b2401">問曰。念之引長便是意。則念佛爲意識用事乎。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0731b2419" cb:place="inline">答曰。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0731c" n="0731c"/>
<lb ed="X" n="0731c01"/><lb ed="R110" n="0512b07"/>正惟如此。乃持名所以爲至妙。發願所以爲至重也。
<lb ed="X" n="0731c02"/><lb ed="R110" n="0512b08"/>試以現前一念作一身。觀念之未起。猶身之坐。非無
<lb ed="X" n="0731c03"/><lb ed="R110" n="0512b09"/>身也。念之起。坐而起也。然纔說起。而起相<anchor xml:id="nkr_note_add_0731c0301" n="0731c0301"/><anchor xml:id="beg0731c0301" n="0731c0301"/>已<anchor xml:id="end0731c0301"/>不可得。
<lb ed="X" n="0731c04"/><lb ed="R110" n="0512b10"/>變爲立矣。念念相續。循環不斷。猶立而旋繞經行矣。
<lb ed="X" n="0731c05"/><lb ed="R110" n="0512b11"/>然而未嘗動一步。<note place="inline">念念不假思索。覓意不可得。勢至章云。都攝六根。淨念相繼。卽念攝
<lb ed="X" n="0731c06"/><lb ed="R110" n="0512b12"/>之也</note>譬猶桔槔然。兩手扶橫木。<note place="inline">兩足能用力賴此。比口中佛名號</note>兩足
<lb ed="X" n="0731c07"/><lb ed="R110" n="0512b13"/>上下。終日運奔。未嘗移尺寸。而滔滔法流。灌入識田
<lb ed="X" n="0731c08"/><lb ed="R110" n="0512b14"/>矣。故必發願求生彼國。使念念不出此願。則千念萬
<lb ed="X" n="0731c09"/><lb ed="R110" n="0512b15"/>念念念是始覺。<note place="inline">覺在念念相繼處。此際卽佛淸淨法身。道有不可得。道無決定在。故爲始
<lb ed="X" n="0731c10"/><lb ed="R110" n="0512b16"/>覺合本</note>念時或聽聲或觀相。分明意識用事。而爲名號
<lb ed="X" n="0731c11"/><lb ed="R110" n="0512b17"/>所攝。亦多成始覺。<note place="inline">凡可言說。皆是意識邊事。爲禪宗所大忌。持名法門。所以超過一切</note>
<lb ed="X" n="0731c12"/><lb ed="R110" n="0512b18"/>念中偶一妄想。猶一足不著機關。一足得力如故。轆
<lb ed="X" n="0731c13"/><lb ed="R110" n="0513a01"/>轤旋轉如故。戽水如故。兩手扶橫木如故。<note place="inline">名號聲光力</note>此
<lb ed="X" n="0731c14"/><lb ed="R110" n="0513a02"/>身終不至傾跌。<note place="inline">聲不斷卽念不失。觀經特擧惡人往生。以顯名號力。欲仗自力者。務須着
<lb ed="X" n="0731c15"/><lb ed="R110" n="0513a03"/>眼</note>葢惟意地中有捨穢取淨之本願攝持。故句句聲
<lb ed="X" n="0731c16"/><lb ed="R110" n="0513a04"/>聲。多有著落。而翻來覆去。祇是四字自在流出。則一
<lb ed="X" n="0731c17"/><lb ed="R110" n="0513a05"/>切攀援分別莽蕩無歸之意境。自不得行。譬猶桔槔
<lb ed="X" n="0731c18"/><lb ed="R110" n="0513a06"/>實置平地。故有可著力。而著卽無著。空亦不空。古德
<lb ed="X" n="0731c19"/><lb ed="R110" n="0513a07"/>所謂取捨之極。與不取捨亦非異轍。眞透頂圓極語
<lb ed="X" n="0731c20"/><lb ed="R110" n="0513a08"/>也　<note place="inline">二十</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0731c21"/><lb ed="R110" n="0513a09"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0731c2101">問曰。明知淨土是實境。亦知寶池金地等功德莊嚴。
<lb ed="X" n="0731c22"/><lb ed="R110" n="0513a10"/>皆是自性。特借世所貴重以比況之。見淺見深。雅俗
<lb ed="X" n="0731c23"/><lb ed="R110" n="0513a11"/>各隨性量。而捨穢取淨之願。總發不起。奈何。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0731c2318" cb:place="inline">答曰。此
<lb ed="X" n="0731c24"/><lb ed="R110" n="0513a12"/>由不信彼佛本願。正是衆生本願也。今試問有生必
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0732a" n="0732a"/>
<lb ed="X" n="0732a01"/><lb ed="R110" n="0513a13"/>有死。而自性無死法。子能信乎。曰信。雖無死法而不
<lb ed="X" n="0732a02"/><lb ed="R110" n="0513a14"/>得自主。子能信乎。曰信。曰古云心佛一體。又云平常
<lb ed="X" n="0732a03"/><lb ed="R110" n="0513a15"/>心是道。子能信乎。曰信。信則平時常發是願。何獨念
<lb ed="X" n="0732a04"/><lb ed="R110" n="0513a16"/>佛時發不起乎。曰平日何嘗有是願。曰子自不覺。佛
<lb ed="X" n="0732a05"/><lb ed="R110" n="0513a17"/>則覺之矣。夫無始以來。流浪六道。至於今日。卽使世
<lb ed="X" n="0732a06"/><lb ed="R110" n="0513a18"/>世爲人。其間種種顚倒妄想。無論爲名爲利爲賢爲
<lb ed="X" n="0732a07"/><lb ed="R110" n="0513b01"/>愚爲雅爲俗。歸總不過求生求樂。然乎否乎。曰然。然
<lb ed="X" n="0732a08"/><lb ed="R110" n="0513b02"/>則往生極樂。正是平生本願。惟其願之極至於不自
<lb ed="X" n="0732a09"/><lb ed="R110" n="0513b03"/>知其所以然。乃所謂無願願也。今試觀此身。以一念
<lb ed="X" n="0732a10"/><lb ed="R110" n="0513b04"/>來而生。以一念去而死。生死氣之聚散也。念體卽自
<lb ed="X" n="0732a11"/><lb ed="R110" n="0513b05"/>性。非氣也。今之來此。六道主何嘗有意來迎。子亦何
<lb ed="X" n="0732a12"/><lb ed="R110" n="0513b06"/>嘗有意欲來。而適來者。豈非夙世臨終時。平日樂生
<lb ed="X" n="0732a13"/><lb ed="R110" n="0513b07"/>之本願。一念感動。而業識茫茫。重處偏墮乎。<note place="inline">臨終見所惡而
<lb ed="X" n="0732a14"/><lb ed="R110" n="0513b08"/>欲避。見所好而欲趨。皆是平日業識。其體卽自性也。如尹師魯所見。亦是習氣偏重。終必鑽出頭來。已見前註</note>
<lb ed="X" n="0732a15"/><lb ed="R110" n="0513b09"/>其終不悔悟者。又豈非生死總在界內。見聞習慣。以
<lb ed="X" n="0732a16"/><lb ed="R110" n="0513b10"/>爲天實爲之。無可如何乎。然則西方在界外十萬億
<lb ed="X" n="0732a17"/><lb ed="R110" n="0513b11"/>刹之遙。彌陀之必發願來迎。雖是慈力。衆生之必發
<lb ed="X" n="0732a18"/><lb ed="R110" n="0513b12"/>願求往。雖似難能。要亦不外世間人情平常道理。何
<lb ed="X" n="0732a19"/><lb ed="R110" n="0513b13"/>爲而不信乎。夫自性猶水也。本體一平而<anchor xml:id="nkr_note_add_0732a1901" n="0732a1901"/><anchor xml:id="beg0732a1901" n="0732a1901"/>已<anchor xml:id="end0732a1901"/>。其流之
<lb ed="X" n="0732a20"/><lb ed="R110" n="0513b14"/>就下。非就下也。失其本平。<note place="inline">自性生生不已。有身則限於氣數。必不能平。故雖侯
<lb ed="X" n="0732a21"/><lb ed="R110" n="0513b15"/>王富貴。亦不知足</note>體勢偏重。則自趨重以取平。固行所無事
<lb ed="X" n="0732a22"/><lb ed="R110" n="0513b16"/>也。是故彌陀本願。諸天讚言。謂決定得成者。爲其不
<lb ed="X" n="0732a23"/><lb ed="R110" n="0513b17"/>外衆生本願非有所加。<note place="inline">如壽本無盡也。自此生追溯無始可見。身本無老也。觀西
<lb ed="X" n="0732a24"/><lb ed="R110" n="0513b18"/>人抽氣筒中生物可見。眼本洞見。耳本徹聞也。觀顯徹鏡德律風等器可見。空行本無礙也。觀電綫空氣球等
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0732b" n="0732b"/>
<lb ed="X" n="0732b01"/><lb ed="R110" n="0514a01"/>可見。四十八願。皆不外人情物理。諦審自明</note>衆生發願求生決定決得生
<lb ed="X" n="0732b02"/><lb ed="R110" n="0514a02"/>者。亦惟還其本然。非別有得。故淨宗專重發願。彌陀
<lb ed="X" n="0732b03"/><lb ed="R110" n="0514a03"/>極言之。<note place="inline">至心信樂卽是願。乃至十念亦得生。是極力抑揚之</note>本師結讚之。又再
<lb ed="X" n="0732b04"/><lb ed="R110" n="0514a04"/>三申勸之。<note place="inline">大本言一念得生小本三勸發願</note>歷代祖師。著書發明之。
<lb ed="X" n="0732b05"/><lb ed="R110" n="0514a05"/><note place="inline">蕅益堅蜜兩師爲最</note>豈強人以所難哉。葢求生之一願。實據多
<lb ed="X" n="0732b06"/><lb ed="R110" n="0514a06"/>生至今。不自覺知樂生之本願。幷其所造無量無邊
<lb ed="X" n="0732b07"/><lb ed="R110" n="0514a07"/>種種業力。統結於此念。於念念間。如長江大河。盡受
<lb ed="X" n="0732b08"/><lb ed="R110" n="0514a08"/>百川趨重之勢。倂力奔赴於海門。其必匯入薩婆若
<lb ed="X" n="0732b09"/><lb ed="R110" n="0514a09"/>海。天神莫禦矣。<note place="inline">惟有一物能禦。曰自疑</note>若不發願。則但是現生
<lb ed="X" n="0732b10"/><lb ed="R110" n="0514a10"/>業力限定一報終始如水在圩內。來源去委不通。焉
<lb ed="X" n="0732b11"/><lb ed="R110" n="0514a11"/>能到海。若發願而猶疑妄想之或障往生。則是見水
<lb ed="X" n="0732b12"/><lb ed="R110" n="0514a12"/>面之風來魚躍。蹙起波瀾。遂謂底水因此折回。不復
<lb ed="X" n="0732b13"/><lb ed="R110" n="0514a13"/>順軌。誰能信之。講求敎理者。當不河漢斯言。　<note place="inline">二十一</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0732b14"/><lb ed="R110" n="0514a14"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0732b1401">問曰。何謂念體卽自性而非氣。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0732b1413" cb:place="inline">答曰。此甚易明。念乃
<lb ed="X" n="0732b15"/><lb ed="R110" n="0514a15"/>自性照用。本與氣離。氣但呼吸而無起滅。念非呼吸
<lb ed="X" n="0732b16"/><lb ed="R110" n="0514a16"/>而有起滅。起則爲用。滅卽不用。而非無照。起念念佛。
<lb ed="X" n="0732b17"/><lb ed="R110" n="0514a17"/>照用並行。用現於氣。念乃出聲。當出聲時。而有妄起。
<lb ed="X" n="0732b18"/><lb ed="R110" n="0514a18"/>以本離故。然激氣成聲。卽是此念。故聲念相依。無全
<lb ed="X" n="0732b19"/><lb ed="R110" n="0514b01"/>走作。其浮與切。體認自知。若全走作。非停卽錯矣。<note place="inline">非謂
<lb ed="X" n="0732b20"/><lb ed="R110" n="0514b02"/>可以隨口叫喚。謂不必着意遣妄耳。不可誤會</note>而體認之知。卽是走作。卽是
<lb ed="X" n="0732b21"/><lb ed="R110" n="0514b03"/>起妄。何以故。念卽照在。多一照故。楞嚴經云。我眞文
<lb ed="X" n="0732b22"/><lb ed="R110" n="0514b04"/>殊。無是文殊。若有是者。則二文殊是也。不加體認。<anchor xml:id="nkr_note_add_0732b2201" n="0732b2201"/><anchor xml:id="beg0732b2201" n="0732b2201"/>但<anchor xml:id="end0732b2201"/>
<lb ed="X" n="0732b23"/><lb ed="R110" n="0514b05"/>直下念。聲在念在。爲浮爲切。多不自知。無念而念。是
<lb ed="X" n="0732b24"/><lb ed="R110" n="0514b06"/>名正念。經云而我今日。非無文殊是也。何以故。所謂
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0732c" n="0732c"/>
<lb ed="X" n="0732c01"/><lb ed="R110" n="0514b07"/>大覺歸於不覺故。尋常念起卽如是故。臨終見佛。亦
<lb ed="X" n="0732c02"/><lb ed="R110" n="0514b08"/>如是故。氣絕往生。無二覺故。葢生死本祇一念。念乃
<lb ed="X" n="0732c03"/><lb ed="R110" n="0514b09"/>覺體之照用。與氣無關。故死後或爲輪迴六道之身。
<lb ed="X" n="0732c04"/><lb ed="R110" n="0514b10"/><note place="inline">現在此身。乃識受想行識五蘊所成。在凡名世間五蘊身。在聖名出世五蘊身。死而爲鬼。名中陰身。陰。卽薀也。
<lb ed="X" n="0732c05"/><lb ed="R110" n="0514b11"/>謂前薀<anchor xml:id="nkr_note_add_0732c0501" n="0732c0501"/><anchor xml:id="beg0732c0501" n="0732c0501"/>已<anchor xml:id="end0732c0501"/>謝。後薀未來也。皆是名相。實則一念而<anchor xml:id="nkr_note_add_0732c0502" n="0732c0502"/><anchor xml:id="beg0732c0502" n="0732c0502"/>已<anchor xml:id="end0732c0502"/></note>或爲往生極樂之身。而此
<lb ed="X" n="0732c06"/><lb ed="R110" n="0514b12"/>覺體。乃諸佛衆生共之。從來無二。故臨終所見之佛。
<lb ed="X" n="0732c07"/><lb ed="R110" n="0514b13"/>卽彼佛之照用。現在之念。卽往生之身。現在之爲無
<lb ed="X" n="0732c08"/><lb ed="R110" n="0514b14"/>念而念。念而無念。卽往生之爲無生而生。生而無生
<lb ed="X" n="0732c09"/><lb ed="R110" n="0514b15"/>也。往生見佛之身。於極樂莊嚴。自在受用。不假作爲。
<lb ed="X" n="0732c10"/><lb ed="R110" n="0514b16"/>卽現在念佛之念。於萬德洪名。自在流出。不假思索。
<lb ed="X" n="0732c11"/><lb ed="R110" n="0514b17"/>也。入此門者。知念之非氣。而現在之身以一念生。則
<lb ed="X" n="0732c12"/><lb ed="R110" n="0514b18"/>知往生之身。亦以一念生。現生此方。身土皆實有。則
<lb ed="X" n="0732c13"/><lb ed="R110" n="0515a01"/>知往生彼國。亦身土皆實有。此身土之實有。爲在覺
<lb ed="X" n="0732c14"/><lb ed="R110" n="0515a02"/>體中顯現。則知彼身土之實有。亦在覺體中顯現。何
<lb ed="X" n="0732c15"/><lb ed="R110" n="0515a03"/>用種種深微元妙之談。索之冥漠哉　<note place="inline">二十二</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0732c16"/><lb ed="R110" n="0515a04"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0732c1601">問曰。照用二者。若何分別。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0732c1611" cb:place="inline">答曰。照乃是自然覺照。因
<lb ed="X" n="0732c17"/><lb ed="R110" n="0515a05"/>之起用。非無作爲矣。葢心性體用。一落言詮。但能相
<lb ed="X" n="0732c18"/><lb ed="R110" n="0515a06"/>似。禪家釋此兩字。<anchor xml:id="nkr_note_add_0732c1801" n="0732c1801"/><anchor xml:id="beg0732c1801" n="0732c1801"/>已<anchor xml:id="end0732c1801"/>似極力分疏。若微細剖別。愈辨
<lb ed="X" n="0732c19"/><lb ed="R110" n="0515a07"/>將愈惑。今姑混括大旨。說爲一大靈光。庶較易明。凡
<lb ed="X" n="0732c20"/><lb ed="R110" n="0515a08"/>光有兩種。一內景。一外照。譬如鏡光。至平至淨。然能
<lb ed="X" n="0732c21"/><lb ed="R110" n="0515a09"/>內景而不能外照。其內景也。毫髮畢現而不留跡。譬
<lb ed="X" n="0732c22"/><lb ed="R110" n="0515a10"/>如日光。至直至捷。<note place="inline">凡光皆直行不轉灣。天算家謂日光到地。速率無比。所謂不疾而速
<lb ed="X" n="0732c23"/><lb ed="R110" n="0515a11"/>不行而至也。火光亦然</note>然能外照。而不能內景。其外照也。目可
<lb ed="X" n="0732c24"/><lb ed="R110" n="0515a12"/>得見。身可得觸。而全同虗空。不可得取。不可得壞。此
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0733a" n="0733a"/>
<lb ed="X" n="0733a01"/><lb ed="R110" n="0515a13"/>大靈光。兼兩能爲一體。<note place="inline">凡姿質之智愚敏鈍。是光之內景。意象之寬隘重輕。是光
<lb ed="X" n="0733a02"/><lb ed="R110" n="0515a14"/>之外照。閱人多者。一望而知。在本光從來平等。而萬別千差者。多生之業力氣習爲之也</note>故其力
<lb ed="X" n="0733a03"/><lb ed="R110" n="0515a15"/>用不可思議。<note place="inline">不可思者。心行處滅。不可議者。言語道斷。世多誤解作神妙莫測。粗浮可哂</note>
<lb ed="X" n="0733a04"/><lb ed="R110" n="0515a16"/>超過一切光。<note place="inline">如鏡光不留跡。此則前塵綠影。憶持不忘。卽第八阿賴耶識。如日光但直行。此
<lb ed="X" n="0733a05"/><lb ed="R110" n="0515a17"/>則鈎深索隱。曲折多到。卽第六意識。又如光皆可阻隔此則洞。達無礙。如賢護經說。余嘗於中夜念佛。繞室經
<lb ed="X" n="0733a06"/><lb ed="R110" n="0515a18"/>行。忽見當頭星月皎潔。初猶不覺。並未擧頭。俄而覺之潛隱不見矣。又嘗見四面佛。高約八尺。自頂至踵。前後
<lb ed="X" n="0733a07"/><lb ed="R110" n="0515b01"/>衣摺多了了。案上銅香鑪。亦全同紅琉璃。而佛身卻不琉璃洞徹。當時不知自<anchor xml:id="nkr_note_add_0733a0701" n="0733a0701"/><anchor xml:id="beg0733a0701" n="0733a0701"/>己<anchor xml:id="end0733a0701"/>眼在何處。亦並不覺異。經須
<lb ed="X" n="0733a08"/><lb ed="R110" n="0515b02"/>臾間。覺之卽隱。因此知靈光獨耀。無物不透而物非無。又知見色聞聲時。纔覺見聞。便落前五識矣</note>十
<lb ed="X" n="0733a09"/><lb ed="R110" n="0515b03"/>方世界諸佛國土。皆此光力攝持。而自體常寂。人在
<lb ed="X" n="0733a10"/><lb ed="R110" n="0515b04"/>氣交之中。氣聚則生。氣散則死。其現前一念。乃此一
<lb ed="X" n="0733a11"/><lb ed="R110" n="0515b05"/>大靈光之照。全不與氣交黏。安有生死。譬如空中閃
<lb ed="X" n="0733a12"/><lb ed="R110" n="0515b06"/>電　<note place="inline">電之爲物。全類識神。故借以爲喩耳。外道修習。得大光明。出入自由以能出陽神爲得道。自佛法觀
<lb ed="X" n="0733a13"/><lb ed="R110" n="0515b07"/>之。祇是造成一盞大電氣燈耳。縱能遠照千百里。有成必有毀。豈本有哉。惟悟眞外編不誤</note>各各
<lb ed="X" n="0733a14"/><lb ed="R110" n="0515b08"/>眼前得一瞥地。不但電體與氣無涉。卽此一瞥亦與
<lb ed="X" n="0733a15"/><lb ed="R110" n="0515b09"/>氣何涉。葢氣有質點。故有聚散。靈光則渾成一統。合
<lb ed="X" n="0733a16"/><lb ed="R110" n="0515b10"/>同而化。氣流行於靈光之中。猶煙霧布散於日光之
<lb ed="X" n="0733a17"/><lb ed="R110" n="0515b11"/>中。隨其或疎或密。乃至須臾變滅。亦仍不離光。而光
<lb ed="X" n="0733a18"/><lb ed="R110" n="0515b12"/>未嘗移。又如無數極細粉屑沙粒。在一盂水中。其屑
<lb ed="X" n="0733a19"/><lb ed="R110" n="0515b13"/>屑粒粒相際間。無非是水。隨其體之輕重或沈或浮。
<lb ed="X" n="0733a20"/><lb ed="R110" n="0515b14"/>而水未嘗動也。凡夫終日膠擾。執定四大假合之身
<lb ed="X" n="0733a21"/><lb ed="R110" n="0515b15"/>爲我。<note place="inline">第七末那識</note>遂執現前一念謂在身內。譬猶日光普
<lb ed="X" n="0733a22"/><lb ed="R110" n="0515b16"/>照大地。<note place="inline">喩第八識</note>以鏡映之。信手迴轉。<note place="inline">消第六第七識相倂</note>其影滉
<lb ed="X" n="0733a23"/><lb ed="R110" n="0515b17"/>漾室中。認爲眞日。而此一大靈光。變爲無明業識矣。
<lb ed="X" n="0733a24"/><lb ed="R110" n="0515b18"/>念佛人求生西方。無論識性不識性。亦無論妄想之
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0733b" n="0733b"/>
<lb ed="X" n="0733b01"/><lb ed="R110" n="0516a01"/>多少如何。<anchor xml:id="nkr_note_add_0733b0101" n="0733b0101"/><anchor xml:id="beg0733b0101" n="0733b0101"/>但<anchor xml:id="end0733b0101"/>能發願眞切。刻定課程。終身不間。決定
<lb ed="X" n="0733b02"/><lb ed="R110" n="0516a02"/>得生。何以故。譬如同一誤認眞日。而別以凹面迴光
<lb ed="X" n="0733b03"/><lb ed="R110" n="0516a03"/>鏡。<note place="inline">喩願</note>對日<note place="inline">靈光卽自性佛。須知鏡與日原是一箇。不得不如此說爾</note>安置向西。時
<lb ed="X" n="0733b04"/><lb ed="R110" n="0516a04"/>時逼正其聚光點。<note place="inline">喩念</note>艾炷承之。<note place="inline">喩淨土莊嚴實境</note>而日與鏡
<lb ed="X" n="0733b05"/><lb ed="R110" n="0516a05"/>相距中間。常有煙霧冥濛不斷。<note place="inline">喩氣及妄想。其實乃是自身遮蔽其間。故
<lb ed="X" n="0733b06"/><lb ed="R110" n="0516a06"/>身見輕者。得力較易</note>日光不能全透。臨終氣息漸微。煙霧漸散。
<lb ed="X" n="0733b07"/><lb ed="R110" n="0516a07"/>現前一念仍在。<note place="inline">卽是日光</note>佛身卽於鏡中顯現。<note place="inline">我願卽佛願故</note>氣
<lb ed="X" n="0733b08"/><lb ed="R110" n="0516a08"/>絕而煙霧空。日光全體。透過鏡面。艾炷光燄勃發。<note place="inline">一念
<lb ed="X" n="0733b09"/><lb ed="R110" n="0516a09"/>淨光。成意生身。上則證法性身矣</note>卽是隨佛往生矣。葢日光到地雖
<lb ed="X" n="0733b10"/><lb ed="R110" n="0516a10"/>捷。猶有分力可算。以日與地究是彼此兩體。故有去
<lb ed="X" n="0733b11"/><lb ed="R110" n="0516a11"/>來相。靈光則西方此土本是一體。東頭沒卽西頭出。
<lb ed="X" n="0733b12"/><lb ed="R110" n="0516a12"/>如拄杖子。一頭放下。卽是一頭拈起。出沒同處。拈放
<lb ed="X" n="0733b13"/><lb ed="R110" n="0516a13"/>同時。故曰生則決定生。去則實不去也。<note place="inline">天如禪師語。讀者誤解此
<lb ed="X" n="0733b14"/><lb ed="R110" n="0516a14"/>句。謂此土卽是西方。則濫入恒眞淨土矣</note>大本漢吳二譯。謂暫信暫不信
<lb ed="X" n="0733b15"/><lb ed="R110" n="0516a15"/>者。臨終見佛。如夢中見。口不能言。心中愧悔歡喜交
<lb ed="X" n="0733b16"/><lb ed="R110" n="0516a16"/>倂。於此可證　<note place="inline">二十三</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0733b17"/><lb ed="R110" n="0516a17"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0733b1701">問曰。意生身與夢中身。將毋同。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0733b1713" cb:place="inline">答曰。大不同也。夢有
<lb ed="X" n="0733b18"/><lb ed="R110" n="0516a18"/>多種。<note place="inline">周官太十所掌三者爲綱。古夢所掌六者爲目。蓋推其本。則皆靈光天倪之動。故古人甚重之
<lb ed="X" n="0733b19"/><lb ed="R110" n="0516b01"/>佛家亦重之</note>要歸不外現前之一念默照。故不能發氣出
<lb ed="X" n="0733b20"/><lb ed="R110" n="0516b02"/>聲。以念本離氣。出聲卽爲讛語矣。意生身固同是一
<lb ed="X" n="0733b21"/><lb ed="R110" n="0516b03"/>念。而靈光凝聚成形。如燈之<g ref="#CB08504">𦦨</g>。顯然有體有聲有息。
<lb ed="X" n="0733b22"/><lb ed="R110" n="0516b04"/>全同現在之身。而了無觸礙。其聲與息。亦全是光明
<lb ed="X" n="0733b23"/><lb ed="R110" n="0516b05"/>用事。與凡夫恃呼吸之氣而生者。迥不侔矣。然敎中
<lb ed="X" n="0733b24"/><lb ed="R110" n="0516b06"/>多說光明。從不說氣。<note place="inline">惟後人撰五敎儀。曾一及之。以借莊子援督爲經之說。記亦不
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0733c" n="0733c"/>
<lb ed="X" n="0733c01"/><lb ed="R110" n="0516b07"/>眞矣</note>祇可以儒書及諸子書證明之。蓋十方世界。在一
<lb ed="X" n="0733c02"/><lb ed="R110" n="0516b08"/>大靈光中。猶海浮漚耳。由其光盛生威。<note place="inline">乍遇而懍然者是</note>威
<lb ed="X" n="0733c03"/><lb ed="R110" n="0516b09"/>生耀。<note place="inline">佛光如月光。幷不耀眼</note>耀生熱。<note place="inline">如以無生氣物。置赤日中必先生熱。後生氣。是其驗</note>
<lb ed="X" n="0733c04"/><lb ed="R110" n="0516b10"/>熱生氣。<note place="inline">此氣字無可換。換則不醒。所謂生者。亦非母子繼續之生。猶水生波。非水外別有</note>此
<lb ed="X" n="0733c05"/><lb ed="R110" n="0516b11"/>氣非呼吸有質點之氣。老子謂之谷神。<note place="inline">谷者謂幽元也。音義皆同
<lb ed="X" n="0733c06"/><lb ed="R110" n="0516b12"/>欲</note>莊子謂之踵息。神仙家<note place="inline">老莊爲道家。神仙乃後起託附之</note>謂之祖
<lb ed="X" n="0733c07"/><lb ed="R110" n="0516b13"/>氣。謂之罡氣。謂之元陽。<note place="inline">若坐煞在此。便成外道</note>孟子謂之浩然
<lb ed="X" n="0733c08"/><lb ed="R110" n="0516b14"/>之氣。<note place="inline">春秋繁露引此說。謂常以陽得生其意也。<name role="" type="person">班固</name>答賓戲引此。作皓然項岱注謂皓白也。如天氣
<lb ed="X" n="0733c09"/><lb ed="R110" n="0516b15"/>皓然。葢在成周敎學。亦但渾言緝熙光明等。從無析言之者。故借天氣比況之。試觀上文。先言孟施舍不如曾
<lb ed="X" n="0733c10"/><lb ed="R110" n="0516b16"/>子。又申言志至氣次。然後曰善養曰難言。復兩提其爲氣也。而結以集義所生其非謂充體呼吸之氣顯然矣
<lb ed="X" n="0733c11"/><lb ed="R110" n="0516b17"/>且呼吸之氣。豈能塞天地。而旣充體矣。又別生一氣。豈不漲死。集注但見其水旁浩字。不知古人浩皓音義皆
<lb ed="X" n="0733c12"/><lb ed="R110" n="0516b18"/>同。遂謂爲盛大流行。而論性不論氣不備之說。亦從此章起豈知此章<anchor xml:id="nkr_note_add_0733c1201" n="0733c1201"/><anchor xml:id="beg0733c1201" n="0733c1201"/>已<anchor xml:id="end0733c1201"/>先誤解可哂</note>實則周
<lb ed="X" n="0733c13"/><lb ed="R110" n="0517a01"/>易所謂乾資大始。萬物資始者是也。人之覺體是光。
<lb ed="X" n="0733c14"/><lb ed="R110" n="0517a02"/>其用卽此始氣。<note place="inline">強謂此名以便文</note>故稱神用。亦稱神力。彼國
<lb ed="X" n="0733c15"/><lb ed="R110" n="0517a03"/>地如琉璃黃金者。堅固不動。光明相也。池水蓮花行
<lb ed="X" n="0733c16"/><lb ed="R110" n="0517a04"/>樹種種莊嚴。皆光明神力所成。與此土種類自異。葢
<lb ed="X" n="0733c17"/><lb ed="R110" n="0517a05"/>此土有質點之氣。由始氣生。<note place="inline">如子得母氣。莊子言黃帝得之。以襲氣母。殆卽
<lb ed="X" n="0733c18"/><lb ed="R110" n="0517a06"/>謂此。管子輕重篇。淸神生心一節文義。與此最近</note>故能生生不<anchor xml:id="nkr_note_add_0733c1801" n="0733c1801"/><anchor xml:id="beg0733c1801" n="0733c1801"/>已<anchor xml:id="end0733c1801"/>。所謂坤作
<lb ed="X" n="0733c19"/><lb ed="R110" n="0517a07"/>成物。萬物資生者是也。記稱氣也者。神之盛也。是其
<lb ed="X" n="0733c20"/><lb ed="R110" n="0517a08"/>明證。<note place="inline">祭義此章。明是輪迴之理。詳見後。朱子以氣之至而伸者爲神。是有意顚倒說</note>故曰一
<lb ed="X" n="0733c21"/><lb ed="R110" n="0517a09"/>陰一陽之爲道。陽爲本有之光。陰爲後生之氣也。<note place="inline">故女
<lb ed="X" n="0733c22"/><lb ed="R110" n="0517a10"/>人徃生。卽現丈夫相。離氣純光也</note>又曰陰陽不測之爲神者。神立於
<lb ed="X" n="0733c23"/><lb ed="R110" n="0517a11"/>光氣之界。間不容髮。故莫測也。<note place="inline"><name role="" type="person">太史公</name>六家要旨。道家陰陽家。必居儒家
<lb ed="X" n="0733c24"/><lb ed="R110" n="0517a12"/>之前。從其朔也。惜其書不傳。陰陽家中。必有光學。故墨家得之。董子謂陽常用事。陰不用事。借天光以立說猶
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0734a" n="0734a"/>
<lb ed="X" n="0734a01"/><lb ed="R110" n="0517a13"/>存古義。宋儒只知呼吸之氣。強爲分陰分陽如以一氣言。以二氣言等語。則幷陰陽不識。全是夢讛</note>此
<lb ed="X" n="0734a02"/><lb ed="R110" n="0517a14"/>土物類體質。皆氣點所成。故化學家化之。都還爲氣。
<lb ed="X" n="0734a03"/><lb ed="R110" n="0517a15"/>其有數十餘種原質者。則又日光菁英所積。正是彼
<lb ed="X" n="0734a04"/><lb ed="R110" n="0517a16"/>土莊嚴諸物之比例也。人終身在大光明中不能見。
<lb ed="X" n="0734a05"/><lb ed="R110" n="0517a17"/>而<anchor xml:id="nkr_note_add_0734a0501" n="0734a0501"/><anchor xml:id="beg0734a0501" n="0734a0501"/>但<anchor xml:id="end0734a0501"/>見日光者。譬猶白晝。燃巨燭於室中。身從日光
<lb ed="X" n="0734a06"/><lb ed="R110" n="0517a18"/>中久立入室。則眼前全黑。一物無所覩。一步不可行。
<lb ed="X" n="0734a07"/><lb ed="R110" n="0517b01"/>目力勝者。或能見燭<g ref="#CB08504">𦦨</g>。亦不辨其遠近方位。室卽軀
<lb ed="X" n="0734a08"/><lb ed="R110" n="0517b02"/>殻之比也。彼國有日月而無晝夜寒暑。卽此反比例
<lb ed="X" n="0734a09"/><lb ed="R110" n="0517b03"/>可見。猶日下孤燈。照用不行也。凡敎皆起於有世界
<lb ed="X" n="0734a10"/><lb ed="R110" n="0517b04"/>後。世界初起。敎中說爲如海飄沫。正猶海中沙漲漸
<lb ed="X" n="0734a11"/><lb ed="R110" n="0517b05"/>積而成洲也。彌陀因地。爲寶海大臣。誓取淨土者。<note place="inline">見悲
<lb ed="X" n="0734a12"/><lb ed="R110" n="0517b06"/>華經</note>猶今西人於海中。訪尋沙島以闢地也。彼土自有
<lb ed="X" n="0734a13"/><lb ed="R110" n="0517b07"/>蓮華化生之神明。<note place="inline">大小本經。皆有神明字樣。與三輩徃生。及聲聞弟子分言之。講家不
<lb ed="X" n="0734a14"/><lb ed="R110" n="0517b08"/>說者。從略耳。非修成後。但是一片白地。專待十方徃生也</note>以其種子淸潔。故取以
<lb ed="X" n="0734a15"/><lb ed="R110" n="0517b09"/>爲淨佛國土也。又攝取二百一十億國土淸淨之行。
<lb ed="X" n="0734a16"/><lb ed="R110" n="0517b10"/>而莊嚴之。卽所謂隨其心淨。則佛土淨。非空無所有
<lb ed="X" n="0734a17"/><lb ed="R110" n="0517b11"/>也。法藏比邱。現身此土。去國出家。而證果在彼土者。
<lb ed="X" n="0734a18"/><lb ed="R110" n="0517b12"/>猶釋迦住世時。上升兜率忉利<name role="" type="person">摩醯首羅</name>諸天說法。
<lb ed="X" n="0734a19"/><lb ed="R110" n="0517b13"/>是定中事。其應現王宮說觀經。游步虗空。還耆闍崛
<lb ed="X" n="0734a20"/><lb ed="R110" n="0517b14"/>山則竟是色身往來。諸大弟子得五神通者。亦皆能
<lb ed="X" n="0734a21"/><lb ed="R110" n="0517b15"/>之也。修行五大劫成就者。猶此土天皇地皇人皇氏
<lb ed="X" n="0734a22"/><lb ed="R110" n="0517b16"/>等。壽皆數萬歲。劫有大小。猶秝家之分章蔀。其積歲
<lb ed="X" n="0734a23"/><lb ed="R110" n="0517b17"/>自有長短也。凡此種種。皆不外人情事理之常。就佛
<lb ed="X" n="0734a24"/><lb ed="R110" n="0517b18"/>分上說。則曰無作妙用。實則亦必擧手動足。猶此身
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0734b" n="0734b"/>
<lb ed="X" n="0734b01"/><lb ed="R110" n="0518a01"/>擧手動足。何嘗用意。然祇是習氣業識。不爲妙用者。
<lb ed="X" n="0734b02"/><lb ed="R110" n="0518a02"/>以身見法見不空也。釋迦說諸大乘經。多方淘汰。使
<lb ed="X" n="0734b03"/><lb ed="R110" n="0518a03"/>人知心性本來廣大自在。終古不滅。而必指歸淨土
<lb ed="X" n="0734b04"/><lb ed="R110" n="0518a04"/>者。以此土有成必有壞。<note place="inline">如漢世昆明池劫<g ref="#CB01926">灰</g>。及西人開壙。見有螺蛉結成之土。而
<lb ed="X" n="0734b05"/><lb ed="R110" n="0518a05"/>衆行星。古有今無者甚多。尤其明證</note>往生彼土。則還其本光之原質。永
<lb ed="X" n="0734b06"/><lb ed="R110" n="0518a06"/>不變易也。故諸經普勸往生。祇作尋常語。指成莊嚴
<lb ed="X" n="0734b07"/><lb ed="R110" n="0518a07"/>名相。不下一語分疏。譬猶勸人遷居。但說某地若何
<lb ed="X" n="0734b08"/><lb ed="R110" n="0518a08"/>勝利卽得矣。而必欲深究其何以至此。則任擧何物。
<lb ed="X" n="0734b09"/><lb ed="R110" n="0518a09"/>窮推不<anchor xml:id="nkr_note_add_0734b0901" n="0734b0901"/><anchor xml:id="beg0734b0901" n="0734b0901"/>已<anchor xml:id="end0734b0901"/>。皆不可曉。如儒書說天開於子。地闢於丑
<lb ed="X" n="0734b10"/><lb ed="R110" n="0518a10"/>等。人開人闢乎。自開自闢乎。子丑二字。又從何來。孰
<lb ed="X" n="0734b11"/><lb ed="R110" n="0518a11"/>從而知之乎。<note place="inline">楞嚴說。最初一念流動而生世界。講家謂此人在何處動念不許再究。正是善
<lb ed="X" n="0734b12"/><lb ed="R110" n="0518a12"/>會</note>此皆後來說圓說妙。種種巧見之理障。固釋迦所
<lb ed="X" n="0734b13"/><lb ed="R110" n="0518a13"/>不及料也　<note place="inline">二十四</note>。</p></sp></cb:dialog>
<lb ed="X" n="0734b14"/><lb ed="R110" n="0518a14"/><cb:dialog type="qa"><sp cb:type="question"><p xml:id="pX62p0734b1401">問曰。子於淨宗。可謂思之深言之盡矣。顧作十成死
<lb ed="X" n="0734b15"/><lb ed="R110" n="0518a15"/>語。何也。</p></sp><sp cb:type="answer"><p xml:id="pX62p0734b1504" cb:place="inline">答曰。言說無深淺。深淺在聽言。故余敢盡言。
<lb ed="X" n="0734b16"/><lb ed="R110" n="0518a16"/>心得有深淺。惟心自知之。子心非我心。故不知我之
<lb ed="X" n="0734b17"/><lb ed="R110" n="0518a17"/>淺而求我之深。我雖累千百言。以自解其不能深。子
<lb ed="X" n="0734b18"/><lb ed="R110" n="0518a18"/>終以爲不屑深不欲深也。何也。深淺之數由量出。不
<lb ed="X" n="0734b19"/><lb ed="R110" n="0518b01"/>得其量。終無由見。請與子言量。如華嚴阿僧祇品。說
<lb ed="X" n="0734b20"/><lb ed="R110" n="0518b02"/>如來所知數量。以一百洛叉<note place="inline">或謂億。或謂萬。今從萬</note>爲起點。遞
<lb ed="X" n="0734b21"/><lb ed="R110" n="0518b03"/>次自乘。至一百二十二次。<note place="inline">疏鈔作百二十四數者。連起點之洛义俱胝兩數計
<lb ed="X" n="0734b22"/><lb ed="R110" n="0518b04"/>也</note>爲不可說不可說轉。戞然而止。始終有數無義。乍
<lb ed="X" n="0734b23"/><lb ed="R110" n="0518b05"/>讀之愕然莫測。惟觀首題大方廣三字。知心體無方
<lb ed="X" n="0734b24"/><lb ed="R110" n="0518b06"/>無盡。不落數量。而本師開口便說此品者。明一一修
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0734c" n="0734c"/>
<lb ed="X" n="0734c01"/><lb ed="R110" n="0518b07"/>證。皆從體起用也。又嘗讀管子知方生於圓。圓生於
<lb ed="X" n="0734c02"/><lb ed="R110" n="0518b08"/>心。心體渾圓。而用必方。體大則用大。故此起點極大。
<lb ed="X" n="0734c03"/><lb ed="R110" n="0518b09"/>以算家點綫面體推之。爲縱橫邊綫各百。面積爲萬。
<lb ed="X" n="0734c04"/><lb ed="R110" n="0518b10"/>體積百萬。成立方體。邊綫必用百者。綫卽一一點之
<lb ed="X" n="0734c05"/><lb ed="R110" n="0518b11"/>積。明此一一點。通具十元門。十十無盡也。所知僅此
<lb ed="X" n="0734c06"/><lb ed="R110" n="0518b12"/>空理。而於一百廿二遞次自乘之事相。終莫能入。專
<lb ed="X" n="0734c07"/><lb ed="R110" n="0518b13"/>研久之。乃悟此品眼目。在一知字。<note place="inline">此知字。乃自性了然覺照。全是現量。
<lb ed="X" n="0734c08"/><lb ed="R110" n="0518b14"/>與知見立知之知字不同。經文所知二字。所謂辭窮便文也</note>說數量。正是說心量。
<lb ed="X" n="0734c09"/><lb ed="R110" n="0518b15"/>故以心王菩薩爲對機。<note place="inline">疏鈔云。所以心王問者。表數不離心是也。稱心王者。明不
<lb ed="X" n="0734c10"/><lb ed="R110" n="0518b16"/>落相宗所說。五十一心所。故別譯亦稱不思議光王。疏鈔又云。令知普賢諸佛。離數重重無盡也</note>所
<lb ed="X" n="0734c11"/><lb ed="R110" n="0518b17"/>謂知者。不但一一識其多少之名。當一一見其大小
<lb ed="X" n="0734c12"/><lb ed="R110" n="0518b18"/>之實。實卽心光所到之界分。所謂量也。<note place="inline">疏鈔謂寄數顯德分齊爲
<lb ed="X" n="0734c13"/><lb ed="R110" n="0519a01"/>宗。是也。以分齊二字。詮解量字。顯豁呈露極矣</note>心本無量。全體眞空。理法界
<lb ed="X" n="0734c14"/><lb ed="R110" n="0519a02"/>也。對物起用爲知。<note place="inline">自然了知名覺。對物而覺名知。故知訓匹。見爾雅</note>便落邊
<lb ed="X" n="0734c15"/><lb ed="R110" n="0519a03"/>際。猶之百萬起點。及一百廿二之自乘數。皆但空名。
<lb ed="X" n="0734c16"/><lb ed="R110" n="0519a04"/>幷無形相。苟以物實之。則多寡大小立見。所謂事法
<lb ed="X" n="0734c17"/><lb ed="R110" n="0519a05"/>界也。如以此起點作寸方立體觀。則邊綫百釐。面積
<lb ed="X" n="0734c18"/><lb ed="R110" n="0519a06"/>萬釐。體積百萬釐。了了可數。遞次自乘者。如以此百
<lb ed="X" n="0734c19"/><lb ed="R110" n="0519a07"/>萬釐之寸方立體。變作邊綫。通長百萬釐。卽是十萬
<lb ed="X" n="0734c20"/><lb ed="R110" n="0519a08"/>分。卽是一萬寸。卽是一千尺。卽是一百丈。以此百丈
<lb ed="X" n="0734c21"/><lb ed="R110" n="0519a09"/>自乘。則爲萬萬萬釐之平方面積。似與寸方立體之
<lb ed="X" n="0734c22"/><lb ed="R110" n="0519a10"/>實積。相去懸絕矣。而實則卽是寸方邊綫之每釐。破
<lb ed="X" n="0734c23"/><lb ed="R110" n="0519a11"/>作百絲。共一萬絲。以萬自乘。卽是萬萬絲之平面。再
<lb ed="X" n="0734c24"/><lb ed="R110" n="0519a12"/>以萬乘之。卽是萬萬萬絲之立方體。<note place="inline">起點百萬數。以算位計之。歷七
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0735a" n="0735a"/>
<lb ed="X" n="0735a01"/><lb ed="R110" n="0519a13"/>位。故初次自乘超六位。共十三位。凡自乘。皆倍本位。或倍而少一位。例推可知</note>然則仍不出
<lb ed="X" n="0735a02"/><lb ed="R110" n="0519a14"/>此寸方。換名不換體。雖換名不換體。而多少大小。截
<lb ed="X" n="0735a03"/><lb ed="R110" n="0519a15"/>然不同。亦復了了可數。所謂理事無礙法界也。然則
<lb ed="X" n="0735a04"/><lb ed="R110" n="0519a16"/>此寸方立體。在釐位卽名一俱胝。在絲位<note place="inline">從釐進兩位</note>卽
<lb ed="X" n="0735a05"/><lb ed="R110" n="0519a17"/>名阿庾多。在沙位<note place="inline">從絲進四位</note>卽名那由他。<note place="inline">從絲進四位以下。皆從根
<lb ed="X" n="0735a06"/><lb ed="R110" n="0519a18"/>位進。例推可知</note>是故就方寸觀。則爲體爲本爲實爲心爲性
<lb ed="X" n="0735a07"/><lb ed="R110" n="0519b01"/>爲寂爲平等爲圓融爲因源爲眞空。就遞次自乘觀。
<lb ed="X" n="0735a08"/><lb ed="R110" n="0519b02"/>則爲用爲跡爲權爲法爲修爲照爲差別爲行布爲
<lb ed="X" n="0735a09"/><lb ed="R110" n="0519b03"/>果海爲妙有。<note place="inline">此乃約敎行理三經言之。切不可作總別同異成壞六相會</note>而華嚴
<lb ed="X" n="0735a10"/><lb ed="R110" n="0519b04"/>家以理事賅貫之。是故遞次自乘。乃至無盡。通爲事
<lb ed="X" n="0735a11"/><lb ed="R110" n="0519b05"/>事無礙法界。以一多多一。互攝互入。<note place="inline">此乃六相之說</note>歸根總
<lb ed="X" n="0735a12"/><lb ed="R110" n="0519b06"/>此方寸之起點。無餘無欠也。故知現前一念卽起點
<lb ed="X" n="0735a13"/><lb ed="R110" n="0519b07"/>也。信也。點之直行爲綫。知其邊綫若干數。卽解也。以
<lb ed="X" n="0735a14"/><lb ed="R110" n="0519b08"/>綫爲法。遞次自乘卽行也。求得面積實數。卽證也。葢
<lb ed="X" n="0735a15"/><lb ed="R110" n="0519b09"/>心量無盡。在人擴充。信解行證四者。凡學皆然。下至
<lb ed="X" n="0735a16"/><lb ed="R110" n="0519b10"/>百工技藝。亦莫不然。況佛道之無盡藏。而凡心光所
<lb ed="X" n="0735a17"/><lb ed="R110" n="0519b11"/>到。學力所得。隱然自具一局面。<note place="inline">如水花之暈。燈光之照。自然平圓四周均
<lb ed="X" n="0735a18"/><lb ed="R110" n="0519b12"/>等。苟以數約之。必用八綫則爲方矣</note>其爲廣狹精粗。內照了了不昧。便
<lb ed="X" n="0735a19"/><lb ed="R110" n="0519b13"/>是本來無盡處。故其現於數量。則爲自乘。可見所照
<lb ed="X" n="0735a20"/><lb ed="R110" n="0519b14"/>所得。脚跟下立處卽眞。眞亦不住。從此起數。步步踏
<lb ed="X" n="0735a21"/><lb ed="R110" n="0519b15"/>實。步步向前。遞次所用之法。卽是能擴之心。求得面
<lb ed="X" n="0735a22"/><lb ed="R110" n="0519b16"/>積之實。卽是所擴之量。是則體用一原。能所不二。其
<lb ed="X" n="0735a23"/><lb ed="R110" n="0519b17"/>外之推狹以至廣。正其內之研粗以至精。而此心之
<lb ed="X" n="0735a24"/><lb ed="R110" n="0519b18"/>同於如來無盡藏。顯然可知矣。余因之自喜。欲自驗
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0735b" n="0735b"/>
<lb ed="X" n="0735b01"/><lb ed="R110" n="0520a01"/>其心量大小。先就初乘百丈平方作觀。不能及半。<anchor xml:id="nkr_note_add_0735b0101" n="0735b0101"/><anchor xml:id="beg0735b0101" n="0735b0101"/>已<anchor xml:id="end0735b0101"/>
<lb ed="X" n="0735b02"/><lb ed="R110" n="0520a02"/>茫然莫辨丈尺。旋收作二三十丈。亦仍惝恍不定。乃
<lb ed="X" n="0735b03"/><lb ed="R110" n="0520a03"/>大媿懼。竟變百丈。作一丈立方體觀。始覺分寸了了。
<lb ed="X" n="0735b04"/><lb ed="R110" n="0520a04"/>卽刻意求其釐毫。亦粗能辨。心量之淺至此。子尙何
<lb ed="X" n="0735b05"/><lb ed="R110" n="0520a05"/>求。雖然。余以此意讀入法界品。而益深信淨土法門
<lb ed="X" n="0735b06"/><lb ed="R110" n="0520a06"/>之圓頓直捷。而爲一代時敎之總要也。釋迦成道後。
<lb ed="X" n="0735b07"/><lb ed="R110" n="0520a07"/>初轉法輪。便是此經。而三十九品中。佛說惟三品。純
<lb ed="X" n="0735b08"/><lb ed="R110" n="0520a08"/>是淨土先聲。<note place="inline">阿僧祇品。壽量品。明是約彼佛正報。隨好光明功德品。約依報</note>此品又
<lb ed="X" n="0735b09"/><lb ed="R110" n="0520a09"/>爲開宗明義第一說。是則終於入法界品。正與此品
<lb ed="X" n="0735b10"/><lb ed="R110" n="0520a10"/>結應。試觀善財所參善知識。一一皆言我<anchor xml:id="nkr_note_add_0735b1001" n="0735b1001"/><anchor xml:id="beg0735b1001" n="0735b1001"/>已<anchor xml:id="end0735b1001"/>先發阿
<lb ed="X" n="0735b11"/><lb ed="R110" n="0520a11"/>耨菩提心。彼善知識。自五十位以前。自說所得法門。
<lb ed="X" n="0735b12"/><lb ed="R110" n="0520a12"/>亦一一皆曰。我惟知此。如菩薩某等法門。而我云何
<lb ed="X" n="0735b13"/><lb ed="R110" n="0520a13"/>能知能說。汝往問彼某善知識云云。則分明以善財
<lb ed="X" n="0735b14"/><lb ed="R110" n="0520a14"/>當不思議光王。以諸善知識所說。當如來所知數量。
<lb ed="X" n="0735b15"/><lb ed="R110" n="0520a15"/>全經語脈旨趣。節節通靈矣。<note place="inline">疏鈔謂阿僧祇品。該一部之數量。又稱賢首謂
<lb ed="X" n="0735b16"/><lb ed="R110" n="0520a16"/>善財。在信是信位。在住是住位。一身歷五位。隨在卽彼收。以徧一切故。如普賢位云云。此等皆義學家法眼圓
<lb ed="X" n="0735b17"/><lb ed="R110" n="0520a17"/>明處。視彼一橛頭禪。通宗不通敎者。遠之遠矣</note>夫不思議境界。卽不思議心
<lb ed="X" n="0735b18"/><lb ed="R110" n="0520a18"/>之現量。如虗空無象。而萬象森羅其中。豈有能入所
<lb ed="X" n="0735b19"/><lb ed="R110" n="0520b01"/>入。而云入者以念起也。念起則猶以丈尺約虗空。有
<lb ed="X" n="0735b20"/><lb ed="R110" n="0520b02"/>數量。有次第矣。故就聖道門說。則爲以心入境。難行
<lb ed="X" n="0735b21"/><lb ed="R110" n="0520b03"/>道也。就淨土門說。則爲以境攝心。易行道也。<note place="inline">此品自具一多
<lb ed="X" n="0735b22"/><lb ed="R110" n="0520b04"/>互入互攝之理。不待分疏</note>念佛者。以彼佛不思議境界。攝我不思
<lb ed="X" n="0735b23"/><lb ed="R110" n="0520b05"/>議心也。<note place="inline">念起處卽是。所謂徧現俱該沙界也。心之生生不已爲性。故達摩稱爲佛性。因此感而遂
<lb ed="X" n="0735b24"/><lb ed="R110" n="0520b06"/>通。卽名不思議光。猶儒書言感物而動。性之欲也。此類名義。講家不甚分疏。而旣落文字相。則又有不能不通
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0735c" n="0735c"/>
<lb ed="X" n="0735c01"/><lb ed="R110" n="0520b07"/>用。不能不便文之處。讀者細心體會</note>專重持名者。名不虗生。必有其實。
<lb ed="X" n="0735c02"/><lb ed="R110" n="0520b08"/>如百萬名一俱胝。不同無記性。一百二十二之遞次
<lb ed="X" n="0735c03"/><lb ed="R110" n="0520b09"/>自乘。名不可說不可說轉。不同無義味話也。故以無
<lb ed="X" n="0735c04"/><lb ed="R110" n="0520b10"/>量光壽名號爲能攝。現前一念爲所攝。就所攝觀全
<lb ed="X" n="0735c05"/><lb ed="R110" n="0520b11"/>念是名。念外無名。猶之方體起點數。通賅渾括。爲末
<lb ed="X" n="0735c06"/><lb ed="R110" n="0520b12"/>次滿量數。而自無不足。何也。以我不思議心。正彼佛
<lb ed="X" n="0735c07"/><lb ed="R110" n="0520b13"/>不思議境界依以建立也。就能攝觀。全名作念。名外
<lb ed="X" n="0735c08"/><lb ed="R110" n="0520b14"/>無念。猶以末次滿量數。反本還原。爲方體起點數而
<lb ed="X" n="0735c09"/><lb ed="R110" n="0520b15"/>亦不見盈。何也。以彼佛不思議境界。正我不思議心
<lb ed="X" n="0735c10"/><lb ed="R110" n="0520b16"/>託以全彰也。<note place="inline">按此以心境對待。生佛對待。原可一反一覆。說爲彼此互攝。凡念自佛之差別。
<lb ed="X" n="0735c11"/><lb ed="R110" n="0520b17"/>正從此生今必以名作能攝。念屬所攝。爲正說者。緣名與念相對。而分能所。乃就法門作用言之。若論本體。則
<lb ed="X" n="0735c12"/><lb ed="R110" n="0520b18"/>生佛公共。初無能所。而在衆生。則但是理卽。毫無力用。在彼佛則因行果德爲全體。名號願力。爲大用。衆生不
<lb ed="X" n="0735c13"/><lb ed="R110" n="0521a01"/>見其體。而聞名稱念。則能攝之力。在彼不在此彰彰矣。故此文特地先言念外無名。及境依心立等語。以斡旋
<lb ed="X" n="0735c14"/><lb ed="R110" n="0521a02"/>執著念自佛之異見。而使初入門者。亦可以自識本體。下乃申明名從實生。層層結出其所以能攝之故。以顯
<lb ed="X" n="0735c15"/><lb ed="R110" n="0521a03"/>此宗專念他佛。散心得生之本旨。願與十方緇素明敎理者。同入無諍三昧。平心察之</note>然則念
<lb ed="X" n="0735c16"/><lb ed="R110" n="0521a04"/>佛卽佛念。念聲卽佛聲。念光卽佛光。若聽若觀。若聞
<lb ed="X" n="0735c17"/><lb ed="R110" n="0521a05"/>不聞。若見不見。無非佛聲佛光。何以故。以名從實生。
<lb ed="X" n="0735c18"/><lb ed="R110" n="0521a06"/>此實卽彼佛果德淸淨法身。圓報滿身。千百億化身。
<lb ed="X" n="0735c19"/><lb ed="R110" n="0521a07"/>而正當念時。則爲應機示現身。所謂循名核實。事如
<lb ed="X" n="0735c20"/><lb ed="R110" n="0521a08"/>是也。亦實卽彼佛因行四十八大願圓滿成就。名稱
<lb ed="X" n="0735c21"/><lb ed="R110" n="0521a09"/>普聞。熏發我念。非我現前思量分別心。所能忽然起
<lb ed="X" n="0735c22"/><lb ed="R110" n="0521a10"/>念。所謂實至名歸。理如是也。是故不論朗念默念定
<lb ed="X" n="0735c23"/><lb ed="R110" n="0521a11"/>念散念。不論他方此方人類異類。但能發願持名者。
<lb ed="X" n="0735c24"/><lb ed="R110" n="0521a12"/>無不現生取辦。應念往生。以彼佛因果不可思議。故
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0736a" n="0736a"/>
<lb ed="X" n="0736a01"/><lb ed="R110" n="0521a13"/>四十八願力不可思議。願力不可思議。故名號功德
<lb ed="X" n="0736a02"/><lb ed="R110" n="0521a14"/>力不可思議。名號功德力不可思議。故能攝受衆生
<lb ed="X" n="0736a03"/><lb ed="R110" n="0521a15"/>十念一念之力。亦悉不可思議。此無他。猶之末次滿
<lb ed="X" n="0736a04"/><lb ed="R110" n="0521a16"/>量數。名不可說不可說轉。擧前後遞後次自乘數量。
<lb ed="X" n="0736a05"/><lb ed="R110" n="0521a17"/>寬然容納其中。而又豈一切方圓弧角諸算術。所能
<lb ed="X" n="0736a06"/><lb ed="R110" n="0521a18"/>測其積之多少。邊之大小也哉。余是以安於至淺。不
<lb ed="X" n="0736a07"/><lb ed="R110" n="0521b01"/>復求深。誠自慙也。誠自量也。亦願子之離諸元辨。自
<lb ed="X" n="0736a08"/><lb ed="R110" n="0521b02"/>量何如也<note place="inline">莊子云。大視細不明。細視大不盡。故數量雖卽心量。而數多量大。心力目力。皆不能
<lb ed="X" n="0736a09"/><lb ed="R110" n="0521b03"/>諦了。今依楞嚴經說。以十二爲輪。繪圖列表於左。冀覽者易曉也</note>。</p></sp></cb:dialog></cb:div>
<lb ed="X" n="0736a10"/><lb ed="R110" n="0521b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">世界數量圖(附表)</cb:mulu><head>世界數量圖<note place="inline">附表</note></head>
<lb ed="X" n="0736a11"/><lb ed="R110" n="0521b05"/><p xml:id="pX62p0736a1101"><figure><graphic url="../figures/X/X62p0736_01.gif"/></figure></p>
<lb ed="X" n="0736a12"/>
<lb ed="X" n="0736a13"/>
<lb ed="X" n="0736a14"/>
<lb ed="X" n="0736a15"/>
<lb ed="X" n="0736a16"/>
<lb ed="X" n="0736a17"/>
<lb ed="X" n="0736a18"/>
<lb ed="X" n="0736a19"/>
<lb ed="X" n="0736a20"/>
<lb ed="X" n="0736a21"/>
<lb ed="X" n="0736a22"/>
<lb ed="X" n="0736a23"/>
<lb ed="X" n="0736a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0736b" n="0736b"/>
<lb ed="X" n="0736b01"/>
<lb ed="X" n="0736b02"/>
<lb ed="X" n="0736b03"/>
<lb ed="X" n="0736b04"/>
<lb ed="X" n="0736b05"/>
<lb ed="X" n="0736b06"/>
<lb ed="X" n="0736b07"/>
<lb ed="X" n="0736b08"/>
<lb ed="X" n="0736b09"/>
<lb ed="X" n="0736b10"/>
<lb ed="X" n="0736b11"/>
<lb ed="X" n="0736b12"/>
<lb ed="X" n="0736b13"/>
<lb ed="X" n="0736b14"/>
<lb ed="X" n="0736b15"/>
<lb ed="X" n="0736b16"/>
<lb ed="X" n="0736b17"/>
<lb ed="X" n="0736b18"/>
<lb ed="X" n="0736b19"/>
<lb ed="X" n="0736b20"/>
<lb ed="X" n="0736b21"/>
<lb ed="X" n="0736b22"/>
<lb ed="X" n="0736b23"/>
<lb ed="X" n="0736b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0736c" n="0736c"/>
<lb ed="X" n="0736c01"/>
<lb ed="X" n="0736c02"/>
<lb ed="X" n="0736c03"/>
<lb ed="X" n="0736c04"/>
<lb ed="X" n="0736c05"/>
<lb ed="X" n="0736c06"/>
<lb ed="X" n="0736c07"/>
<lb ed="X" n="0736c08"/>
<lb ed="X" n="0736c09"/>
<lb ed="X" n="0736c10"/>
<lb ed="X" n="0736c11"/>
<lb ed="X" n="0736c12"/>
<lb ed="X" n="0736c13"/>
<lb ed="X" n="0736c14"/>
<lb ed="X" n="0736c15"/>
<lb ed="X" n="0736c16"/>
<lb ed="X" n="0736c17"/>
<lb ed="X" n="0736c18"/>
<lb ed="X" n="0736c19"/>
<lb ed="X" n="0736c20"/>
<lb ed="X" n="0736c21"/>
<lb ed="X" n="0736c22"/>
<lb ed="X" n="0736c23"/>
<lb ed="X" n="0736c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0737a" n="0737a"/>
<lb ed="X" n="0737a01"/><lb ed="R110" n="0522a01"/><p xml:id="pX62p0737a0101"><figure><graphic url="../figures/X/X62p0737_01.gif"/></figure></p>
<lb ed="X" n="0737a02"/>
<lb ed="X" n="0737a03"/>
<lb ed="X" n="0737a04"/>
<lb ed="X" n="0737a05"/>
<lb ed="X" n="0737a06"/>
<lb ed="X" n="0737a07"/>
<lb ed="X" n="0737a08"/>
<lb ed="X" n="0737a09"/>
<lb ed="X" n="0737a10"/>
<lb ed="X" n="0737a11"/>
<lb ed="X" n="0737a12"/>
<lb ed="X" n="0737a13"/>
<lb ed="X" n="0737a14"/>
<lb ed="X" n="0737a15"/>
<lb ed="X" n="0737a16"/>
<lb ed="X" n="0737a17"/>
<lb ed="X" n="0737a18"/>
<lb ed="X" n="0737a19"/>
<lb ed="X" n="0737a20"/>
<lb ed="X" n="0737a21"/>
<lb ed="X" n="0737a22"/>
<lb ed="X" n="0737a23"/>
<lb ed="X" n="0737a24"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0737b" n="0737b"/>
<lb ed="X" n="0737b01"/>
<lb ed="X" n="0737b02"/>
<lb ed="X" n="0737b03"/>
<lb ed="X" n="0737b04"/>
<lb ed="X" n="0737b05"/>
<lb ed="X" n="0737b06"/>
<lb ed="X" n="0737b07"/>
<lb ed="X" n="0737b08"/>
<lb ed="X" n="0737b09"/>
<lb ed="X" n="0737b10"/>
<lb ed="X" n="0737b11"/>
<lb ed="X" n="0737b12"/>
<lb ed="X" n="0737b13"/>
<lb ed="X" n="0737b14"/>
<lb ed="X" n="0737b15"/>
<lb ed="X" n="0737b16"/>
<lb ed="X" n="0737b17"/>
<lb ed="X" n="0737b18"/>
<lb ed="X" n="0737b19"/>
<lb ed="X" n="0737b20"/>
<lb ed="X" n="0737b21"/>
<lb ed="X" n="0737b22"/>
<lb ed="X" n="0737b23"/>
<lb ed="X" n="0737b24"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0737c" n="0737c"/>
<lb ed="X" n="0737c01"/>
<lb ed="X" n="0737c02"/>
<lb ed="X" n="0737c03"/>
<lb ed="X" n="0737c04"/>
<lb ed="X" n="0737c05"/>
<lb ed="X" n="0737c06"/>
<lb ed="X" n="0737c07"/>
<lb ed="X" n="0737c08"/>
<lb ed="X" n="0737c09"/>
<lb ed="X" n="0737c10"/>
<lb ed="X" n="0737c11"/>
<lb ed="X" n="0737c12"/>
<lb ed="X" n="0737c13"/>
<lb ed="X" n="0737c14"/>
<lb ed="X" n="0737c15"/>
<lb ed="X" n="0737c16"/>
<lb ed="X" n="0737c17"/>
<lb ed="X" n="0737c18"/>
<lb ed="X" n="0737c19"/>
<lb ed="X" n="0737c20"/>
<lb ed="X" n="0737c21"/>
<lb ed="X" n="0737c22"/>
<lb ed="X" n="0737c23"/>
<lb ed="X" n="0737c24"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0738a" n="0738a"/>
<lb ed="X" n="0738a01"/><lb ed="R110" n="0523a01"/><p xml:id="pX62p0738a0101">如右圖。知經以百萬爲起點者。指小千世界數言之。
<lb ed="X" n="0738a02"/><lb ed="R110" n="0523a02"/>此數歷算七位。七位以前之數量。人所共知。故不釋。
<lb ed="X" n="0738a03"/><lb ed="R110" n="0523a03"/>舊解多以此世界一千爲小千世界。誤也。試觀圖。第
<lb ed="X" n="0738a04"/><lb ed="R110" n="0523a04"/>十位卽二千中千世界。謂千世界。再疊兩箇千字以
<lb ed="X" n="0738a05"/><lb ed="R110" n="0523a05"/>數之。第十三位還歸第一位。卽三千大千世界。亦謂
<lb ed="X" n="0738a06"/><lb ed="R110" n="0523a06"/>千世界。再疊三箇千字以數之。則可見小千者。亦須
<lb ed="X" n="0738a07"/><lb ed="R110" n="0523a07"/>以千數之。謂一千千也。卽百萬也。中千當第十位。其
<lb ed="X" n="0738a08"/><lb ed="R110" n="0523a08"/>數卽十億。更進一位卽百億。又可見佛說百億日月
<lb ed="X" n="0738a09"/><lb ed="R110" n="0523a09"/>世界。仍在華嚴大千界內。非出界外也。按楞嚴說世
<lb ed="X" n="0738a10"/><lb ed="R110" n="0523a10"/>界。謂世爲遷流。界爲方位。葢過去現在未來爲三世。
<lb ed="X" n="0738a11"/><lb ed="R110" n="0523a11"/>東西南北爲四界。故云三四四三。宛轉十二。流變三
<lb ed="X" n="0738a12"/><lb ed="R110" n="0523a12"/>疊。一十百千。今據此以十二爲輪。乃象數之自然。不
<lb ed="X" n="0738a13"/><lb ed="R110" n="0523a13"/>待安排。算術逢十進一位。自本位起。進一位爲十。二
<lb ed="X" n="0738a14"/><lb ed="R110" n="0523a14"/>位百。三位千。四位萬。五位十萬。六位百萬。華嚴稱大
<lb ed="X" n="0738a15"/><lb ed="R110" n="0523a15"/>方廣者。依數成平面方積者爲大。成立體六面方者
<lb ed="X" n="0738a16"/><lb ed="R110" n="0523a16"/>爲方。再能變立體爲平面者爲廣。如表。十則不成平
<lb ed="X" n="0738a17"/><lb ed="R110" n="0523a17"/>面。百則能平不能立。千則能立不能平。萬數雖百倍
<lb ed="X" n="0738a18"/><lb ed="R110" n="0523a18"/>於百。而仍能平不能立。十萬雖百倍於千。而平立皆
<lb ed="X" n="0738a19"/><lb ed="R110" n="0523b01"/>不能。但成縱方。故必以百萬起點。乃眞能大能方能
<lb ed="X" n="0738a20"/><lb ed="R110" n="0523b02"/>廣。此所以小千世界。其數必爲千千也。如是再進六
<lb ed="X" n="0738a21"/><lb ed="R110" n="0523b03"/>位。其數萬萬萬。<note place="inline">卽是萬億</note>則滿一輪。當第二輪之首。爲第
<lb ed="X" n="0738a22"/><lb ed="R110" n="0523b04"/>十三位。乃大千世界之大方廣相也。如是每進六位。
<lb ed="X" n="0738a23"/><lb ed="R110" n="0523b05"/>皆能平能立。至滿第二輪。當第三輪之首。爲廿五位。
<lb ed="X" n="0738a24"/><lb ed="R110" n="0523b06"/>其數疊六箇萬字。從此再周兩輪。當第五輪之首。爲
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0738b" n="0738b"/>
<lb ed="X" n="0738b01"/><lb ed="R110" n="0523b07"/>四十九位。其數疊十二箇萬字。再周四輪。當第九輪
<lb ed="X" n="0738b02"/><lb ed="R110" n="0523b08"/>之首。爲九十七位。其數疊廿四箇萬字。以下皆依輪
<lb ed="X" n="0738b03"/><lb ed="R110" n="0523b09"/>數。倍倍前進。例推可知。然輪數位數法界數。雖極大
<lb ed="X" n="0738b04"/><lb ed="R110" n="0523b10"/>極方極廣。至不可計算。而始終不離第一位。故約之
<lb ed="X" n="0738b05"/><lb ed="R110" n="0523b11"/>方寸而自足也。<note place="inline">按字書蠶吐爲忽。五忽爲系。二系爲絲。自忽以下。微茫不可辨矣。然不可
<lb ed="X" n="0738b06"/><lb ed="R110" n="0523b12"/>謂之無。故算家自寸以下。列算二十位。今以寸方。約百二十二倍之數。固相去懸絕。善讀者不可泥文字以求
<lb ed="X" n="0738b07"/><lb ed="R110" n="0523b13"/>之</note>佛說<name role="" type="person">華藏世界</name>。如倒卓浮圖二十層。而娑婆與極
<lb ed="X" n="0738b08"/><lb ed="R110" n="0523b14"/>樂。同在第十三層。夫一<name role="" type="person">華藏世界</name>。各有十華藏圍繞
<lb ed="X" n="0738b09"/><lb ed="R110" n="0523b15"/>之。遞推無盡。而佛如是說者。可知正從數量見心量。
<lb ed="X" n="0738b10"/><lb ed="R110" n="0523b16"/>自第一位倍倍增進。至第十三位。法象相符。以輪計
<lb ed="X" n="0738b11"/><lb ed="R110" n="0523b17"/>位。纔到第二輪之首。又可見念起卽是。所謂從第二
<lb ed="X" n="0738b12"/><lb ed="R110" n="0523b18"/>頭相見。法象又相符。故彌陀經言十萬億佛刹。觀經
<lb ed="X" n="0738b13"/><lb ed="R110" n="0524a01"/>言西方去此不遠者。皆謂其近在比鄰。以算計之。當
<lb ed="X" n="0738b14"/><lb ed="R110" n="0524a02"/>第十四位。卽第二輪之第二位也。或疑洛叉爲億。<note place="inline">淸涼
<lb ed="X" n="0738b15"/><lb ed="R110" n="0524a03"/>疏有此說</note>華嚴以十爲法。故以百億起點。正當第十一位。
<lb ed="X" n="0738b16"/><lb ed="R110" n="0524a04"/>其算位亦當以十爲輪。是從第二輪第一位起。如是
<lb ed="X" n="0738b17"/><lb ed="R110" n="0524a05"/>倍倍增進。至第三輪之首。爲廿一位。其數疊五箇萬
<lb ed="X" n="0738b18"/><lb ed="R110" n="0524a06"/>字。再進兩輪。當第五輪之首。爲四十一位。其數疊十
<lb ed="X" n="0738b19"/><lb ed="R110" n="0524a07"/>箇萬字。以下亦例推可知。此說雖以心量比之。亦始
<lb ed="X" n="0738b20"/><lb ed="R110" n="0524a08"/>終不離第一位。而其起點。介於中千大千之間。固無
<lb ed="X" n="0738b21"/><lb ed="R110" n="0524a09"/>所取義。且其象皆爲平方面。而不成立體。則是但能
<lb ed="X" n="0738b22"/><lb ed="R110" n="0524a10"/>大。而不方不廣。與經義不合矣<note place="inline">若以十萬爲億。謂百洛义。當第八位。其數
<lb ed="X" n="0738b23"/><lb ed="R110" n="0524a11"/>千萬爲起點。則自乘之。當第十五位。其數百萬萬。萬則是以縱方起點。而以下位次。皆雜亂無意義。更不待辨
<lb ed="X" n="0738b24"/><lb ed="R110" n="0524a12"/>矣</note>明眼者幸詳擇之。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0738c" n="0738c"/>
<lb ed="X" n="0738c01"/>
<lb ed="X" n="0738c02"/><lb ed="R110" n="0524a14"/><p xml:id="pX62p0738c0201">報恩論卷首</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0738c03"/>
<lb ed="X" n="0738c04"/><lb ed="R110" n="0524b01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>報恩論卷正上</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0738c05"/>
<lb ed="X" n="0738c06"/><lb ed="R110" n="0524b02"/><byline cb:type="author">桐鄕沈善登述</byline><byline cb:type="other">海鹽張常惺校錄</byline>
<lb ed="X" n="0738c07"/><lb ed="R110" n="0524b03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">淨土法門綱宗</cb:mulu><head>淨土法門綱宗</head>
<lb ed="X" n="0738c08"/><lb ed="R110" n="0524b04"/><p xml:id="pX62p0738c0801">釋迦如來說法四十九年。三百餘會。究其要歸。惟在
<lb ed="X" n="0738c09"/><lb ed="R110" n="0524b05"/><name role="" type="person">極樂淨土</name>。稱<name role="" type="person">極樂淨土</name>者。是寂照不二。體用一如義。
<lb ed="X" n="0738c10"/><lb ed="R110" n="0524b06"/>由其一切具足。無假外求。一切現成。初不預計。謂之
<lb ed="X" n="0738c11"/><lb ed="R110" n="0524b07"/>極樂。是就照邊用邊說。由具足故。有無相忘。由現成
<lb ed="X" n="0738c12"/><lb ed="R110" n="0524b08"/>故。前後際斷。謂之淨土。是就寂邊體邊說。由具足故。
<lb ed="X" n="0738c13"/><lb ed="R110" n="0524b09"/>有無相忘者。如人有耳目。決不自謂無。亦決不自謂
<lb ed="X" n="0738c14"/><lb ed="R110" n="0524b10"/>有。而耳目宛在。由現成故。前後際斷者。如正當今日。
<lb ed="X" n="0738c15"/><lb ed="R110" n="0524b11"/>決不計其昨日在前。明日在後。而今日天然。是則寂
<lb ed="X" n="0738c16"/><lb ed="R110" n="0524b12"/>而常照。照而常寂。寂爲體。照爲用。體用一如。寂照不
<lb ed="X" n="0738c17"/><lb ed="R110" n="0524b13"/>二也。此之名義。爲一代時敎之大綱領大結束。明文
<lb ed="X" n="0738c18"/><lb ed="R110" n="0524b14"/>奧旨。具在諸經。粗擧大端。約有六證。</p>
<lb ed="X" n="0738c19"/><lb ed="R110" n="0524b15"/><p xml:id="pX62p0738c1901">彌陀經言。六方世界。恒沙諸佛。讚歎釋迦。能爲一切
<lb ed="X" n="0738c20"/><lb ed="R110" n="0524b16"/>世間說此難信之法。且各於其國讚歎此經。普勸信
<lb ed="X" n="0738c21"/><lb ed="R110" n="0524b17"/>受。夫世界無量。衆生無量。法門差別亦應無量。是以
<lb ed="X" n="0738c22"/><lb ed="R110" n="0524b18"/>本師十二分敎。隨宜演說。各就當機。今云一切世間。
<lb ed="X" n="0738c23"/><lb ed="R110" n="0525a01"/>則此界不復揀擇。云佛佛同勸。則他方亦悉會歸。喩
<lb ed="X" n="0738c24"/><lb ed="R110" n="0525a02"/>如羣曜拱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0738001" n="0738001"/><g ref="#CB16108">󳻬</g>。萬流赴海。以其爲無量門中之總持門
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0739a" n="0739a"/>
<lb ed="X" n="0739a01"/><lb ed="R110" n="0525a03"/>故。其證一。</p>
<lb ed="X" n="0739a02"/><lb ed="R110" n="0525a04"/><p xml:id="pX62p0739a0201">無量壽經言。當來經滅。我以慈悲哀愍。特留此經。止
<lb ed="X" n="0739a03"/><lb ed="R110" n="0525a05"/>住百歲。衆生値者。皆可得度。<note place="inline">準善見論法滅在萬年後。以衆生壽命百年滅
<lb ed="X" n="0739a04"/><lb ed="R110" n="0525a06"/>一歲計之。則正當人壽減至十歲時矣</note>又一說。經道滅後。彌陀名號。獨
<lb ed="X" n="0739a05"/><lb ed="R110" n="0525a07"/>留不滅。<note place="inline">不記出何經典</note>法滅時分久近。諸說不同。新婆娑論。
<lb ed="X" n="0739a06"/><lb ed="R110" n="0525a08"/>最爲諦當。論稱世尊不決定說正法住滅久近者。欲
<lb ed="X" n="0739a07"/><lb ed="R110" n="0525a09"/>顯正法隨行法者住滅久近故。謂行法者。若行正法。
<lb ed="X" n="0739a08"/><lb ed="R110" n="0525a10"/>如佛在世時。及滅度未久時。則常住不滅。否則卽滅。
<lb ed="X" n="0739a09"/><lb ed="R110" n="0525a11"/>正法有兩種。一世俗正法。謂經律論等名句文身。二
<lb ed="X" n="0739a10"/><lb ed="R110" n="0525a12"/>勝義正法。謂無漏聖道。行法亦有二種。一持敎法。謂
<lb ed="X" n="0739a11"/><lb ed="R110" n="0525a13"/>讀誦經律論等。二持證法。謂修證無漏聖道。若持敎
<lb ed="X" n="0739a12"/><lb ed="R110" n="0525a14"/>者相續不滅。能令世俗正法久住。若持證者相續不
<lb ed="X" n="0739a13"/><lb ed="R110" n="0525a15"/>滅。能令勝義正法久住云云。夫諸法無常。成必有毀。
<lb ed="X" n="0739a14"/><lb ed="R110" n="0525a16"/>世尊哀愍衆生。何不多留餘經。而但留此。又何不令
<lb ed="X" n="0739a15"/><lb ed="R110" n="0525a17"/>久留不滅。而僅百歲。蓋餘經聽滅。正顯此一切具足。
<lb ed="X" n="0739a16"/><lb ed="R110" n="0525a18"/>一切現成之眞心。歷劫不滅。<note place="inline">或問若然。則眞心本來不滅。何假世尊哀愍特
<lb ed="X" n="0739a17"/><lb ed="R110" n="0525b01"/>留。答。此之經留。正謂世俗正法名句文身。有相之物。成必有毀。非假佛力。焉能久留。若不久留。行法之人。何從
<lb ed="X" n="0739a18"/><lb ed="R110" n="0525b02"/>聞而生信。據此則淨土門中。勝義世俗二種正法。皆留不滅</note>云百歲者。當佛在世時。
<lb ed="X" n="0739a19"/><lb ed="R110" n="0525b03"/>人壽早入減劫。極長大都百歲。故且就目前計之。猶
<lb ed="X" n="0739a20"/><lb ed="R110" n="0525b04"/>言衆生滅盡。此經方滅。而衆生前後相續。不入壞劫。
<lb ed="X" n="0739a21"/><lb ed="R110" n="0525b05"/>畢竟不滅。則此經亦畢竟不滅。<note place="inline">或問壞劫後空劫。經與衆生。一切滅盡。此
<lb ed="X" n="0739a22"/><lb ed="R110" n="0525b06"/>一切具足。一切現成之眞心。還不滅否。答不滅。若滅則不復能成。前經空劫後。安得復有現在世界。問旣云空
<lb ed="X" n="0739a23"/><lb ed="R110" n="0525b07"/>劫。一切皆空。此心不滅。住於何處。答。待到爾時。爲汝證明</note>不直言不滅者。正如新
<lb ed="X" n="0739a24"/><lb ed="R110" n="0525b08"/>婆娑論說。欲顯正法住滅。隨行法者住滅久近耳。是
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0739b" n="0739b"/>
<lb ed="X" n="0739b01"/><lb ed="R110" n="0525b09"/>故彌陀亦有滅度。觀音補處。觀音亦有滅度。勢至補
<lb ed="X" n="0739b02"/><lb ed="R110" n="0525b10"/>處。勢至則永不滅度。此之滅度。亦當如新婆沙論說。
<lb ed="X" n="0739b03"/><lb ed="R110" n="0525b11"/>溯自法流東土。至漢魏時。無量壽經。始有譯本。而自
<lb ed="X" n="0739b04"/><lb ed="R110" n="0525b12"/>惠遠首倡到今。淨土法門。旋興旋廢。卽近例遠。彌陀
<lb ed="X" n="0739b05"/><lb ed="R110" n="0525b13"/>觀音住滅之理。可以微會。勢至永不滅度者。以此法
<lb ed="X" n="0739b06"/><lb ed="R110" n="0525b14"/>爲一切世間難信之法。雖當彌陀觀音正法住時。猶
<lb ed="X" n="0739b07"/><lb ed="R110" n="0525b15"/>有隆替。久而彌光。至此始得佛化一統。蓋此菩薩。以
<lb ed="X" n="0739b08"/><lb ed="R110" n="0525b16"/>念佛心。入無生忍。今於此界。攝念佛人。歸於淨土。是
<lb ed="X" n="0739b09"/><lb ed="R110" n="0525b17"/>以楞嚴會上。選擇圓通。觀音居前。勢至殿後。餘二十
<lb ed="X" n="0739b10"/><lb ed="R110" n="0525b18"/>三菩薩。盡入包羅。二菩薩皆彌陀補處。勢至尤爲念
<lb ed="X" n="0739b11"/><lb ed="R110" n="0526a01"/>佛初祖。足徵一代時敎成始成終不越乎此。卽今普
<lb ed="X" n="0739b12"/><lb ed="R110" n="0526a02"/>門示現。及淨土設施。世多崇尙。餘法門皆寥寥罕傳。
<lb ed="X" n="0739b13"/><lb ed="R110" n="0526a03"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0739b1301" n="0739b1301"/><anchor xml:id="beg0739b1301" n="0739b1301"/>已<anchor xml:id="end0739b1301"/>有明徵矣。其證二。</p>
<lb ed="X" n="0739b14"/><lb ed="R110" n="0526a04"/><p xml:id="pX62p0739b1401">千經萬論指歸淨土。乃至華嚴爲衆經中王。而普賢
<lb ed="X" n="0739b15"/><lb ed="R110" n="0526a05"/>行願。亦以十八願王。導歸極樂。夫一切法界。無非華
<lb ed="X" n="0739b16"/><lb ed="R110" n="0526a06"/>藏法界。今不以淨土歸華藏。轉以華藏歸淨土者。不
<lb ed="X" n="0739b17"/><lb ed="R110" n="0526a07"/>但華藏極樂同一土。遮那彌陀同一身。一多原自互
<lb ed="X" n="0739b18"/><lb ed="R110" n="0526a08"/>攝。小大不妨相入。良以一切法界。皆唯衆生心作心
<lb ed="X" n="0739b19"/><lb ed="R110" n="0526a09"/>是。<note place="inline">詳見無量壽經綱宗篇</note>是故衆生無盡。作是無盡。法界無盡。
<lb ed="X" n="0739b20"/><lb ed="R110" n="0526a10"/>此作是心。不卽現前介爾之一念。亦不離現前介爾
<lb ed="X" n="0739b21"/><lb ed="R110" n="0526a11"/>之一念。窮根究源。祇是本來一切具足。一切現成。無
<lb ed="X" n="0739b22"/><lb ed="R110" n="0526a12"/>可譬況。強名眞心。雖在悶絕無記。未嘗斷滅。三途劇
<lb ed="X" n="0739b23"/><lb ed="R110" n="0526a13"/>苦。宛爾逍遙。是以華嚴四法界無量法門。橫說豎說。
<lb ed="X" n="0739b24"/><lb ed="R110" n="0526a14"/>漫無歸宿。不得不歸宿淨土。而善財五十三參。處處
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0739c" n="0739c"/>
<lb ed="X" n="0739c01"/><lb ed="R110" n="0526a15"/>唱言我<anchor xml:id="nkr_note_add_0739c0101" n="0739c0101"/><anchor xml:id="beg0739c0101" n="0739c0101"/>已<anchor xml:id="end0739c0101"/>先發阿耨多羅三藐三菩提心。亦正指此。
<lb ed="X" n="0739c02"/><lb ed="R110" n="0526a16"/>其證三。</p>
<lb ed="X" n="0739c03"/><lb ed="R110" n="0526a17"/><p xml:id="pX62p0739c0301">諸經法門。不外除名遣相。遣除之極。至於無可遣除。
<lb ed="X" n="0739c04"/><lb ed="R110" n="0526a18"/>乃顯眞如。淨土法門。一味建立名相。建立之極。至於
<lb ed="X" n="0739c05"/><lb ed="R110" n="0526b01"/>無可建立。當體眞如。所以然者。譬如斗斛量米。諸經
<lb ed="X" n="0739c06"/><lb ed="R110" n="0526b02"/>法門。意在擧似容積。故必傾盡米粒。方顯全量。淨土
<lb ed="X" n="0739c07"/><lb ed="R110" n="0526b03"/>法門。卽以滿盛之米粒。實證容積之全量。見米卽知。
<lb ed="X" n="0739c08"/><lb ed="R110" n="0526b04"/>不待算數是知諸經遣除正爲淨土建立猶之傾盡
<lb ed="X" n="0739c09"/><lb ed="R110" n="0526b05"/>米粒以顯全量正爲推求容積以量米粒<note place="interlinear">以大辯才說眞空法</note>若不爾者
<lb ed="X" n="0739c10"/><lb ed="R110" n="0526b06"/>空知其量。而不量米。同無斗斛。非中道第一義空矣。
<lb ed="X" n="0739c11"/><lb ed="R110" n="0526b07"/>其證四。</p>
<lb ed="X" n="0739c12"/><lb ed="R110" n="0526b08"/><p xml:id="pX62p0739c1201">色身卽法身。妄念卽正覺。全體大用。具足現成。諸大
<lb ed="X" n="0739c13"/><lb ed="R110" n="0526b09"/>乘經。廣談理性。莫要於此。淨土諸經不然。功德莊嚴。
<lb ed="X" n="0739c14"/><lb ed="R110" n="0526b10"/>不外根塵。且但說事。<note place="inline">十六觀經。諸佛如來。是法界身八句。亦是說事。以顯觀體。本文
<lb ed="X" n="0739c15"/><lb ed="R110" n="0526b11"/>自明</note>不說理。但說修。不說性。所以者何。種種言說。皆是
<lb ed="X" n="0739c16"/><lb ed="R110" n="0526b12"/>名相有對待法。惟此廣大心體。一切現成一切具足。
<lb ed="X" n="0739c17"/><lb ed="R110" n="0526b13"/>絕代無對。而體不可見。假用方明。無柰衆生多生惑
<lb ed="X" n="0739c18"/><lb ed="R110" n="0526b14"/>習。欲爲其本。致爲名相所轉。迷頭認影。千言萬語。愈
<lb ed="X" n="0739c19"/><lb ed="R110" n="0526b15"/>辨愈惑。於是彌陀徹底悲心。隨順病情。方便與藥。卽
<lb ed="X" n="0739c20"/><lb ed="R110" n="0526b16"/>彼欲心。塡我願海。還以願海。攝彼欲心。俾此一切現
<lb ed="X" n="0739c21"/><lb ed="R110" n="0526b17"/>成。一切具足之理性。全成事修。卽體卽用。覿面呈露。
<lb ed="X" n="0739c22"/><lb ed="R110" n="0526b18"/>不待言說。故於淨穢苦樂一如之中。特地翻深出淺。
<lb ed="X" n="0739c23"/><lb ed="R110" n="0527a01"/>分別彼此緣淨還他淨穢還他穢樂還他樂苦還他
<lb ed="X" n="0739c24"/><lb ed="R110" n="0527a02"/>苦<note place="interlinear">如以濁水淸水二水同一淨</note>。正顯此一念用處。全眞起妄。尙自一切現成。一切
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0740a" n="0740a"/>
<lb ed="X" n="0740a01"/><lb ed="R110" n="0527a03"/>具足。絕待無對。況在本體。是以說理說性。轉成剩言。
<lb ed="X" n="0740a02"/><lb ed="R110" n="0527a04"/>而說事說修。正非分外。以衆生當體現成衆生具足
<lb ed="X" n="0740a03"/><lb ed="R110" n="0527a05"/>衆生故。譬如富家財庫寶藏。現成具足。簿籍分明。畢
<lb ed="X" n="0740a04"/><lb ed="R110" n="0527a06"/>竟逐一檢對。尤爲親切。故知諸經所詮。無非證成淨
<lb ed="X" n="0740a05"/><lb ed="R110" n="0527a07"/>土。其證五。</p>
<lb ed="X" n="0740a06"/><lb ed="R110" n="0527a08"/><p xml:id="pX62p0740a0601">宗門剗除知見。一一消歸脚跟下。淨土卽衆生知見。
<lb ed="X" n="0740a07"/><lb ed="R110" n="0527a09"/>入佛知見。一一消歸他佛。所以然者。無念心體。唯佛
<lb ed="X" n="0740a08"/><lb ed="R110" n="0527a10"/>獨證。此心體橫互十方。豎窮三際。彌陀所證光明無
<lb ed="X" n="0740a09"/><lb ed="R110" n="0527a11"/>量。壽命無量。卽是此心。衆生原與彌陀公共。但爲念
<lb ed="X" n="0740a10"/><lb ed="R110" n="0527a12"/>念不停。無由證得。然現前瞥爾一念起時。卽是此心
<lb ed="X" n="0740a11"/><lb ed="R110" n="0527a13"/>用處。是以乍聞佛名。或聞此經。不覺身心踴躍。便是
<lb ed="X" n="0740a12"/><lb ed="R110" n="0527a14"/>從體起用。因而起念念佛。便是攝用歸體。久久純熟。
<lb ed="X" n="0740a13"/><lb ed="R110" n="0527a15"/>任運自念。便是體用一如。宗門就無念處直指心體。
<lb ed="X" n="0740a14"/><lb ed="R110" n="0527a16"/>不立他佛。故曰不用求眞。惟須息見。此中理諦。諸經
<lb ed="X" n="0740a15"/><lb ed="R110" n="0527a17"/>非不廣談。但未切指下手工夫。建立專門。故稱敎外
<lb ed="X" n="0740a16"/><lb ed="R110" n="0527a18"/>別傳。淨土卽有念時會取心體。專仗他佛。<note place="inline">淨土法門。以專念他
<lb ed="X" n="0740a17"/><lb ed="R110" n="0527b01"/>佛。爲的的正宗。並無念自佛。念自他佛。念實相佛。詳辨在後</note>故曰託外義成。唯心
<lb ed="X" n="0740a18"/><lb ed="R110" n="0527b02"/>觀立此中理諦諸經旣多散見而又特說三經歸根
<lb ed="X" n="0740a19"/><lb ed="R110" n="0527b03"/>一念。以總束之。乃眞敎內別傳也<note place="interlinear">四字得未曾有</note>。論法門之親切妙
<lb ed="X" n="0740a20"/><lb ed="R110" n="0527b04"/>密。千了百當。自然禪宗獨勝。淨土則拖泥帶水。似乎
<lb ed="X" n="0740a21"/><lb ed="R110" n="0527b05"/>專接鈍根。不知此拖泥帶水。<note place="inline">近來禪客堅執門戶。見從上祖師語錄中拖泥
<lb ed="X" n="0740a22"/><lb ed="R110" n="0527b06"/>帶水處。偏能穿鑿解會。不知我釋迦一生所說種種法門。無非拖泥帶水。而淨土爲尤甚。若能從淨土中薦取
<lb ed="X" n="0740a23"/><lb ed="R110" n="0527b07"/>得。管敎掀翻禪榻矣</note>正是將彼所謂兩面回途。三關進步。一齊
<lb ed="X" n="0740a24"/><lb ed="R110" n="0527b08"/>越過。<note place="inline">設有禪客不肯云。敢問如何是初關。答曰。南無阿彌陀佛。如何是重關。答曰。南無阿彌陀佛。如
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0740b" n="0740b"/>
<lb ed="X" n="0740b01"/><lb ed="R110" n="0527b09"/>何是透三關句。答曰。南無阿彌陀佛。還有末後牢關聻。答曰。逢人但與麼擧</note>惟上根方能
<lb ed="X" n="0740b02"/><lb ed="R110" n="0527b10"/>信入。<note place="inline">從上禪門宗匠。永明而下諸大老。最後皆歸心淨土。從可知矣</note>卽中下亦自入
<lb ed="X" n="0740b03"/><lb ed="R110" n="0527b11"/><g ref="#CB17393">𡇎</g>中<note place="interlinear">不知信受此說除是木人名腸</note>。是以不立悟門。更無悟門也。不尙參究。無可再
<lb ed="X" n="0740b04"/><lb ed="R110" n="0527b12"/>參也。三性中不落無記。<note place="inline">近人不識無記性徃往誤當心空故辨之</note>有念攝
<lb ed="X" n="0740b05"/><lb ed="R110" n="0527b13"/>持也。得手後不墮死水。當念活潑也。惟然故聞名皆
<lb ed="X" n="0740b06"/><lb ed="R110" n="0527b14"/>得不退。凡夫例登補處。蕅益所謂上善一處。是生同
<lb ed="X" n="0740b07"/><lb ed="R110" n="0527b15"/>居。卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0740b0701" n="0740b0701"/><anchor xml:id="beg0740b0701" n="0740b0701"/>已<anchor xml:id="end0740b0701"/>橫生上三土。一生補佛。是位不退。卽<anchor xml:id="nkr_note_add_0740b0702" n="0740b0702"/><anchor xml:id="beg0740b0702" n="0740b0702"/>已<anchor xml:id="end0740b0702"/>圓證
<lb ed="X" n="0740b08"/><lb ed="R110" n="0527b16"/>三不退。較彼頓悟正因。僅爲出塵階漸。生生不退。始
<lb ed="X" n="0740b09"/><lb ed="R110" n="0527b17"/>可期於佛階者。不可同日語矣。故知此法門包盡宗
<lb ed="X" n="0740b10"/><lb ed="R110" n="0527b18"/>敎。爲敎內別傳。大集經云。若人但念阿彌陀。是爲無
<lb ed="X" n="0740b11"/><lb ed="R110" n="0528a01"/>上深妙禪。<note place="inline">近人但著眼此禪字。便謂禪卽淨。淨卽禪。不知上句特下但念二字。下句特下是爲
<lb ed="X" n="0740b12"/><lb ed="R110" n="0528a02"/>無上深妙六字。經意分明以淨攝禪。可見不念阿彌陀。不妨是禪。而不爲無上深妙禪。曷審思之</note>至
<lb ed="X" n="0740b13"/><lb ed="R110" n="0528a03"/>心想像見佛時。卽是不生不滅法。正謂此也。其證六。
<lb ed="X" n="0740b14"/><lb ed="R110" n="0528a04"/><note place="inline">此條宗家閱之。不妨不肯。姑擧一重公案。與諸方商量。香<anchor xml:id="nkr_note_orig_0740001" n="0740001"/>〔巖〕頌云。去年貧未是貧。今年貧始是貧。去年貧無立
<lb ed="X" n="0740b15"/><lb ed="R110" n="0528a05"/>錐之地。今年貧錐也無。仰山道。如來禪許汝會。祖師禪未夢見在。香〔巖〕復云。我有一機。瞬目視伊。若還不會。別
<lb ed="X" n="0740b16"/><lb ed="R110" n="0528a06"/>喚沙彌。仰山大喜云。且喜汝會得祖師禪。遂報潙山證明之。近人多謂香〔巖〕前說。正是祖師禪。後說正是如來
<lb ed="X" n="0740b17"/><lb ed="R110" n="0528a07"/>禪。而仰山偏顚倒說。潙仰家風。大都如此。余謂如此判煞。正好被兩公將黑豆換卻眼睛。且道應如何判。若道
<lb ed="X" n="0740b18"/><lb ed="R110" n="0528a08"/>作家居士。宛爾不同。又正好被我俗漢將黑豆換卻眼睛。畢竟應如何判。莫是道合取狗口。莫是默然良久。莫
<lb ed="X" n="0740b19"/><lb ed="R110" n="0528a09"/>是打一圓相。喝一喝掩耳便走。拂袖便行。攔腮與掌。擘胸進拳。饒你將從上老古錐所有一絡索。傾情搬盡。又
<lb ed="X" n="0740b20"/><lb ed="R110" n="0528a10"/>正好自家將黑豆換卻眼睛。畢竟應如何判</note>有此六證。行者自可深入法
<lb ed="X" n="0740b21"/><lb ed="R110" n="0528a11"/>門。不爲他歧所惑矣。然其中猶有千古淆譌公案。不
<lb ed="X" n="0740b22"/><lb ed="R110" n="0528a12"/>得不明辨者。唯心淨土。自性彌陀二語。古人原恐學
<lb ed="X" n="0740b23"/><lb ed="R110" n="0528a13"/>者高推聖境。不敢承當。特爲親切言之。以見人人有
<lb ed="X" n="0740b24"/><lb ed="R110" n="0528a14"/>分。乃後人又因此誤解。以爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0740b2401" n="0740b2401"/><anchor xml:id="beg0740b2401" n="0740b2401"/>但<anchor xml:id="end0740b2401"/>淨其心。極樂不離當
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0740c" n="0740c"/>
<lb ed="X" n="0740c01"/><lb ed="R110" n="0528a15"/>下。但了此性。彌陀原非別人。說土說佛。純是寓言。則
<lb ed="X" n="0740c02"/><lb ed="R110" n="0528a16"/>毫釐之差。天地懸隔。於是蓮池蕅益諸大老。又痛辨
<lb ed="X" n="0740c03"/><lb ed="R110" n="0528a17"/>之。謂淨土乃唯心之淨土。實有可到之地。彌陀乃自
<lb ed="X" n="0740c04"/><lb ed="R110" n="0528a18"/>性之彌陀。實有可見之人。斯亦苦心分明之極矣。而
<lb ed="X" n="0740c05"/><lb ed="R110" n="0528b01"/>至今學者。猶儱侗顢頇。齩嚼不爛。推原其故。總由離
<lb ed="X" n="0740c06"/><lb ed="R110" n="0528b02"/>句絕非。種種元妙理解。結習難忘。不覺微涉恒眞淨
<lb ed="X" n="0740c07"/><lb ed="R110" n="0528b03"/>土化現淨土兩門。時露楮墨。致令讀者借此躲跟。不
<lb ed="X" n="0740c08"/><lb ed="R110" n="0528b04"/>知實際理地。圓融行布。原不相妨。而法門則判然不
<lb ed="X" n="0740c09"/><lb ed="R110" n="0528b05"/>容混濫也。今不得<anchor xml:id="nkr_note_add_0740c0901" n="0740c0901"/><anchor xml:id="beg0740c0901" n="0740c0901"/>已<anchor xml:id="end0740c0901"/>甘招口業。將此二語。破句讀作
<lb ed="X" n="0740c10"/><lb ed="R110" n="0528b06"/>何爲唯心。則淨土是。何爲自性。則彌陀是。所以然者。
<lb ed="X" n="0740c11"/><lb ed="R110" n="0528b07"/>不到淨土。焉證唯心。現在妄想。不名心也。不見彌陀。
<lb ed="X" n="0740c12"/><lb ed="R110" n="0528b08"/>安了自性。現在業識。不名性也。夫所以反覆詳辨唯
<lb ed="X" n="0740c13"/><lb ed="R110" n="0528b09"/>心自性者。爲欲使人依經所說。深知彼土之他佛。卽
<lb ed="X" n="0740c14"/><lb ed="R110" n="0528b10"/>是自佛。彼土有相之他佛。卽是自性無相之實相佛。
<lb ed="X" n="0740c15"/><lb ed="R110" n="0528b11"/>而不礙有他也。今又以爲旣是自佛實相佛。便念自
<lb ed="X" n="0740c16"/><lb ed="R110" n="0528b12"/>佛實相佛。則始終是他見未忘。他見未忘。則始終是
<lb ed="X" n="0740c17"/><lb ed="R110" n="0528b13"/>我執不化。念念之間。盡成大小<name role="" type="person">鐵圍山</name>。重重障礙。西
<lb ed="X" n="0740c18"/><lb ed="R110" n="0528b14"/>方極樂。去此十萬億刹之程途未爲遠在。且必回他
<lb ed="X" n="0740c19"/><lb ed="R110" n="0528b15"/>作自。而後可以證心了性。則能念所念之阿彌陀佛
<lb ed="X" n="0740c20"/><lb ed="R110" n="0528b16"/>四字。畢竟與唯心自性四字。名相不同。何不直念唯
<lb ed="X" n="0740c21"/><lb ed="R110" n="0528b17"/>心自性四字之爲徑捷。而復多此之遶耶。是故此宗
<lb ed="X" n="0740c22"/><lb ed="R110" n="0528b18"/>專念他佛。稍涉意見。便成大法魔殃。戒之戒之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0740c23"/><lb ed="R110" n="0529a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">無量壽經綱宗</cb:mulu><head>無量壽經綱宗</head>
<lb ed="X" n="0740c24"/><lb ed="R110" n="0529a02"/><p xml:id="pX62p0740c2401">出世無法。卽世法中。修證圓滿。不見有法。名曰出世。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0741a" n="0741a"/>
<lb ed="X" n="0741a01"/><lb ed="R110" n="0529a03"/>以自心性本無出入。稱出入者。分別凡聖。但換其名。
<lb ed="X" n="0741a02"/><lb ed="R110" n="0529a04"/>不換其體。此乃佛說一切經中第一眞實圓頓了義。
<lb ed="X" n="0741a03"/><lb ed="R110" n="0529a05"/>不如是說。卽皆魔說。諸經法門。廣談性相。不壞世諦。
<lb ed="X" n="0741a04"/><lb ed="R110" n="0529a06"/>密說此也。淨土法門。無量壽經。專談世諦。包羅性相。
<lb ed="X" n="0741a05"/><lb ed="R110" n="0529a07"/>顯說此也。約而擧之。有六要門。其第一者。世間人民。
<lb ed="X" n="0741a06"/><lb ed="R110" n="0529a08"/><note place="inline">四字本經節節特提</note>五倫爲本。因欲所蔽。都無義理。不成法度。
<lb ed="X" n="0741a07"/><lb ed="R110" n="0529a09"/>臣欺其君。子欺其父。兄弟夫婦。中外知識。更相欺誑。
<lb ed="X" n="0741a08"/><lb ed="R110" n="0529a10"/><note place="inline">七句經文</note>是故當經。苦心誨喩。敎令修善。<note place="inline">二句經文</note>反覆開示。
<lb ed="X" n="0741a09"/><lb ed="R110" n="0529a11"/>二千餘言。歸重人倫。處處特提。再三不倦。且復懸記
<lb ed="X" n="0741a10"/><lb ed="R110" n="0529a12"/>當來經滅。惟此獨留。化度無盡。是則人道一日不壞。
<lb ed="X" n="0741a11"/><lb ed="R110" n="0529a13"/>此經典亦一日不壞。我佛如來出世因緣。設敎本末。
<lb ed="X" n="0741a12"/><lb ed="R110" n="0529a14"/>昭若日星。苟有心胸。應同信受。其第二者。世間人民。
<lb ed="X" n="0741a13"/><lb ed="R110" n="0529a15"/>幽明共理。明有國法。幽有天神。因欲所蔽。無禮無義。
<lb ed="X" n="0741a14"/><lb ed="R110" n="0529a16"/>無所顧難。王法牢獄。不肯畏愼。不畏天地。神明日月。
<lb ed="X" n="0741a15"/><lb ed="R110" n="0529a17"/>自用偃蹇。謂可常爾。<note place="inline">八句經文</note>是故當經。開陳報應。神道
<lb ed="X" n="0741a16"/><lb ed="R110" n="0529a18"/>設敎。摹寫情狀。前後重疊。累數百言。令知儆戒。其第
<lb ed="X" n="0741a17"/><lb ed="R110" n="0529b01"/>三者。世間之民。治生爲急。因欲所蔽。徙倚懈惰。不肯
<lb ed="X" n="0741a18"/><lb ed="R110" n="0529b02"/>作善。治身修業。家室眷屬。飢寒困苦。躭酒嗜美。飮食
<lb ed="X" n="0741a19"/><lb ed="R110" n="0529b03"/>無度。肆心蕩逸。魯扈抵突。無尊無卑。無貧無富。少長
<lb ed="X" n="0741a20"/><lb ed="R110" n="0529b04"/>男女。共憂錢財。<note place="inline">十三句經文</note>是故當經。殷重特提。父子兄
<lb ed="X" n="0741a21"/><lb ed="R110" n="0529b05"/>弟。夫婦家室。中外親屬。當相敬愛。無相憎嫉。有無相
<lb ed="X" n="0741a22"/><lb ed="R110" n="0529b06"/>通。無得貪惜。<note place="inline">六句經文</note>爲說報應。警其游惰。化其吝私。令
<lb ed="X" n="0741a23"/><lb ed="R110" n="0529b07"/>安生理。其第四者。世間人民。生死死生。本是常理。因
<lb ed="X" n="0741a24"/><lb ed="R110" n="0529b08"/>欲所蔽。戀著形壽。昧自心性。本無生死。蒙冥抵突。不
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0741b" n="0741b"/>
<lb ed="X" n="0741b01"/><lb ed="R110" n="0529b09"/>信經法。<note place="inline">二句經文</note>生大邪見。作諸魔業。或撥因果。棄有覓
<lb ed="X" n="0741b02"/><lb ed="R110" n="0529b10"/>空。或弄識神。認賊爲子。或修仙業。長生久視。或習邪
<lb ed="X" n="0741b03"/><lb ed="R110" n="0529b11"/>定。空散消沈。是故當經。開示五趣。決正生死。泥洹之
<lb ed="X" n="0741b04"/><lb ed="R110" n="0529b12"/>道。<note place="inline">三句經文</note>節節唱言。自然三塗。無量苦惱。展轉其中。世
<lb ed="X" n="0741b05"/><lb ed="R110" n="0529b13"/>世累劫。無有出期。難得解脫。痛不可言。令捨五惡。令
<lb ed="X" n="0741b06"/><lb ed="R110" n="0529b14"/>持五善。<note place="inline">九句經文</note>專談世諦。具如上陳。重重誨勉。三輩往
<lb ed="X" n="0741b07"/><lb ed="R110" n="0529b15"/>生。皆言臨終。佛來接引。觀經小本。亦同此說。不許現
<lb ed="X" n="0741b08"/><lb ed="R110" n="0529b16"/>生。空談妙悟。又復唱言。善人行善。從樂入樂。從明入
<lb ed="X" n="0741b09"/><lb ed="R110" n="0529b17"/>明。惡人行惡。從苦入苦。從冥入冥。<note place="inline">六句經文</note>不諱生死。斷
<lb ed="X" n="0741b10"/><lb ed="R110" n="0529b18"/>諸疑網。其第五者。世間人民。如上種種。旣因欲故。作
<lb ed="X" n="0741b11"/><lb ed="R110" n="0530a01"/>諸罪本。窮欲之原。卽是佛性。全眞起妄。不可斷除。攝
<lb ed="X" n="0741b12"/><lb ed="R110" n="0530a02"/>妄歸眞。還從欲入。是故當經。阿彌陀佛。開大願門。隨
<lb ed="X" n="0741b13"/><lb ed="R110" n="0530a03"/>順衆欲。莊嚴淨土。令生彼者。惟身所適。意之所念。眼
<lb ed="X" n="0741b14"/><lb ed="R110" n="0530a04"/>色耳聲。鼻香口味。勝妙自然。盡滿所欲。自身眷屬。顏
<lb ed="X" n="0741b15"/><lb ed="R110" n="0530a05"/>貌光明。與佛齊等。亦滿所欲。壽命無量。皆與佛同。長
<lb ed="X" n="0741b16"/><lb ed="R110" n="0530a06"/>聚不散。亦滿所欲。願來度世。修短自如。亦滿所欲。是
<lb ed="X" n="0741b17"/><lb ed="R110" n="0530a07"/>種種欲。卽生死本。爲涅槃因。就路還家。至極直捷。是
<lb ed="X" n="0741b18"/><lb ed="R110" n="0530a08"/>故唱言。宜自決斷。端身正行。益作諸善。修己潔淨。洗
<lb ed="X" n="0741b19"/><lb ed="R110" n="0530a09"/>除心垢。言行忠信。表裏相應。人能自度。轉相拯濟。精
<lb ed="X" n="0741b20"/><lb ed="R110" n="0530a10"/>明求願。積累善本。<note place="inline">十一句經文</note>一世勤苦。亦須臾間。後生
<lb ed="X" n="0741b21"/><lb ed="R110" n="0530a11"/>彼國。快樂無極。<note place="inline">四句經文。略潤節之</note>法門善巧。至實非權。以離
<lb ed="X" n="0741b22"/><lb ed="R110" n="0530a12"/>俗諦。別無眞諦。非一二故。其第六者。世間人民。不識
<lb ed="X" n="0741b23"/><lb ed="R110" n="0530a13"/>自心。有如是力。聞斯經典。初念生信。轉念生疑。還爲
<lb ed="X" n="0741b24"/><lb ed="R110" n="0530a14"/>欲牽。念世五欲。念旣不一。入善無門。善又多途。注念
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0741c" n="0741c"/>
<lb ed="X" n="0741c01"/><lb ed="R110" n="0530a15"/>無所。彌陀大慈。現身說法。令專念<anchor xml:id="nkr_note_add_0741c0101" n="0741c0101"/><anchor xml:id="beg0741c0101" n="0741c0101"/>已<anchor xml:id="end0741c0101"/>。闢直捷路。爲總
<lb ed="X" n="0741c02"/><lb ed="R110" n="0530a16"/>持門。以一佛名。名一切善。回一切念。念一佛名。正當
<lb ed="X" n="0741c03"/><lb ed="R110" n="0530a17"/>念時。餘念自斷。久久純熟。欲累漸輕。觸境遇緣。此念
<lb ed="X" n="0741c04"/><lb ed="R110" n="0530a18"/>先發。何善不集。何惡不除。熟極兩忘。證自心體。是故
<lb ed="X" n="0741c05"/><lb ed="R110" n="0530b01"/>當經。六八願中。其十八云。設我得佛。十方衆生。至心
<lb ed="X" n="0741c06"/><lb ed="R110" n="0530b02"/>信樂。欲生我國。乃至十念。若不生者。不取正覺。<note place="inline">七句經文</note>
<lb ed="X" n="0741c07"/><lb ed="R110" n="0530b03"/>又本師云。信心歡喜。乃至一念。至心迴向。欲生彼國。
<lb ed="X" n="0741c08"/><lb ed="R110" n="0530b04"/>卽得往生。住不退轉。<note place="inline">六句經文</note>觀經勸信。小本勸願。<note place="inline">相傳作觀
<lb ed="X" n="0741c09"/><lb ed="R110" n="0530b05"/>經勸行。小本勸信。非也。當經文義自明。善讀者自能得之。不待詳辨</note>皆同此說。此六要
<lb ed="X" n="0741c10"/><lb ed="R110" n="0530b06"/>門。如大醫王。曲體病情。次第與藥。前三對症。急則治
<lb ed="X" n="0741c11"/><lb ed="R110" n="0530b07"/>標。第四斷根。令不變復。所以者何。欲生惡死。凡人常
<lb ed="X" n="0741c12"/><lb ed="R110" n="0530b08"/>情。轉凡成聖。幸賴有此。若不惡死。則不可敎。惡而能
<lb ed="X" n="0741c13"/><lb ed="R110" n="0530b09"/>免。亦不可敎。知不能免。聽之不惡。仍不可敎。雖必不
<lb ed="X" n="0741c14"/><lb ed="R110" n="0530b10"/>免。而畢竟惡。乃可以敎。緣惡之源。卽從欲起。而欲之
<lb ed="X" n="0741c15"/><lb ed="R110" n="0530b11"/>極。無過樂生。是故唱言。人在世間。愛欲之中。獨生獨
<lb ed="X" n="0741c16"/><lb ed="R110" n="0530b12"/>死。獨去獨來。苦樂之地。身自當之。無有代者。善惡變
<lb ed="X" n="0741c17"/><lb ed="R110" n="0530b13"/>化。殃福異處。當熟思計。遠離衆惡。擇其善者。勤而行
<lb ed="X" n="0741c18"/><lb ed="R110" n="0530b14"/>之。愛欲榮華。不可常保。皆當別離。無可樂者。<note place="inline">十七句經文</note>
<lb ed="X" n="0741c19"/><lb ed="R110" n="0530b15"/>欲得常樂。當求往生。欲得往生。當積衆善。欲積衆善。
<lb ed="X" n="0741c20"/><lb ed="R110" n="0530b16"/>當盡倫紀。苦心孤詣。截斷衆流。如是如是。第五培本。
<lb ed="X" n="0741c21"/><lb ed="R110" n="0530b17"/>本者惟心。心體無念。徧十法界。無明業識。攬境局一。
<lb ed="X" n="0741c22"/><lb ed="R110" n="0530b18"/>餘界似隔。而互隱現。隨了別之。成念起滅。此了別識。
<lb ed="X" n="0741c23"/><lb ed="R110" n="0531a01"/>如鏡之光。不卽鏡體。不離鏡體。但患局一。不可強無。
<lb ed="X" n="0741c24"/><lb ed="R110" n="0531a02"/>大聖權巧。開念佛門。因其局一。而不自知。謂爲本爾。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0742a" n="0742a"/>
<lb ed="X" n="0742a01"/><lb ed="R110" n="0531a03"/>故令擧念。自局一佛。不局餘者。因此業識。由欲障生。
<lb ed="X" n="0742a02"/><lb ed="R110" n="0531a04"/>欲無厭期。原卽佛性。惟佛法界。光明壽命。功德莊嚴。
<lb ed="X" n="0742a03"/><lb ed="R110" n="0531a05"/>無量無邊。勝妙殊特。能滿所欲。發其肯心。行者當知。
<lb ed="X" n="0742a04"/><lb ed="R110" n="0531a06"/>諸佛國土。非寓非幻。皆是實有。若不實者。雖念無成。
<lb ed="X" n="0742a05"/><lb ed="R110" n="0531a07"/>故觀經言。是心作佛。是心是佛。語極明顯。惟其本是。
<lb ed="X" n="0742a06"/><lb ed="R110" n="0531a08"/>所以可作。譬如蒸砂。終不成飯。砂非米故。惟其可作。
<lb ed="X" n="0742a07"/><lb ed="R110" n="0531a09"/>方顯本是。譬如生米。亦不名飯。煑斯成故。又復當知。
<lb ed="X" n="0742a08"/><lb ed="R110" n="0531a10"/>佛界旣爾。餘界亦然。無非自心。全作全是。全是全作。
<lb ed="X" n="0742a09"/><lb ed="R110" n="0531a11"/>何有苦樂。而容欲惡。纔有欲惡。卽復自局。多生以來。
<lb ed="X" n="0742a10"/><lb ed="R110" n="0531a12"/>不自覺知。念念不停。局於六道。故現六道。今回此念。
<lb ed="X" n="0742a11"/><lb ed="R110" n="0531a13"/>念念不停。局於淨土。自現淨土。現淨土<anchor xml:id="nkr_note_add_0742a1101" n="0742a1101"/><anchor xml:id="beg0742a1101" n="0742a1101"/>已<anchor xml:id="end0742a1101"/>。確然證得。
<lb ed="X" n="0742a12"/><lb ed="R110" n="0531a14"/>惟是自心。而亦宛然。非無淨土。可知餘界。亦惟自心。
<lb ed="X" n="0742a13"/><lb ed="R110" n="0531a15"/>善惡因果。決定不虗。苦樂境緣。自然順應。如元氣復。
<lb ed="X" n="0742a14"/><lb ed="R110" n="0531a16"/>病藥兩捐。自在無礙。第六藥引。導引諸藥。深入病所。
<lb ed="X" n="0742a15"/><lb ed="R110" n="0531a17"/>非此不靈。衆生業識。積劫沈疴。窮推病源。從我執起。
<lb ed="X" n="0742a16"/><lb ed="R110" n="0531a18"/>此執有二。徧計我執。名爲見我。俱生我執。名爲慢我。
<lb ed="X" n="0742a17"/><lb ed="R110" n="0531b01"/>前粗後細。二乘菩薩。猶所不免。若不抉去。雖藥無功。
<lb ed="X" n="0742a18"/><lb ed="R110" n="0531b02"/>或反增病。彌陀悲智。照了此執。猝難遣忘。隨順其情。
<lb ed="X" n="0742a19"/><lb ed="R110" n="0531b03"/>故現我相。以我名字。令他執持。所以者何。二種我相。
<lb ed="X" n="0742a20"/><lb ed="R110" n="0531b04"/>均對餘他。隱自主宰。若他主宰。如僕從主。我聽命他。
<lb ed="X" n="0742a21"/><lb ed="R110" n="0531b05"/>則我虗立。假名爲我。自無可執。行者當知。彌陀往昔。
<lb ed="X" n="0742a22"/><lb ed="R110" n="0531b06"/>兆載永劫。爲我等故。積植衆德。嚴淨國土。難捨能捨。
<lb ed="X" n="0742a23"/><lb ed="R110" n="0531b07"/>難忍難忍。難行能行。具足修滿。六八大願。接引我等。
<lb ed="X" n="0742a24"/><lb ed="R110" n="0531b08"/>而令我修。祇是平常。日用閒事。初無少難。但稱他名。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0742b" n="0742b"/>
<lb ed="X" n="0742b01"/><lb ed="R110" n="0531b09"/>發願回向。盡形不廢。卽得往生。又其國土。超勝獨妙。
<lb ed="X" n="0742b02"/><lb ed="R110" n="0531b10"/>如我所欲。一切具足。不費我力。我所愛樂。爲創現成。
<lb ed="X" n="0742b03"/><lb ed="R110" n="0531b11"/>我所苦累。爲祛現成。我有功德。未能修者。爲修現成。
<lb ed="X" n="0742b04"/><lb ed="R110" n="0531b12"/>我有願力。未能滿者。爲滿現成。卽今一念。能念於他。
<lb ed="X" n="0742b05"/><lb ed="R110" n="0531b13"/>亦他宏誓。歷劫感我。我不自由。自非宿世。與我緣深。
<lb ed="X" n="0742b06"/><lb ed="R110" n="0531b14"/>安能如是。如是信入。生大歡喜。作必生想。一心亦生。
<lb ed="X" n="0742b07"/><lb ed="R110" n="0531b15"/>散心亦生。二六時中。不妨作務。默自稱念。亦復不妨。
<lb ed="X" n="0742b08"/><lb ed="R110" n="0531b16"/>念念有我。緣稱名故。爲名所轉。早自念念。全翻向他。
<lb ed="X" n="0742b09"/><lb ed="R110" n="0531b17"/>法門巧密。名字功德。利益之大。超過十方。彌陀所獨。
<lb ed="X" n="0742b10"/><lb ed="R110" n="0531b18"/><note place="inline">諸佛皆有宏願。接引衆生。或相好。或音聲。或光或通。大同小異。而名字接引。則彌陀所獨</note>是故當
<lb ed="X" n="0742b11"/><lb ed="R110" n="0532a01"/>經。六八願中。稱我名字。聞我名字。居三之一。<note place="inline">共十七見。其一
<lb ed="X" n="0742b12"/><lb ed="R110" n="0532a02"/>言乃至十念。不明著名號二字</note>而本師言。生彼佛國。諸菩薩等。所可
<lb ed="X" n="0742b13"/><lb ed="R110" n="0532a03"/>講說。常宣正法。隨順智慧。無違無失。於其國土。所有
<lb ed="X" n="0742b14"/><lb ed="R110" n="0532a04"/>萬物。無我所心。無染著心。去來進止。情無所係。隨意
<lb ed="X" n="0742b15"/><lb ed="R110" n="0532a05"/>自在。無所適莫。無彼無我。無競無訟。<note place="inline">十六句經文</note>種種功
<lb ed="X" n="0742b16"/><lb ed="R110" n="0532a06"/>德。八百餘言。以法無我。建首爲本。足知此經。往生正
<lb ed="X" n="0742b17"/><lb ed="R110" n="0532a07"/>行。專念佛名。餘俱爲助。念佛名中。專念他佛。不念自
<lb ed="X" n="0742b18"/><lb ed="R110" n="0532a08"/>佛。實相佛等。稱佛本願。力用勝故。如阿伽陀。萬病總
<lb ed="X" n="0742b19"/><lb ed="R110" n="0532a09"/>持。不可思議。如上所述。綱宗粗具。一代時敎。歸本淨
<lb ed="X" n="0742b20"/><lb ed="R110" n="0532a10"/>土。淨土五經。歸本願門。願門六八。歸本念佛。念佛多
<lb ed="X" n="0742b21"/><lb ed="R110" n="0532a11"/>方。歸本他佛。是以本師。復說小本。發明此旨。其云不
<lb ed="X" n="0742b22"/><lb ed="R110" n="0532a12"/>可以少善根福德因緣生彼國者。正顯本旨持名爲
<lb ed="X" n="0742b23"/><lb ed="R110" n="0532a13"/>正。餘行爲助。純助無正。不發願心。則不得生。正助並
<lb ed="X" n="0742b24"/><lb ed="R110" n="0532a14"/>修。不發願心。亦不得生。均違本願。善惡易雜。難明心
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0742c" n="0742c"/>
<lb ed="X" n="0742c01"/><lb ed="R110" n="0532a15"/>故。<note place="inline">大意略具第五六節</note>純正無助。發願往生。決定得生。但須權
<lb ed="X" n="0742c02"/><lb ed="R110" n="0532a16"/>巧。撥置世事。尅期取證。證後兼助。以應本願。圓融眞
<lb ed="X" n="0742c03"/><lb ed="R110" n="0532a17"/>俗。揀二乘故。以正攝助。發願往生。畢生無改。亦決定
<lb ed="X" n="0742c04"/><lb ed="R110" n="0532a18"/>生。正合本願。助亦歸正。不須現證。自圓證故。是四料
<lb ed="X" n="0742c05"/><lb ed="R110" n="0532b01"/>揀。孰難孰易。孰便不便。有智行人。宜早決擇。其餘同
<lb ed="X" n="0742c06"/><lb ed="R110" n="0532b02"/>部往生呪經。鼓音王經。賢護經等。<note place="inline">淨土之支流甚多。西方合論略備矣。
<lb ed="X" n="0742c07"/><lb ed="R110" n="0532b03"/>皆當參觀</note>則皆本師隨機演說。令生正信。<g ref="#CB15072">㧞</g>業障本。與此
<lb ed="X" n="0742c08"/><lb ed="R110" n="0532b04"/>持名。力用不同。無取和會。嗟乎此經。性修不二。理事
<lb ed="X" n="0742c09"/><lb ed="R110" n="0532b05"/>雙融。普攝三根。總持八敎。開闡心法。而質於言。經綸
<lb ed="X" n="0742c10"/><lb ed="R110" n="0532b06"/>皇猷。而泯其迹。自非大聖。孰與於斯。乃自後漢。始譯
<lb ed="X" n="0742c11"/><lb ed="R110" n="0532b07"/>到今。塵封大藏。千六百年。疏解罕傳。遑云信受。<note place="inline">聞東洋有
<lb ed="X" n="0742c12"/><lb ed="R110" n="0532b08"/>善導疏本。惜未得見。何以中國失傳。亦所不解</note>推原其故。高者談空。下者數
<lb ed="X" n="0742c13"/><lb ed="R110" n="0532b09"/>寶。禪宗旣盛。門戶益分。波及吾儒。鬬諍堅固。此經尤
<lb ed="X" n="0742c14"/><lb ed="R110" n="0532b10"/>樸。兩爲所遺。講師家法。矜守一途。推高鑿深。均所不
<lb ed="X" n="0742c15"/><lb ed="R110" n="0532b11"/>免。此經義富。世諦紛陳。判敎旣難。亦遂忽棄。<note place="inline">二林居士起信
<lb ed="X" n="0742c16"/><lb ed="R110" n="0532b12"/>論。極力主張。理致深元。初心難入。今之綱宗。但據所譯順文演說。無取苟同</note>致令如來懸
<lb ed="X" n="0742c17"/><lb ed="R110" n="0532b13"/>記孤留。徹底悲心。無量衆生。萬劫依怙。常住大典。若
<lb ed="X" n="0742c18"/><lb ed="R110" n="0532b14"/>存若亡。譌替日甚。羣魔伺便。借法售欺。惑亂愚民。分
<lb ed="X" n="0742c19"/><lb ed="R110" n="0532b15"/>立邪黨。世相之壞。言之痛心。而我儒流。曾弗少悟。猶
<lb ed="X" n="0742c20"/><lb ed="R110" n="0532b16"/>復闢佛。爲魔助攻。哀哉斯人。何辜至此。是用大懼。述
<lb ed="X" n="0742c21"/><lb ed="R110" n="0532b17"/>爲此文。千慮之愚。容有一得。其間疑難。應申論者。著
<lb ed="X" n="0742c22"/><lb ed="R110" n="0532b18"/>於後篇。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0742c23"/><lb ed="R110" n="0533a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">往生正因定論</cb:mulu><head>往生正因定論</head>
<lb ed="X" n="0742c24"/><lb ed="R110" n="0533a02"/><p xml:id="pX62p0742c2401">淨土法門。以一佛名。貫攝衆善。使稱念者。時時處處。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0743a" n="0743a"/>
<lb ed="X" n="0743a01"/><lb ed="R110" n="0533a03"/>如憶慈母。如對嚴師。如質帝天。如臨君上。則惡念起
<lb ed="X" n="0743a02"/><lb ed="R110" n="0533a04"/>時。自能降化。善念起時。自能擴充。此正彌陀善巧方
<lb ed="X" n="0743a03"/><lb ed="R110" n="0533a05"/>便。令衆生心。不離佛法。以行世法。自然不壞世法。而
<lb ed="X" n="0743a04"/><lb ed="R110" n="0533a06"/>證佛法。是以彌陀本願度生之力。雖歷兆載永劫之
<lb ed="X" n="0743a05"/><lb ed="R110" n="0533a07"/>久。能感衆生發願往生。衆生發願往生之力。雖隔十
<lb ed="X" n="0743a06"/><lb ed="R110" n="0533a08"/>萬億刹之遙。能感彌陀本願來度。緣法法之本一。故
<lb ed="X" n="0743a07"/><lb ed="R110" n="0533a09"/>願願之皆如。惟然。則何論伏惑斷惑。何論一心散心。
<lb ed="X" n="0743a08"/><lb ed="R110" n="0533a10"/>但肯發願持名。孰不現生取辦。法門之巧。功用之大。
<lb ed="X" n="0743a09"/><lb ed="R110" n="0533a11"/>全在乎此。斷可識矣。小本彌陀經言。不可以少善根
<lb ed="X" n="0743a10"/><lb ed="R110" n="0533a12"/>福德因緣。得生彼國者。正恐世人雜修善根福德。而
<lb ed="X" n="0743a11"/><lb ed="R110" n="0533a13"/>不專念求生。則違彌陀本願。故云不可。以見持名之
<lb ed="X" n="0743a12"/><lb ed="R110" n="0533a14"/>爲正因也。下言執持名號一心不亂。臨終見佛卽得
<lb ed="X" n="0743a13"/><lb ed="R110" n="0533a15"/>往生者。復恐世人不信散心得生之理。又違彌陀本
<lb ed="X" n="0743a14"/><lb ed="R110" n="0533a16"/>願。故令尅期自證。以見字字句句念念之間。本無二
<lb ed="X" n="0743a15"/><lb ed="R110" n="0533a17"/>心。本來不亂。證與未證。皆不過如。此臨終往生。亦不
<lb ed="X" n="0743a16"/><lb ed="R110" n="0533a18"/>過如此。非謂苟未證到。便不得往生也。蓋彌陀衆生
<lb ed="X" n="0743a17"/><lb ed="R110" n="0533b01"/>同此心。但在衆生爲理卽佛。在彌陀爲究竟佛。所異
<lb ed="X" n="0743a18"/><lb ed="R110" n="0533b02"/>者修證階漸耳。而心性實無可修證。則惟卽一念之
<lb ed="X" n="0743a19"/><lb ed="R110" n="0533b03"/>專雜憶忘。以爲修證。卽修證亦難分階漸。則惟卽世
<lb ed="X" n="0743a20"/><lb ed="R110" n="0533b04"/>法之善惡等差。以爲階漸。若必高談無善。尅求一心。
<lb ed="X" n="0743a21"/><lb ed="R110" n="0533b05"/>轉推轉遠。緣離善惡外。別無無善。離散心外。別無一
<lb ed="X" n="0743a22"/><lb ed="R110" n="0533b06"/>心。理境愈元。收機愈狹。又安見名字功德之不可思
<lb ed="X" n="0743a23"/><lb ed="R110" n="0533b07"/>議哉。此說非創。具在無量壽經。如佛前發願章。第一
<lb ed="X" n="0743a24"/><lb ed="R110" n="0533b08"/>願云。設我得佛。國有地獄餓鬼畜生者。不取正覺。<note place="inline">此願
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0743b" n="0743b"/>
<lb ed="X" n="0743b01"/><lb ed="R110" n="0533b09"/>爲衆願之綱。以見人性至善。本無容惡之地。故其國無三惡道</note>第二願。國中天人壽
<lb ed="X" n="0743b02"/><lb ed="R110" n="0533b10"/>終之後。復更三惡道者。不取正覺。第十五願。國中天
<lb ed="X" n="0743b03"/><lb ed="R110" n="0533b11"/>人壽命無能限量。除其本願修短自在。若不爾者。不
<lb ed="X" n="0743b04"/><lb ed="R110" n="0533b12"/>取正覺。<note place="inline">此二願。互相補備發明。以見至善之性。本來不滅。所以生彼國者。壽命無量。縱使發願度
<lb ed="X" n="0743b05"/><lb ed="R110" n="0533b13"/>生。回入惡世。本性圓明。自不更作惡業</note>第十六願。國中天人。乃至聞有
<lb ed="X" n="0743b06"/><lb ed="R110" n="0533b14"/>不善名者。不取正覺。<note place="inline">此願見生彼國者。永不退轉。故能純善無惡</note>第十八
<lb ed="X" n="0743b07"/><lb ed="R110" n="0533b15"/>願。十方衆生。至心信樂。欲生我國。乃至十念。若不生
<lb ed="X" n="0743b08"/><lb ed="R110" n="0533b16"/>者。不取正覺。唯除五逆。誹謗正法。<note place="inline">此願見欲生彼國者。必遷善改過。故
<lb ed="X" n="0743b09"/><lb ed="R110" n="0533b17"/>曰至心信樂。凡罪皆許懺悔。故曰唯除五逆誹謗正法。若不遷改。卽非至心。若聞佛名。恃以無恐。或借法作諸
<lb ed="X" n="0743b10"/><lb ed="R110" n="0533b18"/>邪業。卽是誹謗。此二種雖畢生念佛。亦不得生</note>第十九願。十方衆生。發菩提
<lb ed="X" n="0743b11"/><lb ed="R110" n="0534a01"/>心。修諸功德。至心發願。欲生我國。臨壽終時。假令不
<lb ed="X" n="0743b12"/><lb ed="R110" n="0534a02"/>與大衆圍繞。現其人前者。不取正覺。第二十願。十方
<lb ed="X" n="0743b13"/><lb ed="R110" n="0534a03"/>衆生。聞我名號。繫念我國。植衆德本。至心回向欲生
<lb ed="X" n="0743b14"/><lb ed="R110" n="0534a04"/>我國。不果遂者。不取正覺。第三十五願。十方無量不
<lb ed="X" n="0743b15"/><lb ed="R110" n="0534a05"/>可思議諸佛世界。其有女人聞我名字。歡喜信樂。發
<lb ed="X" n="0743b16"/><lb ed="R110" n="0534a06"/>菩提心。厭惡女身。壽終之後。復爲女像者。不取正覺。
<lb ed="X" n="0743b17"/><lb ed="R110" n="0534a07"/><note place="inline">此三願菩提心。與修衆德。詳略互見。卽下文三輩往生之差等。以見欲生彼國。必兼衆善。淨土極詣。不同二乘</note>
<lb ed="X" n="0743b18"/><lb ed="R110" n="0534a08"/>第三十七願。十方無量不可思議諸佛世界。諸天人
<lb ed="X" n="0743b19"/><lb ed="R110" n="0534a09"/>民。聞我名字。五體投地。稽首作禮。歡喜信樂。修菩薩
<lb ed="X" n="0743b20"/><lb ed="R110" n="0534a10"/>行。諸天世人。莫不致敬。若不爾者。不取正覺。<note place="inline">此願言菩薩行
<lb ed="X" n="0743b21"/><lb ed="R110" n="0534a11"/>者。具足萬善。永斷惡緣。故得現生天人致敬。壽終徃生。不言可知</note>按四十八願中。其
<lb ed="X" n="0743b22"/><lb ed="R110" n="0534a12"/>四十願。詳陳彼國種種功德莊嚴。令得生者。悉獲種
<lb ed="X" n="0743b23"/><lb ed="R110" n="0534a13"/>種快樂自在。及他方諸佛菩薩。聞名稱讚修行之類。
<lb ed="X" n="0743b24"/><lb ed="R110" n="0534a14"/>惟此八願。爲接引人天衆生往生正因。自始至終。不
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0743c" n="0743c"/>
<lb ed="X" n="0743c01"/><lb ed="R110" n="0534a15"/>過曰善。曰惡。曰至心。曰發願。曰繫念。曰十念。曰諸功
<lb ed="X" n="0743c02"/><lb ed="R110" n="0534a16"/>德。曰衆德本。曰菩薩行。詳略互見。初無散心一心之
<lb ed="X" n="0743c03"/><lb ed="R110" n="0534a17"/>分。此一證也。三輩往生章。上輩行作沙門。發菩提心。
<lb ed="X" n="0743c04"/><lb ed="R110" n="0534a18"/>一向專念無量壽佛。修諸功德。願生彼國。中輩不能
<lb ed="X" n="0743c05"/><lb ed="R110" n="0534b01"/>行作沙門。大修功德。當發無上菩提之心。一向專念
<lb ed="X" n="0743c06"/><lb ed="R110" n="0534b02"/>無量壽佛。多少修善。以此回向願生彼國。下輩假使
<lb ed="X" n="0743c07"/><lb ed="R110" n="0534b03"/>不能作諸功德。當發無上菩提之心。一向專意。乃至
<lb ed="X" n="0743c08"/><lb ed="R110" n="0534b04"/>十念念無量壽佛。願生其國。按一向專念。與發菩提
<lb ed="X" n="0743c09"/><lb ed="R110" n="0534b05"/>心。三輩皆同。惟一則曰修諸功德。一則曰多少修善。
<lb ed="X" n="0743c10"/><lb ed="R110" n="0534b06"/>一則曰假使不能。而品位遂判。此二證也。勸進往生
<lb ed="X" n="0743c11"/><lb ed="R110" n="0534b07"/>章。首言何不力爲善。念道之自然。著於無上下。洞達
<lb ed="X" n="0743c12"/><lb ed="R110" n="0534b08"/>無邊際。宜各勤精進。努力自求之。必得超絕去。往生
<lb ed="X" n="0743c13"/><lb ed="R110" n="0534b09"/>安樂國。中言當熟思計。遠離衆惡。擇其善者。勤而行
<lb ed="X" n="0743c14"/><lb ed="R110" n="0534b10"/>之。其有至願。生安樂國者。可得智慧明達。功德殊勝。
<lb ed="X" n="0743c15"/><lb ed="R110" n="0534b11"/>末言宜自決斷。端身正行。益作諸善。精明求願。積累
<lb ed="X" n="0743c16"/><lb ed="R110" n="0534b12"/>善本。雖一世勤苦。亦須臾之間。後生<name role="" type="person">無量壽國</name>。快樂
<lb ed="X" n="0743c17"/><lb ed="R110" n="0534b13"/>無極。按此章重在<g ref="#CB15072">㧞</g>愛欲本。斷生死根。然其法不過
<lb ed="X" n="0743c18"/><lb ed="R110" n="0534b14"/>爲善擇善作善積善。而以念力願力貫攝之。此三證
<lb ed="X" n="0743c19"/><lb ed="R110" n="0534b15"/>也。五善五惡章。略準五戒十善。五番唱言。一心制意。
<lb ed="X" n="0743c20"/><lb ed="R110" n="0534b16"/>端身正行。獨作諸善。不爲衆惡。又吳譯本云。諸欲往
<lb ed="X" n="0743c21"/><lb ed="R110" n="0534b17"/>生阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>者。雖不能大精進。禪定持經戒。大要
<lb ed="X" n="0743c22"/><lb ed="R110" n="0534b18"/>當作善。一者不得殺生。二者不得盜竊。三者不得淫
<lb ed="X" n="0743c23"/><lb ed="R110" n="0535a01"/>泆。四者不得調欺。五者不得飮酒。六者不得兩舌。七
<lb ed="X" n="0743c24"/><lb ed="R110" n="0535a02"/>者不得惡口。八者不得妄言。九者不得嫉妒。十者不
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0744a" n="0744a"/>
<lb ed="X" n="0744a01"/><lb ed="R110" n="0535a03"/>得貪饕。不得慳惜。不得瞋怒。不得愚癡。不得隨心嗜
<lb ed="X" n="0744a02"/><lb ed="R110" n="0535a04"/>欲。不得中悔。不得狐疑。當作孝順。當作至誠忠信。當
<lb ed="X" n="0744a03"/><lb ed="R110" n="0535a05"/>信受佛經。當信作善後世得福。奉持如是之法。不虧
<lb ed="X" n="0744a04"/><lb ed="R110" n="0535a06"/>失者。在心所願。可得往生阿<name role="" type="person">彌陀佛國</name>。按五戒十善。
<lb ed="X" n="0744a05"/><lb ed="R110" n="0535a07"/>本人天因。今以念佛回向。遂爲淨因。其云一心制意
<lb ed="X" n="0744a06"/><lb ed="R110" n="0535a08"/>者。仍不過一向專念之謂。初無深元。此四證也。四證
<lb ed="X" n="0744a07"/><lb ed="R110" n="0535a09"/>之中。以第二證爲綱紐。上順彌陀願輪。下開當經敎
<lb ed="X" n="0744a08"/><lb ed="R110" n="0535a10"/>理。特標發菩提心一向專念爲正行。修諸功德。萬行
<lb ed="X" n="0744a09"/><lb ed="R110" n="0535a11"/>回向爲助行。以正攝助。於念念間。轉一切因。一切緣。
<lb ed="X" n="0744a10"/><lb ed="R110" n="0535a12"/>一切業。一切果。爲淨因淨緣淨業淨果。轉一切法門。
<lb ed="X" n="0744a11"/><lb ed="R110" n="0535a13"/>一切功德。一切知見。一切境界。爲佛法門佛功德佛
<lb ed="X" n="0744a12"/><lb ed="R110" n="0535a14"/>知見佛境界。而惟是一念。不假方便。卽初步。卽究竟。
<lb ed="X" n="0744a13"/><lb ed="R110" n="0535a15"/>此其所以能全收三乘十二分敎。當來經滅。巋然獨
<lb ed="X" n="0744a14"/><lb ed="R110" n="0535a16"/>存。衆生値者。皆可以具縛凡夫。徑登補處也。行者從
<lb ed="X" n="0744a15"/><lb ed="R110" n="0535a17"/>此信入。決定得生。莫更計較散心一心。自生障礙。且
<lb ed="X" n="0744a16"/><lb ed="R110" n="0535a18"/>所謂散心得生者。非悠悠泛泛之謂也。必須尅定課
<lb ed="X" n="0744a17"/><lb ed="R110" n="0535b01"/>程。畢生無間。隨時隨處。覺一念善。便提佛名。著力回
<lb ed="X" n="0744a18"/><lb ed="R110" n="0535b02"/>向。覺一念惡。便提佛名。著力懺悔。不得體究此覺是
<lb ed="X" n="0744a19"/><lb ed="R110" n="0535b03"/>誰。流入默照邪禪。不得自疑能覺卽佛。無須更提佛
<lb ed="X" n="0744a20"/><lb ed="R110" n="0535b04"/>名。當面蹉過。亦不得疑此是察識端倪工夫。爲儒家
<lb ed="X" n="0744a21"/><lb ed="R110" n="0535b05"/>所唾棄。總之死盡偷心。和身倒入彌陀願海。<g ref="#CB03408">𡩋</g>可顚
<lb ed="X" n="0744a22"/><lb ed="R110" n="0535b06"/>倒妄想。決不於願門中。別求解路。方是此法門專念
<lb ed="X" n="0744a23"/><lb ed="R110" n="0535b07"/>他佛的的宗旨。行者須知盡我多生以來。所有福德。
<lb ed="X" n="0744a24"/><lb ed="R110" n="0535b08"/>乃至所積罪業。在彌陀願海中。皆不及毛端之一滴。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0744b" n="0744b"/>
<lb ed="X" n="0744b01"/><lb ed="R110" n="0535b09"/>則亦何不攝受之有。盡我多生以來所有智慧。乃至
<lb ed="X" n="0744b02"/><lb ed="R110" n="0535b10"/>所見理諦。在彌陀願海中。亦不及毛端之一滴。而亦
<lb ed="X" n="0744b03"/><lb ed="R110" n="0535b11"/>何可思議之有近見修淨土者多爲一心不亂四字
<lb ed="X" n="0744b04"/><lb ed="R110" n="0535b12"/>自生疑阻特爲拈出此旨俾知得生與否在當人於
<lb ed="X" n="0744b05"/><lb ed="R110" n="0535b13"/>念慮間默自勘驗。不必計較臨終之如何。而旁人則
<lb ed="X" n="0744b06"/><lb ed="R110" n="0535b14"/>勘驗其平生行履。亦不得槩擧臨終爲定論也。此中
<lb ed="X" n="0744b07"/><lb ed="R110" n="0535b15"/>大有淆譌。與世法亦大有關係。略判等差如右。俟明
<lb ed="X" n="0744b08"/><lb ed="R110" n="0535b16"/>眼正之。</p>
<lb ed="X" n="0744b09"/><lb ed="R110" n="0535b17"/><p xml:id="pX62p0744b0901">壇中所作正論五篇。傳鈔不乏人。惟香巖李丈
<lb ed="X" n="0744b10"/><lb ed="R110" n="0535b18"/>評點一過。今照錄之。稱譽過情。知必爲世所詬
<lb ed="X" n="0744b11"/><lb ed="R110" n="0536a01"/>病。然而不遑自恤者。不獨解人難得。不忍棄也。
<lb ed="X" n="0744b12"/><lb ed="R110" n="0536a02"/>近世禪宗埽地。無復可言。而淨宗亦淆譌不少。
<lb ed="X" n="0744b13"/><lb ed="R110" n="0536a03"/>魔民乘間。亂本日深。鄕曲豎儒。曾不知　國家
<lb ed="X" n="0744b14"/><lb ed="R110" n="0536a04"/>二百數十年來護持至意。與夫近時近地。若彭
<lb ed="X" n="0744b15"/><lb ed="R110" n="0536a05"/>若單諸君子。隨機化誘深心。方復奮其吏氣。封
<lb ed="X" n="0744b16"/><lb ed="R110" n="0536a06"/>禪院。括寺田。嚴禁喫齋。驅迫窮黎。入於異敎。可
<lb ed="X" n="0744b17"/><lb ed="R110" n="0536a07"/>駭可痛情狀。今略具於醒迷歌中。有心人當自
<lb ed="X" n="0744b18"/><lb ed="R110" n="0536a08"/>覺之。是論出後。息安許居士。讀疏文至挽回路
<lb ed="X" n="0744b19"/><lb ed="R110" n="0536a09"/>絕呼籲天高二語。北向稽首。痛哭失聲。持示李
<lb ed="X" n="0744b20"/><lb ed="R110" n="0536a10"/>丈。爲評點之如此。天下之大。知必有通儒碩彥。
<lb ed="X" n="0744b21"/><lb ed="R110" n="0536a11"/>乘願再來。能擔當此評語者。余願生生世世。捨
<lb ed="X" n="0744b22"/><lb ed="R110" n="0536a12"/>身供養。丁酉冬日附識。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0744b23"/><lb ed="R110" n="0536a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">辨正五逆謗法不得往生說</cb:mulu><head>辨正五逆謗法不得往生說</head>
<lb ed="X" n="0744b24"/><lb ed="R110" n="0536a14"/><p xml:id="pX62p0744b2401">無量壽經。彌陀釋迦。前後兩言。往生衆生。唯除五逆
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0744c" n="0744c"/>
<lb ed="X" n="0744c01"/><lb ed="R110" n="0536a15"/>誹謗正法。而觀經言。下品下生者。五逆謗法。具諸不
<lb ed="X" n="0744c02"/><lb ed="R110" n="0536a16"/>善。應墮惡道。臨命終時。遇善知識種種安慰。敎令稱
<lb ed="X" n="0744c03"/><lb ed="R110" n="0536a17"/>念阿彌陀佛。令聲不絕。具足十念。命終見金蓮花。住
<lb ed="X" n="0744c04"/><lb ed="R110" n="0536a18"/>其人前。如一念頃。卽得往生。二經相反。講家多方和
<lb ed="X" n="0744c05"/><lb ed="R110" n="0536b01"/>會。終有未安。昨念佛頃。豁然心開。悟得兩經本文。正
<lb ed="X" n="0744c06"/><lb ed="R110" n="0536b02"/>自相成。無勞和會。蓋觀經許得生者。是指臨終甫聞
<lb ed="X" n="0744c07"/><lb ed="R110" n="0536b03"/>淨土法門者言之。按本文九品。前五品皆言以此功
<lb ed="X" n="0744c08"/><lb ed="R110" n="0536b04"/>德回向。求願往生。後四品皆言臨終遇善知識。爲講
<lb ed="X" n="0744c09"/><lb ed="R110" n="0536b05"/>淨土。敎令念佛。可知下品下生者。生平未聞。臨終甫
<lb ed="X" n="0744c10"/><lb ed="R110" n="0536b06"/>聞。一聞卽念。念畢卽終。悔力信力。二俱勇決。更無轉
<lb ed="X" n="0744c11"/><lb ed="R110" n="0536b07"/>念。故得往生。此刹那頃。稍一遲疑。決難儌倖。其所以
<lb ed="X" n="0744c12"/><lb ed="R110" n="0536b08"/>生平未聞者。按無量壽經言。佛吿彌勒。汝及十方諸
<lb ed="X" n="0744c13"/><lb ed="R110" n="0536b09"/>天人民。永劫以來。輾轉五道。乃至今世。生死不絕。與
<lb ed="X" n="0744c14"/><lb ed="R110" n="0536b10"/>佛相値。又復得聞無量壽佛。快哉甚善。吾助爾喜。又
<lb ed="X" n="0744c15"/><lb ed="R110" n="0536b11"/>言多有菩薩。欲聞此經而不可得。又言諸佛經道。難
<lb ed="X" n="0744c16"/><lb ed="R110" n="0536b12"/>得難聞。若聞斯經信樂受持。難中之難。無過此難。據
<lb ed="X" n="0744c17"/><lb ed="R110" n="0536b13"/>此足證斯經難聞。菩薩尙爾。況下品下生。平日具諸
<lb ed="X" n="0744c18"/><lb ed="R110" n="0536b14"/>不善者乎。然則其所誹謗之正法。必是其餘十二部
<lb ed="X" n="0744c19"/><lb ed="R110" n="0536b15"/>方等經典。而非淨土諸經可知。緣語氣承上節下品
<lb ed="X" n="0744c20"/><lb ed="R110" n="0536b16"/>上生。雖不誹謗方等經典而來。故但言具諸不善。不
<lb ed="X" n="0744c21"/><lb ed="R110" n="0536b17"/>重出經。若謗淨土諸經。則平日疑根<anchor xml:id="nkr_note_add_0744c2101" n="0744c2101"/><anchor xml:id="beg0744c2101" n="0744c2101"/>已<anchor xml:id="end0744c2101"/>深。臨終何能
<lb ed="X" n="0744c22"/><lb ed="R110" n="0536b18"/>盡拔。雖有善友開慰。亦力薄無濟矣。五逆重罪。倖逃
<lb ed="X" n="0744c23"/><lb ed="R110" n="0537a01"/>法網。臨終地獄相現。<note place="inline">亦承上節下品中生而言。故不重出</note>苦逼求救。必
<lb ed="X" n="0744c24"/><lb ed="R110" n="0537a02"/>其自陳罪本。善友方能知之。而爲說法開慰。若所犯
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0745a" n="0745a"/>
<lb ed="X" n="0745a01"/><lb ed="R110" n="0537a03"/>衆著。早罹王難。又誰能曲庇令得病終乎。且阿闍世
<lb ed="X" n="0745a02"/><lb ed="R110" n="0537a04"/>王。固早聞淨土法門矣。然逆事未成。痛悔求佛。佛爲
<lb ed="X" n="0745a03"/><lb ed="R110" n="0537a05"/>親與懺摩。方得脫罪。則下品三輩。所遇善友。亦必身
<lb ed="X" n="0745a04"/><lb ed="R110" n="0537a06"/>證聖道。方能開示拔濟。不同尋常講師可知。而諸經
<lb ed="X" n="0745a05"/><lb ed="R110" n="0537a07"/>典中。多言持誦功德。臨刑可免者。亦非五逆之比。又
<lb ed="X" n="0745a06"/><lb ed="R110" n="0537a08"/>可知矣。無量壽經不許往生者。是指平日<anchor xml:id="nkr_note_add_0745a0601" n="0745a0601"/><anchor xml:id="beg0745a0601" n="0745a0601"/>已<anchor xml:id="end0745a0601"/>聞淨土
<lb ed="X" n="0745a07"/><lb ed="R110" n="0537a09"/>法門者言之。按本文彌陀成佛。在釋迦十劫之前。發
<lb ed="X" n="0745a08"/><lb ed="R110" n="0537a10"/>願時又經不可思議兆載永劫。方能滿願成佛。則所
<lb ed="X" n="0745a09"/><lb ed="R110" n="0537a11"/>言誹謗之正法。卽指本願。而非釋迦所說一切經典
<lb ed="X" n="0745a10"/><lb ed="R110" n="0537a12"/>可知。旣聞猶謗。自不得生。然猶可懺悔。<name role="" type="person">世親</name>菩薩初
<lb ed="X" n="0745a11"/><lb ed="R110" n="0537a13"/>謗大乘。後悔欲自截舌。其兄無著。勸令轉謗爲讚。乃
<lb ed="X" n="0745a12"/><lb ed="R110" n="0537a14"/>眞懺悔。遂著唯識論等。成菩薩道。是其證也。若五逆
<lb ed="X" n="0745a13"/><lb ed="R110" n="0537a15"/>明知故犯。則必墮地獄。經歷多劫。受苦無量。經有明
<lb ed="X" n="0745a14"/><lb ed="R110" n="0537a16"/>文。緣所害冤對難逃。而性種不能復發。故不通懺悔
<lb ed="X" n="0745a15"/><lb ed="R110" n="0537a17"/>也。兩經各明一義。正顯彌陀大願。所開淨土法門。其
<lb ed="X" n="0745a16"/><lb ed="R110" n="0537a18"/>力用之大。世諦之圓。衆生得聞信受之難。當來獨留
<lb ed="X" n="0745a17"/><lb ed="R110" n="0537b01"/>關係之重。直有超過一切經典不可思議者。卽自曹
<lb ed="X" n="0745a18"/><lb ed="R110" n="0537b02"/>魏時始譯至今。閱千六百餘年。若緇若素。罕聞受持
<lb ed="X" n="0745a19"/><lb ed="R110" n="0537b03"/>讀誦無量壽經者。難得難信之說。<anchor xml:id="nkr_note_add_0745a1901" n="0745a1901"/><anchor xml:id="beg0745a1901" n="0745a1901"/>已<anchor xml:id="end0745a1901"/>明騐矣。佛豈有
<lb ed="X" n="0745a20"/><lb ed="R110" n="0537b04"/>虗語哉。諸有智人。如何勿思。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0745a21"/><lb ed="R110" n="0537b05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">二敎通喩</cb:mulu><head>二敎通喩</head>
<lb ed="X" n="0745a22"/><lb ed="R110" n="0537b06"/><p xml:id="pX62p0745a2201">空有相資。無方無盡。本此立敎。中道斯顯。敎由緣起。
<lb ed="X" n="0745a23"/><lb ed="R110" n="0537b07"/>其緣維何。千萬億年。千萬億衆。人心結成。時至理彰。
<lb ed="X" n="0745a24"/><lb ed="R110" n="0537b08"/>有聖人出。因斯建立。法爾如然。初不作意。自有生民。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0745b" n="0745b"/>
<lb ed="X" n="0745b01"/><lb ed="R110" n="0537b09"/>嗜欲日開。機智日出。變故日更。養欲給求。日新月盛。
<lb ed="X" n="0745b02"/><lb ed="R110" n="0537b10"/>規制損益。亦日整齊。譬如造屋。梁柱椽楶。長短大小。
<lb ed="X" n="0745b03"/><lb ed="R110" n="0537b11"/>牆壁窗戶。厚薄闊狹。與地相準。斧者削者。鋸者鑿者。
<lb ed="X" n="0745b04"/><lb ed="R110" n="0537b12"/>斵者汙者。次第奏工。色色粗備。大匠指揮。遂成廣廈。
<lb ed="X" n="0745b05"/><lb ed="R110" n="0537b13"/>非散匠拙。而大匠巧。時之未至。則物不備。物之不備。
<lb ed="X" n="0745b06"/><lb ed="R110" n="0537b14"/>卽時未至。至斯備矣。備斯至矣。法爾如然。緣起故也。
<lb ed="X" n="0745b07"/><lb ed="R110" n="0537b15"/>惟我孔子。生春秋時。書契以來。羣聖制作。爰集大成。
<lb ed="X" n="0745b08"/><lb ed="R110" n="0537b16"/>故稱至聖。釋迦降生。先百餘歲。過去七佛。化儀遺敎。
<lb ed="X" n="0745b09"/><lb ed="R110" n="0537b17"/>道通爲一。故稱法王。其先後者。中國西竺。衆生緣熟。
<lb ed="X" n="0745b10"/><lb ed="R110" n="0537b18"/>機感不同。應蹟斯異。隨宜設敎。大旨維均。其均若何。
<lb ed="X" n="0745b11"/><lb ed="R110" n="0538a01"/>如屋成<anchor xml:id="nkr_note_add_0745b1101" n="0745b1101"/><anchor xml:id="beg0745b1101" n="0745b1101"/>已<anchor xml:id="end0745b1101"/>。此屋主人。與其眷屬。下迨奴婢。於此屋中。
<lb ed="X" n="0745b12"/><lb ed="R110" n="0538a02"/>擧足下足。無非空地。安置家具。無非空地。方位左右。
<lb ed="X" n="0745b13"/><lb ed="R110" n="0538a03"/>次序上下。維適維宜。無非空地。初不在於梁柱之上。
<lb ed="X" n="0745b14"/><lb ed="R110" n="0538a04"/>牆壁之間。安身立命。亦復不計此爲梁柱。彼爲牆壁。
<lb ed="X" n="0745b15"/><lb ed="R110" n="0538a05"/>制度何若。幷其從前土木經營。辛苦有此。承誰之力。
<lb ed="X" n="0745b16"/><lb ed="R110" n="0538a06"/>亦都相忘。惟遺大匠所記簿籍。料配羣材。丈尺贏縮。
<lb ed="X" n="0745b17"/><lb ed="R110" n="0538a07"/>及其間架寬窄之度。鉅細分明。後來仿造。隨地變通。
<lb ed="X" n="0745b18"/><lb ed="R110" n="0538a08"/>不離都較。上來取譬。孔敎大旨。比例可知。佛敎亦然。
<lb ed="X" n="0745b19"/><lb ed="R110" n="0538a09"/>相資爲用。敎分五時。善巧方便。發明心性。緣此心性。
<lb ed="X" n="0745b20"/><lb ed="R110" n="0538a10"/>隨時隨處。無在不在。難言說故。如屋主人。忽逢人問。
<lb ed="X" n="0745b21"/><lb ed="R110" n="0538a11"/>向所造屋。土木萬千。堆砌而成。汝居其中。不窒礙否。
<lb ed="X" n="0745b22"/><lb ed="R110" n="0538a12"/>主人則答。屋中空曠。受用自在。向所經營。梁柱椽楶。
<lb ed="X" n="0745b23"/><lb ed="R110" n="0538a13"/>牆壁窗戶。但是外廓。何所窒礙。復問主人。汝云空曠。
<lb ed="X" n="0745b24"/><lb ed="R110" n="0538a14"/>都無窒礙。故得自在。向之土木。將非幻化。抑太虗中。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0745c" n="0745c"/>
<lb ed="X" n="0745c01"/><lb ed="R110" n="0538a15"/>可搆造耶。答云否否。我屋實有。不同化城。太虗空中。
<lb ed="X" n="0745c02"/><lb ed="R110" n="0538a16"/>無可措足。安能建立。我之自在。實據平地。復問主人。
<lb ed="X" n="0745c03"/><lb ed="R110" n="0538a17"/>室廬外廓。汝力所成。自是<anchor xml:id="nkr_note_add_0745c0301" n="0745c0301"/><anchor xml:id="beg0745c0301" n="0745c0301"/>己<anchor xml:id="end0745c0301"/>有。所據平地。非關汝力。
<lb ed="X" n="0745c04"/><lb ed="R110" n="0538a18"/>孰容汝據。答云此地。是我祖遺。曠大無垠。莫識涯畔。
<lb ed="X" n="0745c05"/><lb ed="R110" n="0538b01"/>隨屋所在。都是世業。復問主人。屋據平地。上下四旁。
<lb ed="X" n="0745c06"/><lb ed="R110" n="0538b02"/>邊廓周正。其中實空。空非太虗。與地相資。此空與地。
<lb ed="X" n="0745c07"/><lb ed="R110" n="0538b03"/>較屋外者。有分別否。答無分別。又復問云。汝之自在。
<lb ed="X" n="0745c08"/><lb ed="R110" n="0538b04"/>由地與空。旣與屋外。空地無別。則屋虗設。從前經營。
<lb ed="X" n="0745c09"/><lb ed="R110" n="0538b05"/>得無多事。答云否否。屋外空地。盡眼所見。莽蕩無歸。
<lb ed="X" n="0745c10"/><lb ed="R110" n="0538b06"/>爲見空故。轉不自在。卽今屋中。空地相資。習久不覺。
<lb ed="X" n="0745c11"/><lb ed="R110" n="0538b07"/>承問憶屋。乃始恍然。故知一向受用自在。全賴有屋。
<lb ed="X" n="0745c12"/><lb ed="R110" n="0538b08"/>屋雖外廓。原與空地相資不離。居之斯安。不爲多事。
<lb ed="X" n="0745c13"/><lb ed="R110" n="0538b09"/>又復問云。如斯受用。承誰之力。答云我念屋中空地。
<lb ed="X" n="0745c14"/><lb ed="R110" n="0538b10"/>雖我本有。不加尺寸。非屋不顯。不得受用。輾轉推求。
<lb ed="X" n="0745c15"/><lb ed="R110" n="0538b11"/>大匠之力。今寶所記經營簿籍。傳之子孫。流播世間。
<lb ed="X" n="0745c16"/><lb ed="R110" n="0538b12"/>普同自在。上來取譬。佛敎大旨。比例可知。故知凡敎。
<lb ed="X" n="0745c17"/><lb ed="R110" n="0538b13"/>不外空有。有不自有。空不自空。卽有見空。卽空見有。
<lb ed="X" n="0745c18"/><lb ed="R110" n="0538b14"/>互顯互隱。中道宛然。幷中道忘。斯爲極詣。工夫階漸。
<lb ed="X" n="0745c19"/><lb ed="R110" n="0538b15"/>仍在二邊。由是則知。世人種種演孔刮佛。佛日儒星。
<lb ed="X" n="0745c20"/><lb ed="R110" n="0538b16"/>彼此相傾。都成戲論。由是則知惟孔與佛。離不成二。
<lb ed="X" n="0745c21"/><lb ed="R110" n="0538b17"/>合亦非一。並垂萬古。不容偏廢。由是則知孔佛而外。
<lb ed="X" n="0745c22"/><lb ed="R110" n="0538b18"/>決無他敎。可參爲三。緣有與空。人心所同。物理亦爾。
<lb ed="X" n="0745c23"/><lb ed="R110" n="0539a01"/>離空有外。更無三故。普望一切。異見衆生平心靜氣。
<lb ed="X" n="0745c24"/><lb ed="R110" n="0539a02"/>諦審思之。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0746a" n="0746a"/>
<lb ed="X" n="0746a01"/><lb ed="R110" n="0539a03"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">雜說</cb:mulu><head>雜說</head>
<lb ed="X" n="0746a02"/><lb ed="R110" n="0539a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">雜說</cb:mulu><p xml:id="pX62p0746a0201">理學家言。氣聚則生。氣散則死。無所謂輪迴。世多信
<lb ed="X" n="0746a03"/><lb ed="R110" n="0539a05"/>之。以爲精理。不知善人惡人。多不免死。善人死後還
<lb ed="X" n="0746a04"/><lb ed="R110" n="0539a06"/>之太虗。猶之可也。惡人死後。亦還太虗否。還則樂得
<lb ed="X" n="0746a05"/><lb ed="R110" n="0539a07"/>作惡。不還則在何處。若云其氣澌滅多盡。此滅盡處。
<lb ed="X" n="0746a06"/><lb ed="R110" n="0539a08"/>有空隙否。若有空隙。仍是太虗。若無空隙。仍在一氣。
<lb ed="X" n="0746a07"/><lb ed="R110" n="0539a09"/>何云澌滅。卽如彼說。似乎還之太虗。常存不滅爲勝。
<lb ed="X" n="0746a08"/><lb ed="R110" n="0539a10"/>澌滅都盡爲劣。旣太虗矣。誰受勝者。旣澌滅矣。誰受
<lb ed="X" n="0746a09"/><lb ed="R110" n="0539a11"/>劣者。善惡報應。皆無所施。輾轉<anchor xml:id="nkr_note_add_0746a0901" n="0746a0901"/><anchor xml:id="beg0746a0901" n="0746a0901"/>矛<anchor xml:id="end0746a0901"/>盾。何以立敎。</p>
<lb ed="X" n="0746a10"/><lb ed="R110" n="0539a12"/><p xml:id="pX62p0746a1001">今人不識自心。所以不信佛。以上六條。門內人自應
<lb ed="X" n="0746a11"/><lb ed="R110" n="0539a13"/>洞然明白。門外人乍聞念頭是用。別有一心是體。必
<lb ed="X" n="0746a12"/><lb ed="R110" n="0539a14"/>然大駭。今不得不設喩以明之。心譬如鏡。念譬如鏡
<lb ed="X" n="0746a13"/><lb ed="R110" n="0539a15"/>之光。念東念西念好念醜。譬如鏡光。照東照西照好
<lb ed="X" n="0746a14"/><lb ed="R110" n="0539a16"/>照醜。假若除却一切口可得說。眼可得見之名物形
<lb ed="X" n="0746a15"/><lb ed="R110" n="0539a17"/>狀。便無從起念。可見此念頭上之東西好醜。全是外
<lb ed="X" n="0746a16"/><lb ed="R110" n="0539a18"/>物影子。落在心光裏。並非心體。然心體無從尋覔。無
<lb ed="X" n="0746a17"/><lb ed="R110" n="0539b01"/>可拈擧。不比鏡體易於辨別。以纔欲尋覔拈擧。卽是
<lb ed="X" n="0746a18"/><lb ed="R110" n="0539b02"/>念頭。早<anchor xml:id="nkr_note_add_0746a1801" n="0746a1801"/><anchor xml:id="beg0746a1801" n="0746a1801"/>已<anchor xml:id="end0746a1801"/>落在光上。非心體矣。</p>
<lb ed="X" n="0746a19"/><lb ed="R110" n="0539b03"/><p xml:id="pX62p0746a1901">問曰。旣云離念之外。別有心體。而又無可尋覔拈擧。
<lb ed="X" n="0746a20"/><lb ed="R110" n="0539b04"/>將何作證。答曰。仍將念頭作證。譬如室中。懸一大鏡。
<lb ed="X" n="0746a21"/><lb ed="R110" n="0539b05"/>四面不露邊際。門外人不知有鏡。而驟見<anchor xml:id="nkr_note_add_0746a2101" n="0746a2101"/><anchor xml:id="beg0746a2101" n="0746a2101"/>己<anchor xml:id="end0746a2101"/>身。及一
<lb ed="X" n="0746a22"/><lb ed="R110" n="0539b06"/>切物影子。在對面顯現。便決定知其有鏡。夫不見鏡
<lb ed="X" n="0746a23"/><lb ed="R110" n="0539b07"/>體。而可就其光之照影。證其有體。則不見心體。亦可
<lb ed="X" n="0746a24"/><lb ed="R110" n="0539b08"/>就其念之照物。證其有體。</p>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0746b" n="0746b"/>
<lb ed="X" n="0746b01"/><lb ed="R110" n="0539b09"/><p xml:id="pX62p0746b0101">問曰。鏡或銅質。或玻璃質。故能發光。心無形段。光從
<lb ed="X" n="0746b02"/><lb ed="R110" n="0539b10"/>何來。答云。此問甚善。可以識性。凡物虗極淨極則有
<lb ed="X" n="0746b03"/><lb ed="R110" n="0539b11"/>光。如火。<note place="inline">本當喩以雲海鏡光。因見者少。姑借火喩。其實火無自體。頗類識神。明眼者辨之</note>平
<lb ed="X" n="0746b04"/><lb ed="R110" n="0539b12"/>極淨極則有光如水。密極堅極則有光。如五金如玉
<lb ed="X" n="0746b05"/><lb ed="R110" n="0539b13"/>石。心無形相可言。此虗淨平靜堅密六者。則其性也。
<lb ed="X" n="0746b06"/><lb ed="R110" n="0539b14"/>由有此性。不同頑空。是故當知。性從心生。其文左心
<lb ed="X" n="0746b07"/><lb ed="R110" n="0539b15"/>爲母。右生爲子。聲兼義也。又復當知物各有例。此六
<lb ed="X" n="0746b08"/><lb ed="R110" n="0539b16"/>者借物例推。實不同物。其虗也。一切莫能窒塞之。其
<lb ed="X" n="0746b09"/><lb ed="R110" n="0539b17"/>淨也。一切莫能汙染之。其平也。一切莫能高下之。其
<lb ed="X" n="0746b10"/><lb ed="R110" n="0539b18"/>靜也。一切莫能撓亂之。其堅也。一切莫能破壞之。其
<lb ed="X" n="0746b11"/><lb ed="R110" n="0540a01"/>密也。一切莫能間入之。故曰性善。<name role="" type="person">柳子厚</name>大鑒禪師
<lb ed="X" n="0746b12"/><lb ed="R110" n="0540a02"/>塔<g ref="#CB15156">碑</g>云。其敎人也。始以至善。終以至善。不假耘鋤。本
<lb ed="X" n="0746b13"/><lb ed="R110" n="0540a03"/>其靜矣。可謂知言。</p>
<lb ed="X" n="0746b14"/><lb ed="R110" n="0540a04"/><p xml:id="pX62p0746b1401">今心爲念。亦聲兼義。說文云今急時也。世間最急莫
<lb ed="X" n="0746b15"/><lb ed="R110" n="0540a05"/>過於念。如念阿彌陀佛。後念纔起。前念<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1501" n="0746b1501"/><anchor xml:id="beg0746b1501" n="0746b1501"/>已<anchor xml:id="end0746b1501"/>滅。微細推
<lb ed="X" n="0746b16"/><lb ed="R110" n="0540a06"/>求。當念阿字時。前念佛字<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1601" n="0746b1601"/><anchor xml:id="beg0746b1601" n="0746b1601"/>已<anchor xml:id="end0746b1601"/>滅。念彌字時。阿字<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1602" n="0746b1602"/><anchor xml:id="beg0746b1602" n="0746b1602"/>已<anchor xml:id="end0746b1602"/>滅。
<lb ed="X" n="0746b17"/><lb ed="R110" n="0540a07"/>念陀字時。彌字<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1701" n="0746b1701"/><anchor xml:id="beg0746b1701" n="0746b1701"/>已<anchor xml:id="end0746b1701"/>滅。念佛字時。陀字<anchor xml:id="nkr_note_add_0746b1702" n="0746b1702"/><anchor xml:id="beg0746b1702" n="0746b1702"/>已<anchor xml:id="end0746b1702"/>滅。句句字字。
<lb ed="X" n="0746b18"/><lb ed="R110" n="0540a08"/>當處出生。隨處滅盡。然則念念是現在。卽念念是過
<lb ed="X" n="0746b19"/><lb ed="R110" n="0540a09"/>去。念念是未來。三際皆不可得。畢竟何物是常住不
<lb ed="X" n="0746b20"/><lb ed="R110" n="0540a10"/>滅者。若無常住不滅者。則亦無過現未三際矣。四時
<lb ed="X" n="0746b21"/><lb ed="R110" n="0540a11"/>代謝而不窮。爲天常住也。五方易位而不亂。爲地常
<lb ed="X" n="0746b22"/><lb ed="R110" n="0540a12"/>住也。<note place="inline">天無實體。地有變滅。姑借以發喩耳</note>人肖天地以生。而念念不停
<lb ed="X" n="0746b23"/><lb ed="R110" n="0540a13"/>若此。獨無常住不滅者在乎。此理可深思矣。</p>
<lb ed="X" n="0746b24"/><lb ed="R110" n="0540a14"/><p xml:id="pX62p0746b2401">戰國時天下之言。非楊卽墨。孟子辭而闢之。纔一二
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0746c" n="0746c"/>
<lb ed="X" n="0746c01"/><lb ed="R110" n="0540a15"/>百言。而其道遂熄。今其書僅存。<note place="inline">楊氏之書。附見列子</note>無傳其業
<lb ed="X" n="0746c02"/><lb ed="R110" n="0540a16"/>者。佛法入中國。殆二千年。漢魏迄唐。儒家攻之。僅在
<lb ed="X" n="0746c03"/><lb ed="R110" n="0540a17"/>粗述。<note place="inline">漢魏間闢佛大意。略見牟子</note>宋儒輩出。以爲是固未足以服
<lb ed="X" n="0746c04"/><lb ed="R110" n="0540a18"/>之也。於是略涉其藩。幷其精義。而亦巧辨醜詆之。此
<lb ed="X" n="0746c05"/><lb ed="R110" n="0540b01"/>風相沿。至今未息。可謂極盛。其間復經三武之暴。<note place="inline">魏太
<lb ed="X" n="0746c06"/><lb ed="R110" n="0540b02"/>武帝。劉宋武帝。<name role="" type="person">唐武宗</name></note>設爲厲禁<g ref="#CB05137">燬</g>滅之。而到今天下佛法如
<lb ed="X" n="0746c07"/><lb ed="R110" n="0540b03"/>故。自搢紳先生。下至氓庶。無智無愚。斷然以爲不足
<lb ed="X" n="0746c08"/><lb ed="R110" n="0540b04"/>信者。千中不及一二。夫楊墨之言盈天下。其禍烈矣。
<lb ed="X" n="0746c09"/><lb ed="R110" n="0540b05"/>孟子闢之如是之易。使佛果爲禍於中國。二千年來
<lb ed="X" n="0746c10"/><lb ed="R110" n="0540b06"/>貽害無窮。不啻百倍於楊墨。乃以人主之威力。諸儒
<lb ed="X" n="0746c11"/><lb ed="R110" n="0540b07"/>先析理之精審。持論之嚴正。曾不能動其毫末。吾不
<lb ed="X" n="0746c12"/><lb ed="R110" n="0540b08"/>知闢之者之心思才力。猶有所未至耶。抑其道果不
<lb ed="X" n="0746c13"/><lb ed="R110" n="0540b09"/>可闢耶。兩者必居其一矣。使果不可闢。請無以孟子
<lb ed="X" n="0746c14"/><lb ed="R110" n="0540b10"/>藉口。使猶有所未至。則狂夫之言。聖人猶述焉。具如
<lb ed="X" n="0746c15"/><lb ed="R110" n="0540b11"/>後條。幸平心察之。</p>
<lb ed="X" n="0746c16"/><lb ed="R110" n="0540b12"/><p xml:id="pX62p0746c1601">方今法門衰極。僅存粗迹矣。敢卽就粗迹略論之。直
<lb ed="X" n="0746c17"/><lb ed="R110" n="0540b13"/>省州縣。僧徒多少。通牽約共四百人。香工等之依以
<lb ed="X" n="0746c18"/><lb ed="R110" n="0540b14"/>爲活者。約百人。是一千三百餘州縣。統計得六十餘
<lb ed="X" n="0746c19"/><lb ed="R110" n="0540b15"/>萬人。此六十餘萬人。不耕而食。不蠶而衣。誠哉可恨。
<lb ed="X" n="0746c20"/><lb ed="R110" n="0540b16"/>徐而察之。直自魏晉至今。歲歲如是。終唐之世。且不
<lb ed="X" n="0746c21"/><lb ed="R110" n="0540b17"/>啻數倍之。假使此千八百餘年中。天下郡縣。率有六
<lb ed="X" n="0746c22"/><lb ed="R110" n="0540b18"/>十餘萬飢民。需終歲之賑。恐雖有聖人。不能以一朝
<lb ed="X" n="0746c23"/><lb ed="R110" n="0541a01"/>居。自頃南北數省飢荒　國家發帑。官紳勸分。約二
<lb ed="X" n="0746c24"/><lb ed="R110" n="0541a02"/>百萬金。首尾不及兩年間。<anchor xml:id="nkr_note_add_0746c2401" n="0746c2401"/><anchor xml:id="beg0746c2401" n="0746c2401"/>已<anchor xml:id="end0746c2401"/>竭蹶不遑若此。然後知
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0747a" n="0747a"/>
<lb ed="X" n="0747a01"/><lb ed="R110" n="0541a03"/>福田利益布施之說。所以破慳囊爲久計者。固非自
<lb ed="X" n="0747a02"/><lb ed="R110" n="0541a04"/>私而自利也。以昌黎原道之義正詞嚴。而必結以鰥
<lb ed="X" n="0747a03"/><lb ed="R110" n="0541a05"/>寡孤獨廢疾者有養。蓋知其故云。</p>
<lb ed="X" n="0747a04"/><lb ed="R110" n="0541a06"/><p xml:id="pX62p0747a0401">此六十餘萬僧徒中。窮極無歸者十之七八。怨懟自
<lb ed="X" n="0747a05"/><lb ed="R110" n="0541a07"/>廢者十之二三。或逃罪。或躭閒。錯雜此兩類中者。十
<lb ed="X" n="0747a06"/><lb ed="R110" n="0541a08"/>或一二。眞知佛理而爲之者。千不得一焉。浮慕其名
<lb ed="X" n="0747a07"/><lb ed="R110" n="0541a09"/>者。百或得一焉。綜此數類。大率鄕愚無知。氣質粗駁。
<lb ed="X" n="0747a08"/><lb ed="R110" n="0541a10"/>假使吾書院義學中。歲歲聚此一輩鄕愚而敎督之。
<lb ed="X" n="0747a09"/><lb ed="R110" n="0541a11"/>歷千八百年之久。其不敗壞者幾希。今彼中略識字
<lb ed="X" n="0747a10"/><lb ed="R110" n="0541a12"/>者。居然十得九。粗解筆墨者。居然十二三。且皆勉就
<lb ed="X" n="0747a11"/><lb ed="R110" n="0541a13"/>範圍。粗嫻禮貌。其借法售姦者。百中或二三。公然爲
<lb ed="X" n="0747a12"/><lb ed="R110" n="0541a14"/>惡。全無顧忌者。千中一二耳。而其間出類拔萃。通知
<lb ed="X" n="0747a13"/><lb ed="R110" n="0541a15"/>大道。行解相副。卓然爲一代宗匠者。歷朝史傳。先賢
<lb ed="X" n="0747a14"/><lb ed="R110" n="0541a16"/>文集。及諸家燈史所載。指不勝屈焉。然後知一代時
<lb ed="X" n="0747a15"/><lb ed="R110" n="0541a17"/>敎規制之善。罪福因果報應諸說。裁成變化之巧。實
<lb ed="X" n="0747a16"/><lb ed="R110" n="0541a18"/>有合於古昔盛王先養後敎之遺意。明道先生於某
<lb ed="X" n="0747a17"/><lb ed="R110" n="0541b01"/>寺觀齋僧。歎爲三代禮法。盡在於是。蓋知其故云。</p>
<lb ed="X" n="0747a18"/><lb ed="R110" n="0541b02"/><p xml:id="pX62p0747a1801">印度文字。與泰西各國相類。但有語聲。並無義理。經
<lb ed="X" n="0747a19"/><lb ed="R110" n="0541b03"/>律論三藏。皆是語錄。翻譯時先通其語。代以華言。然
<lb ed="X" n="0747a20"/><lb ed="R110" n="0541b04"/>後述爲華文。譯語與筆述者。各有巧拙不同。故諸經
<lb ed="X" n="0747a21"/><lb ed="R110" n="0541b05"/>有前後數譯本者。詳略亦異。然大旨皆同。卽金剛六
<lb ed="X" n="0747a22"/><lb ed="R110" n="0541b06"/>譯本可見。諸呪相傳。有五不翻。或謂如軍中口號。但
<lb ed="X" n="0747a23"/><lb ed="R110" n="0541b07"/>許密傳。故不許翻。或謂一句兼數義。故不能盡翻。諸
<lb ed="X" n="0747a24"/><lb ed="R110" n="0541b08"/>說皆是臆度。蓋印度語言。有中國所無者。如人名地
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0747b" n="0747b"/>
<lb ed="X" n="0747b01"/><lb ed="R110" n="0541b09"/>名物名之類。現翻泰西各國之書。祇能肖其口音。不
<lb ed="X" n="0747b02"/><lb ed="R110" n="0541b10"/>能以文字替代。泰西各國之書。載中國人名地名者
<lb ed="X" n="0747b03"/><lb ed="R110" n="0541b11"/>亦然。卽如稱中原爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b0301" n="0747b0301"/><anchor xml:id="beg0747b0301" n="0747b0301"/>采<anchor xml:id="end0747b0301"/>納。實則彼國向無中原之稱。
<lb ed="X" n="0747b04"/><lb ed="R110" n="0541b12"/>仍是中原二字之轉音耳。佛書稱中原爲支那。正與
<lb ed="X" n="0747b05"/><lb ed="R110" n="0541b13"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0747b0501" n="0747b0501"/><anchor xml:id="beg0747b0501" n="0747b0501"/>采<anchor xml:id="end0747b0501"/>納相類。皆轉音也。昔人卽不解呪語本無可翻。創
<lb ed="X" n="0747b06"/><lb ed="R110" n="0541b14"/>爲五不翻之說。理學家尋縫覓隙。遂謗爲呪必淺陋。
<lb ed="X" n="0747b07"/><lb ed="R110" n="0541b15"/>借不翻以藏其拙。均是癡人說夢。五不翻中。其一謂
<lb ed="X" n="0747b08"/><lb ed="R110" n="0541b16"/>惟佛與佛能解。此頗近理。佛菩薩及八部鬼神之見
<lb ed="X" n="0747b09"/><lb ed="R110" n="0541b17"/>聞境界。與人不同。譯師不解。祇能仍其本旨。諸呪從
<lb ed="X" n="0747b10"/><lb ed="R110" n="0541b18"/>無弟子說者。是其明證。四果八部之名目。不與凡夫
<lb ed="X" n="0747b11"/><lb ed="R110" n="0542a01"/>同類。難以文字替代。故亦仍其本音。猶今西國各書
<lb ed="X" n="0747b12"/><lb ed="R110" n="0542a02"/>之稱中國人名也。阿耨多羅三藐三菩提心。<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b1201" n="0747b1201"/><anchor xml:id="beg0747b1201" n="0747b1201"/>但<anchor xml:id="end0747b1201"/>翻心
<lb ed="X" n="0747b13"/><lb ed="R110" n="0542a03"/>字者。心之一言。華言所有。故能翻。阿耨多羅三藐三
<lb ed="X" n="0747b14"/><lb ed="R110" n="0542a04"/>菩提九字。華言所無。但知其爲無上正等正覺之稱。
<lb ed="X" n="0747b15"/><lb ed="R110" n="0542a05"/>譬如中國常言。至精極妙一語。彼國所無。<anchor xml:id="nkr_note_add_0747b1501" n="0747b1501"/><anchor xml:id="beg0747b1501" n="0747b1501"/>但<anchor xml:id="end0747b1501"/>知爲極
<lb ed="X" n="0747b16"/><lb ed="R110" n="0542a06"/>好之稱。故甯譯釋其意。而不改其口語。一則以其爲
<lb ed="X" n="0747b17"/><lb ed="R110" n="0542a07"/>一代時敎中總要名目。故極意加謹。不敢輒易。一則
<lb ed="X" n="0747b18"/><lb ed="R110" n="0542a08"/>佛之常言。諸經屢見。故亦仍其本眞。示尊敬意。如遼
<lb ed="X" n="0747b19"/><lb ed="R110" n="0542a09"/>金元三史。多仍國語。其詔旨直錄原文不改。卽其證
<lb ed="X" n="0747b20"/><lb ed="R110" n="0542a10"/>也。</p>
<lb ed="X" n="0747b21"/><lb ed="R110" n="0542a11"/><p xml:id="pX62p0747b2101">佛制諸經不立文字。蓋有深意。照錄當時語言。直叙
<lb ed="X" n="0747b22"/><lb ed="R110" n="0542a12"/>問答氣象。一涉文筆。易失眞面目也。如諸經中世尊
<lb ed="X" n="0747b23"/><lb ed="R110" n="0542a13"/>語止復說。必重呼弟子名。不憚再三。弟子答語。亦累
<lb ed="X" n="0747b24"/><lb ed="R110" n="0542a14"/>呼世尊。不憚再三。且有節節詳述世尊向某人邊。某
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0747c" n="0747c"/>
<lb ed="X" n="0747c01"/><lb ed="R110" n="0542a15"/>人向世尊邊。不憚再三者。讀之覺世尊慈悲懇切。弟
<lb ed="X" n="0747c02"/><lb ed="R110" n="0542a16"/>子親愛尊敬之意。流露言外。其偈頌則是佛敎中文
<lb ed="X" n="0747c03"/><lb ed="R110" n="0542a17"/>字。如中國詩歌箴銘之比。故必申明欲重宣此意而
<lb ed="X" n="0747c04"/><lb ed="R110" n="0542a18"/>說云云。以見長行是語。而不是文字也。偈語原必有
<lb ed="X" n="0747c05"/><lb ed="R110" n="0542b01"/>韻譯以中國文字。則無可協。故無韻。間有用韻者。如
<lb ed="X" n="0747c06"/><lb ed="R110" n="0542b02"/>後出偈經之類。譯師善巧點竄。旣是文辭。但求達意。
<lb ed="X" n="0747c07"/><lb ed="R110" n="0542b03"/>不妨略改。令人易誦也。華嚴字母。敎中極重。流入中
<lb ed="X" n="0747c08"/><lb ed="R110" n="0542b04"/>國。遂爲韻學鼻祖。是其明證。儒者不解此理。刻意求
<lb ed="X" n="0747c09"/><lb ed="R110" n="0542b05"/>疵。見偈中有韻者。反謂彼敎焉得有有韻文字。斷爲
<lb ed="X" n="0747c10"/><lb ed="R110" n="0542b06"/>緇流臆造。且卽以證經之類多臆造。何不思之甚也。
<lb ed="X" n="0747c11"/><lb ed="R110" n="0542b07"/>佛敎旣不立文字。故三藏皆是語錄。本無經傳序記
<lb ed="X" n="0747c12"/><lb ed="R110" n="0542b08"/>等名目。經之梵語。爲修多羅。原翻爲線。言其貫穿也。
<lb ed="X" n="0747c13"/><lb ed="R110" n="0542b09"/>流入東土後。以中國文字經爲尊稱。故亦稱經。旣是
<lb ed="X" n="0747c14"/><lb ed="R110" n="0542b10"/>語錄。弟子尊其師說。有聞必錄。不必皆有深義。如小
<lb ed="X" n="0747c15"/><lb ed="R110" n="0542b11"/>乘中傳述因果報應。或問答名義諸小品。在中國成
<lb ed="X" n="0747c16"/><lb ed="R110" n="0542b12"/>書。則如雜攷雜說之類。醫痔經偶說方劑。呪水治病。
<lb ed="X" n="0747c17"/><lb ed="R110" n="0542b13"/>在中國成書。則如藝術之類。敎中亦不以爲重。但同
<lb ed="X" n="0747c18"/><lb ed="R110" n="0542b14"/>是平鋪直叙。而無中國文字一切體製。不得不槪謂
<lb ed="X" n="0747c19"/><lb ed="R110" n="0542b15"/>之經。儒者分別觀之可也。鬬諍堅固。不暇深求。纔覩
<lb ed="X" n="0747c20"/><lb ed="R110" n="0542b16"/>首題。便斥爲僭竊吾聖人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0747001" n="0747001"/>箸作之尊號。然則楊子之
<lb ed="X" n="0747c21"/><lb ed="R110" n="0542b17"/>太元經。文中子之元經。旣同其名。幷擬其體。何說乎。
<lb ed="X" n="0747c22"/><lb ed="R110" n="0542b18"/>兵家術數家藝術家亦多稱經。甚至相馬相貝品茶
<lb ed="X" n="0747c23"/><lb ed="R110" n="0543a01"/>品酒。亦槪稱經。更何說乎。且惟帝王制法於民。則謂
<lb ed="X" n="0747c24"/><lb ed="R110" n="0543a02"/>之律。臣下箸。述章程之屬。罕有敢用此稱者。<note place="inline">惟醫門法律。他
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0748a" n="0748a"/>
<lb ed="X" n="0748a01"/><lb ed="R110" n="0543a03"/>未之見</note>今不惡律藏之稱律。獨惡經藏之稱經。平心自
<lb ed="X" n="0748a02"/><lb ed="R110" n="0543a04"/>思。其故安在。</p>
<lb ed="X" n="0748a03"/><lb ed="R110" n="0543a05"/><p xml:id="pX62p0748a0301">古聖人心跡出處之難於窺測。莫如吳泰伯。背棄君
<lb ed="X" n="0748a04"/><lb ed="R110" n="0543a06"/>親。偕弟遠遁。病不歸省。喪不奔赴。且斷髮文身。裸以
<lb ed="X" n="0748a05"/><lb ed="R110" n="0543a07"/>爲飾。自孔子歎爲至德。又申之以民無得而稱焉。<note place="inline">可見
<lb ed="X" n="0748a06"/><lb ed="R110" n="0543a08"/>當時是非未定</note>至今三吳文物之盛甲天下。咸知推本於讓
<lb ed="X" n="0748a07"/><lb ed="R110" n="0543a09"/>王開基。設非孔子有此語。或有之而不見於論語。僅
<lb ed="X" n="0748a08"/><lb ed="R110" n="0543a10"/>見於他書。恐至今少可多否。是非未易定也。有宋諸
<lb ed="X" n="0748a09"/><lb ed="R110" n="0543a11"/>賢。類多探索內典。或積至十餘年之久。最後則曰佛
<lb ed="X" n="0748a10"/><lb ed="R110" n="0543a12"/>敎滅絕彝倫。其他何須更問。夫佛之出家。誰不知之。
<lb ed="X" n="0748a11"/><lb ed="R110" n="0543a13"/>不待讀其書。使果滅絕彝倫。則是罪惡彰著顯而易
<lb ed="X" n="0748a12"/><lb ed="R110" n="0543a14"/>見之粗跡也。乃遲之十餘年之久而始覺之。有是理
<lb ed="X" n="0748a13"/><lb ed="R110" n="0543a15"/>乎。亦可知其非出本心矣。佛制在家男女受五戒者。
<lb ed="X" n="0748a14"/><lb ed="R110" n="0543a16"/>須先諮白父母。次眷屬。次君王。皆聽許<anchor xml:id="nkr_note_add_0748a1401" n="0748a1401"/><anchor xml:id="beg0748a1401" n="0748a1401"/>已<anchor xml:id="end0748a1401"/>。乃爲說戒。
<lb ed="X" n="0748a15"/><lb ed="R110" n="0543a17"/>其欲出家者。先以此戒爲基。出家時。重白父母眷屬
<lb ed="X" n="0748a16"/><lb ed="R110" n="0543a18"/>君王。皆聽許<anchor xml:id="nkr_note_add_0748a1601" n="0748a1601"/><anchor xml:id="beg0748a1601" n="0748a1601"/>已<anchor xml:id="end0748a1601"/>。乃得鬀度。受持沙彌戒。五年習熟。進
<lb ed="X" n="0748a17"/><lb ed="R110" n="0543b01"/>比邱戒。七年習熟。進菩薩戒。其不得受戒出家而與
<lb ed="X" n="0748a18"/><lb ed="R110" n="0543b02"/>法會者。曰淸信男淸信女。凡出家二衆。冬夏入蘭若
<lb ed="X" n="0748a19"/><lb ed="R110" n="0543b03"/>講學。春秋歸家養父母。故僧家序齒稱夏臘。不稱年。
<lb ed="X" n="0748a20"/><lb ed="R110" n="0543b04"/>在家四衆。亦冬夏入蘭若聽講。思欲則歸。欲飽還來。
<lb ed="X" n="0748a21"/><lb ed="R110" n="0543b05"/>皆聽之。此佛在世時也。迨滅度後遺制。凡受戒每壇
<lb ed="X" n="0748a22"/><lb ed="R110" n="0543b06"/>三人。過則法師得濫法罪。出家必鬀除鬚髮者。猶吾
<lb ed="X" n="0748a23"/><lb ed="R110" n="0543b07"/>師儒章服。必異於衆。又重爲之防。不使兩混也。合前
<lb ed="X" n="0748a24"/><lb ed="R110" n="0543b08"/>後觀之。其圓通方便若彼。鄭重謹嚴若此。曩有客問
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0748b" n="0748b"/>
<lb ed="X" n="0748b01"/><lb ed="R110" n="0543b09"/>余曰使佛敎盛行。人類當絕。柰何。余曰賴有卿輩在。
<lb ed="X" n="0748b02"/><lb ed="R110" n="0543b10"/>否則當時被敎各國。人民旱無孑遺。安能流入東夏。
<lb ed="X" n="0748b03"/><lb ed="R110" n="0543b11"/>其人不悅。余曰子不讀論孟乎。樊遲學稼。夫子答以
<lb ed="X" n="0748b04"/><lb ed="R110" n="0543b12"/>好禮義信。焉用稼。孟子闢許行而言大人勞心。小人
<lb ed="X" n="0748b05"/><lb ed="R110" n="0543b13"/>勞力。使當時孔孟之敎盛行。人人皆欲不稼而好禮
<lb ed="X" n="0748b06"/><lb ed="R110" n="0543b14"/>義信。不勞力而學爲大人。應亦孔孟所深許而不能
<lb ed="X" n="0748b07"/><lb ed="R110" n="0543b15"/>禁也。子將不慮其復變爲茹毛飮血之世乎。其人失
<lb ed="X" n="0748b08"/><lb ed="R110" n="0543b16"/>笑而退。</p>
<lb ed="X" n="0748b09"/><lb ed="R110" n="0543b17"/><p xml:id="pX62p0748b0901">或言自古高僧。類皆絕異於衆。可畏不可近。是以先
<lb ed="X" n="0748b10"/><lb ed="R110" n="0543b18"/>儒見歸宗禪師遺像雄偉。歎爲狀貌如此。必其資性
<lb ed="X" n="0748b11"/><lb ed="R110" n="0544a01"/>能爲賊禍於天下。如操莽之流。余笑曰子誤矣。此先
<lb ed="X" n="0748b12"/><lb ed="R110" n="0544a02"/>儒讚佛語。子以爲毀乎。夫操莽皆以文學見重於當
<lb ed="X" n="0748b13"/><lb ed="R110" n="0544a03"/>時。其初固吾黨人也。今云歸宗之資性。卽操莽之流。
<lb ed="X" n="0748b14"/><lb ed="R110" n="0544a04"/>可知操莽之資性。亦歸宗之流矣。以本歸宗之流。濟
<lb ed="X" n="0748b15"/><lb ed="R110" n="0544a05"/>之以文學而卒成操莽。以本操莽之流。納之於叢林
<lb ed="X" n="0748b16"/><lb ed="R110" n="0544a06"/>而遂變歸宗。佛敎之入中國。害乎利乎。問者笑謝去。</p>
<lb ed="X" n="0748b17"/><lb ed="R110" n="0544a07"/><p xml:id="pX62p0748b1701">心性之學。莫精邃於佛書。宋儒千言萬語。或錄全文。
<lb ed="X" n="0748b18"/><lb ed="R110" n="0544a08"/>或括大旨。皆本於此。其大綱領之顯著者。如事理對
<lb ed="X" n="0748b19"/><lb ed="R110" n="0544a09"/>擧。<note place="inline">惟楊子有說事者。莫詳於書。說理者。莫辨於春秋二語。亦是分說</note>無爲善惡對擧。
<lb ed="X" n="0748b20"/><lb ed="R110" n="0544a10"/>心要內外兩忘。心有全體大用。及體用一原。顯微無
<lb ed="X" n="0748b21"/><lb ed="R110" n="0544a11"/>間。<note place="inline">此程子所謂必不得已而說出者</note>諸說皆唐代諸禪師經疏語錄
<lb ed="X" n="0748b22"/><lb ed="R110" n="0544a12"/>中首發者。蓋時至理彰。入而俱化。不自覺知。必謂陰
<lb ed="X" n="0748b23"/><lb ed="R110" n="0544a13"/>用而陽拒之。亦過也。其毀之者。無極太極陰陽五行
<lb ed="X" n="0748b24"/><lb ed="R110" n="0544a14"/>之成見。牢不可<g ref="#CB15072">㧞</g>。不知六經語孟言心性處。原不如
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0748c" n="0748c"/>
<lb ed="X" n="0748c01"/><lb ed="R110" n="0544a15"/>此也<note place="inline">或難云至理愈闡愈精。六經語孟辭意簡質。本無如許高妙之談。安得以其原本佛書者爲是。
<lb ed="X" n="0748c02"/><lb ed="R110" n="0544a16"/>原本太極圖者爲非。答曰此理易曉。譬如作時文以心性爲題。由淺入深。逐層疏剔。不假安排。道理完密者。自
<lb ed="X" n="0748c03"/><lb ed="R110" n="0544a17"/>是正宗文字。而經旨亦合。別立柱意。或創新解。或專一經。縱說得盛水不漏。終是強題就我。偏鋒文字。與經旨
<lb ed="X" n="0748c04"/><lb ed="R110" n="0544a18"/>微隔一絲矣</note>。</p>
<lb ed="X" n="0748c05"/><lb ed="R110" n="0544b01"/><p xml:id="pX62p0748c0501">類聚六經語孟。及西漢以前。諸子百家言心性者。爲
<lb ed="X" n="0748c06"/><lb ed="R110" n="0544b02"/>第一編。東京而下。迄於隋初。諸子百家言心性者。爲
<lb ed="X" n="0748c07"/><lb ed="R110" n="0544b03"/>第二編。唐代諸儒。及宋五子前言心性者。爲第三編。
<lb ed="X" n="0748c08"/><lb ed="R110" n="0544b04"/>宋五子以下。迄於　國朝諸大老言心性者。幷其爲
<lb ed="X" n="0748c09"/><lb ed="R110" n="0544b05"/>學宗旨。爲第四編。諸儒或贊歎佛書。或拈弄機鋒。及
<lb ed="X" n="0748c10"/><lb ed="R110" n="0544b06"/>與高僧往來贈答詩文。皆附編末。第一編。可以觀吾
<lb ed="X" n="0748c11"/><lb ed="R110" n="0544b07"/>儒言心性之本旨。第二第三編。可以觀其漸入佛理。
<lb ed="X" n="0748c12"/><lb ed="R110" n="0544b08"/>第四編。則儒佛之異同原委。燦若列眉。時代前後。彰
<lb ed="X" n="0748c13"/><lb ed="R110" n="0544b09"/>彰可攷。自不容以筆舌空爭矣。</p>
<lb ed="X" n="0748c14"/><lb ed="R110" n="0544b10"/><p xml:id="pX62p0748c1401">類聚闢佛之說。若史傳所論及詔令奏議。私家著述
<lb ed="X" n="0748c15"/><lb ed="R110" n="0544b11"/>等。唐以前爲第一編。其崇佛者爲第二編。唐以後迄
<lb ed="X" n="0748c16"/><lb ed="R110" n="0544b12"/>於　國朝<note place="inline">其人生存者不錄</note>爲第三編。其崇佛者爲第四編。
<lb ed="X" n="0748c17"/><lb ed="R110" n="0544b13"/>四編中凡僧俗辨正。及講學家彼此互諍者。隨條附
<lb ed="X" n="0748c18"/><lb ed="R110" n="0544b14"/>入。如此則一時之風尙。兩家得失之淺深。及其用心
<lb ed="X" n="0748c19"/><lb ed="R110" n="0544b15"/>之公私厚薄。均可於言語氣象閒得之。四編之前。恭
<lb ed="X" n="0748c20"/><lb ed="R110" n="0544b16"/>錄　本朝
<lb ed="X" n="0748c21" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0544b17"/>列聖闡揚佛理。護持正法諸詔旨詩文。<note place="inline">從無闢佛者</note>及當
<lb ed="X" n="0748c22"/><lb ed="R110" n="0544b18"/>時諸僧奏對機緣。編定入藏。或見於諸大老文集者。
<lb ed="X" n="0748c23"/><lb ed="R110" n="0545a01"/>爲卷首。以見　本朝家法。儒佛並重。聖人作用。道合
<lb ed="X" n="0748c24"/><lb ed="R110" n="0545a02"/>時中。所以爲子孫黎民計者。至深且遠。普天率土千
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0749a" n="0749a"/>
<lb ed="X" n="0749a01"/><lb ed="R110" n="0545a03"/>萬億年。長承幬覆。於此而猶生疑謗。辜負
<lb ed="X" n="0749a02" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0545a04"/>深恩。井蛙小天。何足以辨哉。</p>
<lb ed="X" n="0749a03"/><lb ed="R110" n="0545a05"/><p xml:id="pX62p0749a0301">昌黎與大顚三書。顯然緇徒僞託。東坡篤好佛乘。而
<lb ed="X" n="0749a04"/><lb ed="R110" n="0545a06"/>不信三書。紫陽闢佛之力。遠過昌黎。而偏以三書爲
<lb ed="X" n="0749a05"/><lb ed="R110" n="0545a07"/>眞。且著爲論說以證實之。竊所未喩。周子大賢。曾與
<lb ed="X" n="0749a06"/><lb ed="R110" n="0545a08"/>東林佛印諸禪師。往還論道。亦誠有之。不必諱。彼徒
<lb ed="X" n="0749a07"/><lb ed="R110" n="0545a09"/>遂稱太極圖爲東林口訣。誣罔孰甚。夫周子太極圖。
<lb ed="X" n="0749a08"/><lb ed="R110" n="0545a10"/>得於穆脩。脩得於种放。放得於陳摶。胡五峰言之詳
<lb ed="X" n="0749a09"/><lb ed="R110" n="0545a11"/>審。彼徒旣倡爲陳摶得於麻衣。麻衣得於壽涯。壽涯
<lb ed="X" n="0749a10"/><lb ed="R110" n="0545a12"/>得於國一之說。以爲東林秘授之證。而朱子又幷諱
<lb ed="X" n="0749a11"/><lb ed="R110" n="0545a13"/>其源流。直云周子之學。莫知其師傳之所自。亦所未
<lb ed="X" n="0749a12"/><lb ed="R110" n="0545a14"/>喩。蓋自儒佛兩家鬬諍不<anchor xml:id="nkr_note_add_0749a1201" n="0749a1201"/><anchor xml:id="beg0749a1201" n="0749a1201"/>已<anchor xml:id="end0749a1201"/>。彼徒往往援引名公。列
<lb ed="X" n="0749a13"/><lb ed="R110" n="0545a15"/>入宗派以自固。最爲無識可醜。吾儒分別觀之。宜取
<lb ed="X" n="0749a14"/><lb ed="R110" n="0545a16"/>諸家燈史所載諸名公之與高僧往還者。詳攷事蹟。
<lb ed="X" n="0749a15"/><lb ed="R110" n="0545a17"/>萃爲一編。各著所出。其生平奉佛。見於他書。而無論
<lb ed="X" n="0749a16"/><lb ed="R110" n="0545a18"/>說可入前數編者。依時代先後。幷入此編。若韓子之
<lb ed="X" n="0749a17"/><lb ed="R110" n="0545b01"/>詢佛法。大顚叩齒三下。周子之問易理。東林勸倡道
<lb ed="X" n="0749a18"/><lb ed="R110" n="0545b02"/>學之類。隨條辨正之。蓋賢者學佛固多。而不肖者亦
<lb ed="X" n="0749a19"/><lb ed="R110" n="0545b03"/>不少。不必以此爲賢者諱。亦不當以此爲不肖寬。前
<lb ed="X" n="0749a20"/><lb ed="R110" n="0545b04"/>如張無盡之傾險。後如李卓吾之狂悖。並稱宗敎兼
<lb ed="X" n="0749a21"/><lb ed="R110" n="0545b05"/>通。眞是法門之玷。佛法難做人情。此編足爲龜鑑焉。</p>
<lb ed="X" n="0749a22"/><lb ed="R110" n="0545b06"/><p xml:id="pX62p0749a2201">以佛理入儒書。蓋始於魏晉間。今易論語註疏。及皇
<lb ed="X" n="0749a23"/><lb ed="R110" n="0545b07"/>侃義疏可證。此亦所謂入而俱化。不自覺知。苟足發
<lb ed="X" n="0749a24"/><lb ed="R110" n="0545b08"/>明。雖聖人復起。亦不責也。<note place="inline">佛書能所二字。猶之儒書動靜字。最爲簡明。以詮易
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0749b" n="0749b"/>
<lb ed="X" n="0749b01"/><lb ed="R110" n="0545b09"/>理。自然要言不煩。必謂原本乾始能以美利利天下。不言所利。亦是強辨。若朱子釋書。能覺爲道心。所覺爲人
<lb ed="X" n="0749b02"/><lb ed="R110" n="0545b10"/>心。亦可謂之原本易文言乎</note>若李長者華嚴合論。處處以八卦五
<lb ed="X" n="0749b03"/><lb ed="R110" n="0545b11"/>行方位牽配。則直有意藉此歆動儒者。不特齊文定
<lb ed="X" n="0749b04"/><lb ed="R110" n="0545b12"/>旨。墮語滲漏矣。夫儒佛兩家。離之固不成二。合之亦
<lb ed="X" n="0749b05"/><lb ed="R110" n="0545b13"/>正非一。明敎嵩禪師。稱其可以心通。難以迹較。洵爲
<lb ed="X" n="0749b06"/><lb ed="R110" n="0545b14"/>知言。若從文字上牽引附會。縱能密合。亦是借重他
<lb ed="X" n="0749b07"/><lb ed="R110" n="0545b15"/>家。無益有損。憨山之註莊子內篇。蕅益之釋周易。及
<lb ed="X" n="0749b08"/><lb ed="R110" n="0545b16"/>四子書。用心良苦。而不知儒者。早有讀華嚴八十卷。
<lb ed="X" n="0749b09"/><lb ed="R110" n="0545b17"/>不如讀艮卦一爻之誚。此風沿流到今。動稱三敎同
<lb ed="X" n="0749b10"/><lb ed="R110" n="0545b18"/>源。著爲邪說。惑世誣民。釀成亂本。搜剔病根。畢竟是
<lb ed="X" n="0749b11"/><lb ed="R110" n="0546a01"/>急於求信之一念。走作至此。故不得不痛辨之。頗望
<lb ed="X" n="0749b12"/><lb ed="R110" n="0546a02"/>後賢。永爲烱戒。</p>
<lb ed="X" n="0749b13"/><lb ed="R110" n="0546a03"/><p xml:id="pX62p0749b1301">三敎之稱。蓋創自北魏道士宼謙之。故文中子亦有
<lb ed="X" n="0749b14"/><lb ed="R110" n="0546a04"/>此二字。不知道不成敎。所祖之老子。不過九流之一。
<lb ed="X" n="0749b15"/><lb ed="R110" n="0546a05"/>漢書藝文志。彰彰可攷。生平著述。祇有道德經五千
<lb ed="X" n="0749b16"/><lb ed="R110" n="0546a06"/>言。不但與後世道士虗誕之說。全然風馬牛。且與莊
<lb ed="X" n="0749b17"/><lb ed="R110" n="0546a07"/>列。亦大相逕庭。世俗所行常淸靜經。是唐時學禪者
<lb ed="X" n="0749b18"/><lb ed="R110" n="0546a08"/>僞託。文理字句。全不類春秋時語。極易辨別。至靈寶
<lb ed="X" n="0749b19"/><lb ed="R110" n="0546a09"/>等經。皆是<name role="" type="person">寇謙之</name>鮑靜<name role="" type="person">林靈素</name>輩。先後僞造。全竊佛
<lb ed="X" n="0749b20"/><lb ed="R110" n="0546a10"/>書之粗淺者。甚至套襲句調。昔人早痛辦之。其源流
<lb ed="X" n="0749b21"/><lb ed="R110" n="0546a11"/>之雜湊不一。方維甸先生抱朴子序。攷論最詳。<note place="inline">幷附錄於
<lb ed="X" n="0749b22"/><lb ed="R110" n="0546a12"/>後</note>尤可笑者。佛家諸呪。其字多著口旁。緣華書無其
<lb ed="X" n="0749b23"/><lb ed="R110" n="0546a13"/>字。祇能以數字合音代之。著口旁者。須讀作彈舌音
<lb ed="X" n="0749b24"/><lb ed="R110" n="0546a14"/>之標記。猶儒書之發音加圈耳。幷非其字有圈也。乃
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0749c" n="0749c"/>
<lb ed="X" n="0749c01"/><lb ed="R110" n="0546a15"/>道士僞造呪字。亦多口旁。試問老子與所稱元始天
<lb ed="X" n="0749c02"/><lb ed="R110" n="0546a16"/>尊者。外國人乎。張天師一派。本非道家。乃周時巫祝
<lb ed="X" n="0749c03"/><lb ed="R110" n="0546a17"/>之遺法。能交鬼神。秦漢之際失傳。後爲黃巾賊張角
<lb ed="X" n="0749c04"/><lb ed="R110" n="0546a18"/>兄弟所得。張道陵卽張角之後裔。其交鬼神之道。還
<lb ed="X" n="0749c05"/><lb ed="R110" n="0546b01"/>是古法。後人不知恪守。見世俗道士僞派盛行。又互
<lb ed="X" n="0749c06"/><lb ed="R110" n="0546b02"/>相比附。如<g ref="#CB17406">𥷳</g><g ref="#CB17425">𥸞</g><g ref="#CB17405">𥸛</g><g ref="#CB17426">𥸟</g>四字。係明嘉靖間妖道所造。今
<lb ed="X" n="0749c07"/><lb ed="R110" n="0546b03"/>天師府。亦用以爲正法。眞堪絕倒。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0749c08"/><lb ed="R110" n="0546b04"/><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">方維甸抱朴子序</cb:mulu><head>方維甸抱朴子序</head>
<lb ed="X" n="0749c09"/><lb ed="R110" n="0546b05"/><p xml:id="pX62p0749c0901">道家宗旨。淸淨沖虗而<anchor xml:id="nkr_note_add_0749c0901" n="0749c0901"/><anchor xml:id="beg0749c0901" n="0749c0901"/>已<anchor xml:id="end0749c0901"/>。其弊或流爲權謀。或流
<lb ed="X" n="0749c10"/><lb ed="R110" n="0546b06"/>爲放誕。無所謂金丹仙藥黃白元素。吐納導引。禁
<lb ed="X" n="0749c11"/><lb ed="R110" n="0546b07"/>呪符籙之術也。秦漢方士。絕不附會老子。卽依託
<lb ed="X" n="0749c12"/><lb ed="R110" n="0546b08"/>黃帝。亦非道家之說。漢書藝文志。以黃帝諸篇分
<lb ed="X" n="0749c13"/><lb ed="R110" n="0546b09"/>屬道家。神仙蓋本七略。七略又本於別錄。劉子政
<lb ed="X" n="0749c14"/><lb ed="R110" n="0546b10"/>固誦習鴻寶。篤信神仙者。而典校秘書。仍別方技
<lb ed="X" n="0749c15"/><lb ed="R110" n="0546b11"/>於諸子之外。不相殽也。東漢之季。桓帝好神仙。祠
<lb ed="X" n="0749c16"/><lb ed="R110" n="0546b12"/>老子。張陵之子衡使人爲祭酒主。以老子五千文
<lb ed="X" n="0749c17"/><lb ed="R110" n="0546b13"/>都習。神仙之附會道家。實昉於此。抱朴子內篇。古
<lb ed="X" n="0749c18"/><lb ed="R110" n="0546b14"/>之神仙家言也。雖自以內篇屬之道家。然所擧仙
<lb ed="X" n="0749c19"/><lb ed="R110" n="0546b15"/>經神符。多至二百八十二種。絕無道家諸子。且謂
<lb ed="X" n="0749c20"/><lb ed="R110" n="0546b16"/>老子泛論較略。莊子文子關尹喜之徒。祖述黃老。
<lb ed="X" n="0749c21"/><lb ed="R110" n="0546b17"/>永無至言。去神仙千億里。尋其旨趣。與道家判然
<lb ed="X" n="0749c22"/><lb ed="R110" n="0546b18"/>不同。又後世學仙者。奉魏伯陽爲正宗。是書偶及
<lb ed="X" n="0749c23"/><lb ed="R110" n="0547a01"/>伯陽。內篇之名。並無一語稱述。惟神仙傳中。言參
<lb ed="X" n="0749c24"/><lb ed="R110" n="0547a02"/>同契。假爻象以說作丹之意而<anchor xml:id="nkr_note_add_0749c2401" n="0749c2401"/><anchor xml:id="beg0749c2401" n="0749c2401"/>已<anchor xml:id="end0749c2401"/>。是稚川之學。匪
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0750a" n="0750a"/>
<lb ed="X" n="0750a01"/><lb ed="R110" n="0547a03"/>特與道家異。倂與後世神仙家。無幾微之合。余嘗
<lb ed="X" n="0750a02"/><lb ed="R110" n="0547a04"/>謂漢之仙術。元與黃老分途。魏晉之世。元言日盛。
<lb ed="X" n="0750a03"/><lb ed="R110" n="0547a05"/>經術多岐。道家自詭於儒。神仙遂溷於道。然第假
<lb ed="X" n="0750a04"/><lb ed="R110" n="0547a06"/>借其名。不易其實也。迨及宋元。乃緣參同爐火而
<lb ed="X" n="0750a05"/><lb ed="R110" n="0547a07"/>言內丹。鍊養陰陽。混合元氣。斥服食胎息爲小道。
<lb ed="X" n="0750a06"/><lb ed="R110" n="0547a08"/>金石符呪爲旁門。黃白元素爲邪術。惟以性命交
<lb ed="X" n="0750a07"/><lb ed="R110" n="0547a09"/>修。爲谷神不死。羽化登眞之訣。其說旁涉禪宗。兼
<lb ed="X" n="0750a08"/><lb ed="R110" n="0547a10"/>附易理。襲微重妙。且欲倂儒釋而一之。自是而漢
<lb ed="X" n="0750a09"/><lb ed="R110" n="0547a11"/>晉相傳神仙之說。盡變無餘。名實交溷矣。然則葛
<lb ed="X" n="0750a10"/><lb ed="R110" n="0547a12"/>氏之書。墨守師傳。不矜妙悟。譬之儒者說經。其神
<lb ed="X" n="0750a11"/><lb ed="R110" n="0547a13"/>仙家之漢學乎。孫伯淵漕司篤好古義。兼綜九流。
<lb ed="X" n="0750a12"/><lb ed="R110" n="0547a14"/>以明抱朴子。及天一閣鈔本。錯亂脫誤。手自校讎。
<lb ed="X" n="0750a13"/><lb ed="R110" n="0547a15"/>復屬余與顧<g ref="#CB00589">㵎</g>薲各以家藏諸本。參證他書。覆校
<lb ed="X" n="0750a14"/><lb ed="R110" n="0547a16"/>數過。伯淵叙錄篇目。將以刊行。余因擧神仙與道
<lb ed="X" n="0750a15"/><lb ed="R110" n="0547a17"/>家者流。古今分合之故。論次爲序。覧者或有攷焉。</p>
<lb ed="X" n="0750a16"/><lb ed="R110" n="0547a18"/><p xml:id="pX62p0750a1601">凡敎必有化被一方。不變之儀式。其所以能如此者。
<lb ed="X" n="0750a17"/><lb ed="R110" n="0547b01"/>前篇論之。所謂空有二邊。互形互顯。人心物理皆同。
<lb ed="X" n="0750a18"/><lb ed="R110" n="0547b02"/>必不能廢。儒佛兩家。本斯立敎。故能獨立。空有之外。
<lb ed="X" n="0750a19"/><lb ed="R110" n="0547b03"/>無第三件可說。故道不成敎。試問道家化被何方。其
<lb ed="X" n="0750a20"/><lb ed="R110" n="0547b04"/>全藏經文。雜出不一。任意更改。定制安在。世俗不察。
<lb ed="X" n="0750a21"/><lb ed="R110" n="0547b05"/>以誤傳誤。向見日本人所編內外一覧。詳攷五大洲
<lb ed="X" n="0750a22"/><lb ed="R110" n="0547b06"/>中各國之敎。其中國下。註云儒敎佛敎。嗟乎。堂堂中
<lb ed="X" n="0750a23"/><lb ed="R110" n="0547b07"/>國千餘年來。莫能決擇。轉爲海外小<g ref="#CB15131">邦</g>。冷眼窺破。可
<lb ed="X" n="0750a24"/><lb ed="R110" n="0547b08"/>歎可愧。</p>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0750b" n="0750b"/>
<lb ed="X" n="0750b01"/><lb ed="R110" n="0547b09"/><p xml:id="pX62p0750b0101">佛敎以發菩提心爲初步。涅槃爲究竟。涅槃者。不生
<lb ed="X" n="0750b02"/><lb ed="R110" n="0547b10"/>不滅之謂。不生不滅者。本自無生。今亦不滅也。故又
<lb ed="X" n="0750b03"/><lb ed="R110" n="0547b11"/>借以爲死之稱。正所以證明常住眞心。死亦不滅也。
<lb ed="X" n="0750b04"/><lb ed="R110" n="0547b12"/>子張云君子曰終。小人曰死。吾今日其庶幾乎。子貢
<lb ed="X" n="0750b05"/><lb ed="R110" n="0547b13"/>曰大哉死乎。君子息焉。小人休焉。可見常住眞心不
<lb ed="X" n="0750b06"/><lb ed="R110" n="0547b14"/>滅之說。<note place="inline">儒家謂之道心</note>孔門亦然。<note place="inline">諸侯曰薨。大夫曰卒。士曰不祿。德必稱位。故皆不斥
<lb ed="X" n="0750b07"/><lb ed="R110" n="0547b15"/>言死。庶人則言死矣</note>死者人之所必不免。佛滅度時。頭痛背痛
<lb ed="X" n="0750b08"/><lb ed="R110" n="0547b16"/>右脇而臥。經有明文。世人徒見幻身之委化。不見神
<lb ed="X" n="0750b09"/><lb ed="R110" n="0547b17"/>明之常留。千言萬語。莫能開悟。所以諸大弟子。往往
<lb ed="X" n="0750b10"/><lb ed="R110" n="0547b18"/>臨終示現瑞相。而中國諸禪師。亦每坐脫立亡。以顯
<lb ed="X" n="0750b11"/><lb ed="R110" n="0548a01"/>此常住不滅之說。實有憑據。利之所在。弊卽隨生。後
<lb ed="X" n="0750b12"/><lb ed="R110" n="0548a02"/>人專在此處著眼。甚至垂危之際。旁人強扶之坐。盤
<lb ed="X" n="0750b13"/><lb ed="R110" n="0548a03"/>屈其膝以顯異惑衆。不知坐脫立亡。外道邪定者亦
<lb ed="X" n="0750b14"/><lb ed="R110" n="0548a04"/>能之。是以佛門不貴。石霜禪師早有坐脫立亡卽不
<lb ed="X" n="0750b15"/><lb ed="R110" n="0548a05"/>無。先師意未夢見在之呵。夫此際尙欲作意擺佈。更
<lb ed="X" n="0750b16"/><lb ed="R110" n="0548a06"/>何事非作意擺佈哉。去道之遠。何啻萬里。吾孔子夢
<lb ed="X" n="0750b17"/><lb ed="R110" n="0548a07"/>奠之讖。記者明言寢疾。曾子易簀之際。亦稱反席未
<lb ed="X" n="0750b18"/><lb ed="R110" n="0548a08"/>安。後儒乃多以端坐而逝爲美談。蓋卽此可見平日
<lb ed="X" n="0750b19"/><lb ed="R110" n="0548a09"/>之定力。非杜撰禪和作意擺佈之比焉。</p>
<lb ed="X" n="0750b20"/><lb ed="R110" n="0548a10"/><p xml:id="pX62p0750b2001">如來爲一大事因緣。出現於世。一大事因緣者。死生
<lb ed="X" n="0750b21"/><lb ed="R110" n="0548a11"/>是也。生必有死。常事常理。何爲大事。蓋生者欲之極。
<lb ed="X" n="0750b22"/><lb ed="R110" n="0548a12"/>死者惡之極。蠢蠢凡愚。莫不皆然。故孟子云所欲有
<lb ed="X" n="0750b23"/><lb ed="R110" n="0548a13"/>甚於生者。所惡有甚於死者。人皆有之。賢者能弗喪
<lb ed="X" n="0750b24"/><lb ed="R110" n="0548a14"/>耳。充此欲惡之極。可以無所不至。理喩勢禁。二者俱
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0750c" n="0750c"/>
<lb ed="X" n="0750c01"/><lb ed="R110" n="0548a15"/>窮。然雖欲之極。而生終不可以苟得。雖惡之極。而死
<lb ed="X" n="0750c02"/><lb ed="R110" n="0548a16"/>終不可以苟免。亦萬億愚賤之所莫能柰何也。至於
<lb ed="X" n="0750c03"/><lb ed="R110" n="0548a17"/>莫能奈何。而欲惡之心終不死。然後常住眞心本無
<lb ed="X" n="0750c04"/><lb ed="R110" n="0548a18"/>生滅之理。可以方便開示。有本無生滅之理以順其
<lb ed="X" n="0750c05"/><lb ed="R110" n="0548b01"/>欲惡。然後可以閉塞惡門。開通善道。如來所謂張大
<lb ed="X" n="0750c06"/><lb ed="R110" n="0548b02"/>敎網。入生死海。漉人天魚。置涅槃岸者。手眼全在此
<lb ed="X" n="0750c07"/><lb ed="R110" n="0548b03"/>際。故曰一大事因緣。又曰觀衆生機熟。示現受生。世
<lb ed="X" n="0750c08"/><lb ed="R110" n="0548b04"/>人著眼大事二字。忽略因緣二字。遂以死生事大。無
<lb ed="X" n="0750c09"/><lb ed="R110" n="0548b05"/>常迅速語意。依稀解會。則是專爲一<anchor xml:id="nkr_note_add_0750c0901" n="0750c0901"/><anchor xml:id="beg0750c0901" n="0750c0901"/>己<anchor xml:id="end0750c0901"/>生死。何所謂
<lb ed="X" n="0750c10"/><lb ed="R110" n="0548b06"/>衆生機熟哉。</p>
<lb ed="X" n="0750c11"/><lb ed="R110" n="0548b07"/><p xml:id="pX62p0750c1101">今人多言儒家但有入世法。佛家兼有出世法。古來
<lb ed="X" n="0750c12"/><lb ed="R110" n="0548b08"/>若僧若俗。通曉佛理者。亦不免作此語。不惟鄙淺。且
<lb ed="X" n="0750c13"/><lb ed="R110" n="0548b09"/>多誤人。茲詳辨之。惟入世法。無出世法。無量壽經反
<lb ed="X" n="0750c14"/><lb ed="R110" n="0548b10"/>覆開示二千餘言。不出三綱五常。而總結以度世上
<lb ed="X" n="0750c15"/><lb ed="R110" n="0548b11"/>天泥洹之道。其證一。遺敎經佛臨涅槃。略說法要二
<lb ed="X" n="0750c16"/><lb ed="R110" n="0548b12"/>千餘言。首以淨戒。終以四諦。而總結之以當勤精進。
<lb ed="X" n="0750c17"/><lb ed="R110" n="0548b13"/>早求解脫。其證二。金剛經以無我人衆生壽者修一
<lb ed="X" n="0750c18"/><lb ed="R110" n="0548b14"/>切善法。卽得阿耨多羅三藐三菩提。其證三。法華經
<lb ed="X" n="0750c19"/><lb ed="R110" n="0548b15"/>治世語言。資生產業。皆與實相不相違背。其證四。諸
<lb ed="X" n="0750c20"/><lb ed="R110" n="0548b16"/>如此類。不勝枚擧。可知出世法。卽在入世法中。換名
<lb ed="X" n="0750c21"/><lb ed="R110" n="0548b17"/>不換體。緣但就常住法身言之。則本未嘗入。何所謂
<lb ed="X" n="0750c22"/><lb ed="R110" n="0548b18"/>出。兼就一期報身言之。則始終不能離世。又安能出
<lb ed="X" n="0750c23"/><lb ed="R110" n="0549a01"/>世哉。侍者問鳥窩禪師。如何是佛法大意。師拈起布
<lb ed="X" n="0750c24"/><lb ed="R110" n="0549a02"/>毛吹之。白香山問佛法。師答曰諸惡莫作。衆善奉行。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0751a" n="0751a"/>
<lb ed="X" n="0751a01"/><lb ed="R110" n="0549a03"/>有人問師前答怎地奇特。後答三歲孩兒都說得。師
<lb ed="X" n="0751a02"/><lb ed="R110" n="0549a04"/>云三歲孩兒說得。八十老人行不得。可知不能入世
<lb ed="X" n="0751a03"/><lb ed="R110" n="0549a05"/>者。必不能出世。其所謂出。高則不過二乘。下則竟是
<lb ed="X" n="0751a04"/><lb ed="R110" n="0549a06"/>邪魔。畢竟不出三界。正我佛所深呵也。</p>
<lb ed="X" n="0751a05"/><lb ed="R110" n="0549a07"/><p xml:id="pX62p0751a0501">佛法平等者。乃物物本來平等。今令各還本位。故稱
<lb ed="X" n="0751a06"/><lb ed="R110" n="0549a08"/>佛法平等。譬如色有妍<g ref="#CB05554">𡟎</g>。不到眼則<anchor xml:id="nkr_note_add_0751a0601" n="0751a0601"/><anchor xml:id="beg0751a0601" n="0751a0601"/>已<anchor xml:id="end0751a0601"/>。到則普見。聲
<lb ed="X" n="0751a07"/><lb ed="R110" n="0549a09"/>有淸濁。不入耳則<anchor xml:id="nkr_note_add_0751a0701" n="0751a0701"/><anchor xml:id="beg0751a0701" n="0751a0701"/>已<anchor xml:id="end0751a0701"/>。入則普聞。此卽眼耳之本來平
<lb ed="X" n="0751a08"/><lb ed="R110" n="0549a10"/>等處。並非不可揀擇。實是不能揀擇。乍見聞時。自然
<lb ed="X" n="0751a09"/><lb ed="R110" n="0549a11"/>妍還他妍。<g ref="#CB05554">𡟎</g>還他<g ref="#CB05554">𡟎</g>。淸還他淸。濁還他濁。此卽物物
<lb ed="X" n="0751a10"/><lb ed="R110" n="0549a12"/>之本來平等處。並非不可安排。實在無從安排。人惟
<lb ed="X" n="0751a11"/><lb ed="R110" n="0549a13"/>從不能揀擇無可安排中。工夫打成一片。親切證到
<lb ed="X" n="0751a12"/><lb ed="R110" n="0549a14"/>是箇甚麼。佛法盡在是矣。不得將儒家廓然而大公。
<lb ed="X" n="0751a13"/><lb ed="R110" n="0549a15"/>物來而順應。依稀解會。近來一種邪魔。誤解此二語。
<lb ed="X" n="0751a14"/><lb ed="R110" n="0549a16"/>又誤解金剛經是法平等。無有高下二語。男女混雜。
<lb ed="X" n="0751a15"/><lb ed="R110" n="0549a17"/>則曰平等無男女相。善惡不分。則曰平等無善惡相。
<lb ed="X" n="0751a16"/><lb ed="R110" n="0549a18"/>世法敗壞至此。佛法從何建立。安得大權菩薩。現宰
<lb ed="X" n="0751a17"/><lb ed="R110" n="0549b01"/>官身。起而正之。</p>
<lb ed="X" n="0751a18"/><lb ed="R110" n="0549b02"/><p xml:id="pX62p0751a1801">達摩答異見王問性。云在眼曰見。在耳曰聞。在鼻齅
<lb ed="X" n="0751a19"/><lb ed="R110" n="0549b03"/>香。在口談論。在手執捉。在足運奔。徧現俱賅沙界。收
<lb ed="X" n="0751a20"/><lb ed="R110" n="0549b04"/>攝在一微塵。識者知是佛性。不識喚作精魂。此數語
<lb ed="X" n="0751a21"/><lb ed="R110" n="0549b05"/>宋儒誤解。以爲與吿子以知覺運動爲性同病。正孟
<lb ed="X" n="0751a22"/><lb ed="R110" n="0549b06"/>子所呵。不知見聞等六者。原是知覺運動。其每句安
<lb ed="X" n="0751a23"/><lb ed="R110" n="0549b07"/>一在字。是何物耶。明道先生云。會得時自活潑潑地。
<lb ed="X" n="0751a24"/><lb ed="R110" n="0549b08"/>不會得只是弄精魂。斯不誤矣。近來宗徒。逢人問著。
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0751b" n="0751b"/>
<lb ed="X" n="0751b01"/><lb ed="R110" n="0549b09"/>便擎拳豎掌。說相似禪。余嘗問如何是徧現俱賅沙
<lb ed="X" n="0751b02"/><lb ed="R110" n="0549b10"/>界。便擧手指眼前。又問如何是收攝在一微塵。便默
<lb ed="X" n="0751b03"/><lb ed="R110" n="0549b11"/>坐良久。余曰正好錯會。假饒不錯。也只是達磨底。大
<lb ed="X" n="0751b04"/><lb ed="R110" n="0549b12"/>德分上如何。其人罔措。反詰。余曰不辭道破。恐道了
<lb ed="X" n="0751b05"/><lb ed="R110" n="0549b13"/>又只是我底。與大德分上仍沒交涉。固詰不<anchor xml:id="nkr_note_add_0751b0501" n="0751b0501"/><anchor xml:id="beg0751b0501" n="0751b0501"/>已<anchor xml:id="end0751b0501"/>。曰但
<lb ed="X" n="0751b06"/><lb ed="R110" n="0549b14"/>道適來錯在何處。余曰適來原不錯。只消倒過來。其
<lb ed="X" n="0751b07"/><lb ed="R110" n="0549b15"/>人有省。余後擧似許靈虗。靈虗亦首肯。余兩人都不
<lb ed="X" n="0751b08"/><lb ed="R110" n="0549b16"/>會禪。痛宗門之埽地。幷此不解。因記其說於此。俟諸
<lb ed="X" n="0751b09"/><lb ed="R110" n="0549b17"/>方明眼檢點。</p>
<lb ed="X" n="0751b10"/><lb ed="R110" n="0549b18"/><p xml:id="pX62p0751b1001">達磨在西竺爲二十八祖。在東土爲初祖。受二十七
<lb ed="X" n="0751b11"/><lb ed="R110" n="0550a01"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0751001" n="0751001"/>初祖<name role="" type="person">般若多羅</name>尊者之傳。發明心要。先在本國降化
<lb ed="X" n="0751b12"/><lb ed="R110" n="0550a02"/>六宗。一有相宗。二無相宗。三定慧宗。四戒行宗。五無
<lb ed="X" n="0751b13"/><lb ed="R110" n="0550a03"/>得宗。六寂靜宗。後至中國。見梁武帝。機緣不合。退入
<lb ed="X" n="0751b14"/><lb ed="R110" n="0550a04"/>嵩山少室。面壁枯坐九年。罕與人接。蓋爲當時義學
<lb ed="X" n="0751b15"/><lb ed="R110" n="0550a05"/>家執著文字。講得口水漉漉地。故以枯坐不語痛埽
<lb ed="X" n="0751b16"/><lb ed="R110" n="0550a06"/>之。據此可見達磨早證聖道。故能降化六宗。並非到
<lb ed="X" n="0751b17"/><lb ed="R110" n="0550a07"/>中國後。方學坐禪也。世人誤解。謂是九年枯坐面壁
<lb ed="X" n="0751b18"/><lb ed="R110" n="0550a08"/>功成。以訛傳訛。外道邪師。因此僞造達磨胎息歌。<note place="inline">如云
<lb ed="X" n="0751b19"/><lb ed="R110" n="0550a09"/>一息便指。氣氣歸臍。一提便嚥。三家相見云云。此楞嚴十種仙中之邪法。大悖佛敎。達磨安得有此</note>引
<lb ed="X" n="0751b20"/><lb ed="R110" n="0550a10"/>誘男女。敎他結跏趺坐。海底穴不得著<g ref="#CB04775">櫈</g>。運氣嚥津。
<lb ed="X" n="0751b21"/><lb ed="R110" n="0550a11"/>種種邪法。試問此類。多在色身上打點。如何可對婦
<lb ed="X" n="0751b22"/><lb ed="R110" n="0550a12"/>女面談。且莫論從此別生過犯。卽其誤信之根。利者
<lb ed="X" n="0751b23"/><lb ed="R110" n="0550a13"/>功夫逼緊。現諸怪異。爲魔所攝。而根鈍者。至於積年
<lb ed="X" n="0751b24"/><lb ed="R110" n="0550a14"/>呆坐。不食不眠。深山窮谷中。往往有肌體衣服。與土
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0751c" n="0751c"/>
<lb ed="X" n="0751c01"/><lb ed="R110" n="0550a15"/>石黏連不分。惟兩眼尙自閃爍者。非鬼非人。不死不
<lb ed="X" n="0751c02"/><lb ed="R110" n="0550a16"/>活。哀哉哀哉。假饒如此成佛。於<anchor xml:id="nkr_note_add_0751c0201" n="0751c0201"/><anchor xml:id="beg0751c0201" n="0751c0201"/>己<anchor xml:id="end0751c0201"/>何益。於世何補。西
<lb ed="X" n="0751c03"/><lb ed="R110" n="0550a17"/>來大法。安能流傳到今。普望明眼作家。逢人開導。世
<lb ed="X" n="0751c04"/><lb ed="R110" n="0550a18"/>道隆汙。法門興替。關係均不小也。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="X" n="0751c05"/><lb ed="R110" n="0550b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">代衆回向發願疏</cb:mulu><head>代衆回向發願疏</head>
<lb ed="X" n="0751c06"/><lb ed="R110" n="0550b02"/><p xml:id="pX62p0751c0601">淨業弟子沈善登等同共發心。不爲自求世間福報。
<lb ed="X" n="0751c07"/><lb ed="R110" n="0550b03"/>祇以上年杭州般若庵僧妙然。倡願摩崖大字阿彌
<lb ed="X" n="0751c08"/><lb ed="R110" n="0550b04"/>陀經。屬付弟子善登書寫。今於本年二月十五日。在
<lb ed="X" n="0751c09"/><lb ed="R110" n="0550b05"/>江蘇吳縣聖恩寺。延請住持僧中安。依法結壇。對
<lb ed="X" n="0751c10" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0550b06"/>佛長跽。虔持穢跡金剛呪。敬謹書寫。字字頂禮。並遵
<lb ed="X" n="0751c11"/><lb ed="R110" n="0550b07"/>造像法式。一一密安梵書<g ref="#CB03314">𠶹</g>哩字種。冀此經法。普放
<lb ed="X" n="0751c12"/><lb ed="R110" n="0550b08"/>光明。常住不壞。閱三七日寫畢復如前法。寫楞嚴大
<lb ed="X" n="0751c13"/><lb ed="R110" n="0550b09"/>勢至菩薩圓通章。留藏本寺。荷蒙
<lb ed="X" n="0751c14" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0550b10"/>慈佑。次第吿成。因竭愚忱。依敎演說淨土法門綱宗。
<lb ed="X" n="0751c15"/><lb ed="R110" n="0550b11"/>無量壽經綱宗。往生正因定論。五逆謗法不得往生
<lb ed="X" n="0751c16"/><lb ed="R110" n="0550b12"/>說。各一篇。及二敎通喩一篇。辨正沿譌等雜說二十
<lb ed="X" n="0751c17"/><lb ed="R110" n="0550b13"/>五則。綜爲報恩論。二萬餘言。淸稿先具。餘意未盡。如
<lb ed="X" n="0751c18"/><lb ed="R110" n="0550b14"/>勸俗醒迷等歌。擬撤壇後續成。以顯正敎。翊
<lb ed="X" n="0751c19" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0550b15"/>皇度。息諍辨。破邪外。仰答
<lb ed="X" n="0751c20" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0550b16"/>慈恩萬分之一。自發筆日始。弟子胡雅澄張敬朱謙
<lb ed="X" n="0751c21"/><lb ed="R110" n="0550b17"/>張德培等。隨同念佛。寺僧中安。亦隨喜助念。共歷五
<lb ed="X" n="0751c22"/><lb ed="R110" n="0550b18"/>十三晝夜。無間無襍。於今四月初八日
<lb ed="X" n="0751c23" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a01"/>佛誕良辰。一切圓滿。剖瀝微忱。願
<lb ed="X" n="0751c24" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a02"/>垂聽許。伏念大法東流。垂二千載。歷代崇奉。無踰
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0752a" n="0752a"/>
<lb ed="X" n="0752a01" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a03"/>本朝
<lb ed="X" n="0752a02" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a04"/>列聖宏<anchor xml:id="nkr_note_add_0752a0201" n="0752a0201"/><anchor xml:id="beg0752a0201" n="0752a0201"/>揚<anchor xml:id="end0752a0201"/>。佐成上理。蓋惟
<lb ed="X" n="0752a03" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a05"/>聖知
<lb ed="X" n="0752a04" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a06"/>聖。導俗無方。以心合心。同民出治。本見仁而見知。爲
<lb ed="X" n="0752a05"/><lb ed="R110" n="0551a07"/>與知而與能。默寓勸懲。曲談因果。順幽明之一理。開
<lb ed="X" n="0752a06"/><lb ed="R110" n="0551a08"/>折攝之二門。斯欲惡之與同。自觀聽而不惑。近自數
<lb ed="X" n="0752a07"/><lb ed="R110" n="0551a09"/>十年來。中外多故。民病財殫。治世資生。上下交瘁。至
<lb ed="X" n="0752a08"/><lb ed="R110" n="0551a10"/>敎因茲譌替。魔說日以喧豗。往歲兵灾。較然覆轍。曾
<lb ed="X" n="0752a09"/><lb ed="R110" n="0551a11"/>瘡痍之甫起。昧萌蘖之有由。凡我同倫。鮮克遠覽。或
<lb ed="X" n="0752a10"/><lb ed="R110" n="0551a12"/>因噎而廢食。甚吹毛以索癍。執一家門戶之私言。忘
<lb ed="X" n="0752a11"/><lb ed="R110" n="0551a13"/>列聖提撕之深意。龍藏未窺隻字。狐疑<anchor xml:id="nkr_note_add_0752a1101" n="0752a1101"/><anchor xml:id="beg0752a1101" n="0752a1101"/>已<anchor xml:id="end0752a1101"/>溢千端。遂
<lb ed="X" n="0752a12"/><lb ed="R110" n="0551a14"/>令學語淺夫。效尤苦諍。邪見外道。抵隙生心。樹黨售
<lb ed="X" n="0752a13"/><lb ed="R110" n="0551a15"/>較。誣民惑世。法門旣壞。名敎亦虧。弟子等半解一知。
<lb ed="X" n="0752a14"/><lb ed="R110" n="0551a16"/>口衆我寡。挽回路絕。呼籲
<lb ed="X" n="0752a15" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a17"/>天高。惟同體之
<lb ed="X" n="0752a16" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551a18"/>大悲。或積誠而冥感。旣幸宿霑
<lb ed="X" n="0752a17" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b01"/>法乳。薄植信心。忍坐視其淪胥。負含靈之同具。雖復
<lb ed="X" n="0752a18"/><lb ed="R110" n="0551b02"/>障深慧淺。業重福輕。自度未能。敢云普濟。而力不自
<lb ed="X" n="0752a19"/><lb ed="R110" n="0551b03"/>量。心不自安。願以五十三晝夜中書寫持誦毫末善
<lb ed="X" n="0752a20"/><lb ed="R110" n="0551b04"/>根。代爲回向。所冀他方此界。男衆女流。盡其畢生所
<lb ed="X" n="0752a21"/><lb ed="R110" n="0551b05"/>積疑謗。或囿於方俗。或溺於見聞。或借此以稱能。或
<lb ed="X" n="0752a22"/><lb ed="R110" n="0551b06"/>無知而誤會。如是等衆。下逮愚氓。或輕聽邪師。曾立
<lb ed="X" n="0752a23"/><lb ed="R110" n="0551b07"/>惡誓。或被牽魔侶。誤入岐途。或中悔而<anchor xml:id="nkr_note_add_0752a2301" n="0752a2301"/><anchor xml:id="beg0752a2301" n="0752a2301"/>已<anchor xml:id="end0752a2301"/>遲。或護前
<lb ed="X" n="0752a24"/><lb ed="R110" n="0551b08"/>而不覺。種種緣業。種種罪愆。若重若輕。若故若誤。若
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0752b" n="0752b"/>
<lb ed="X" n="0752b01"/><lb ed="R110" n="0551b09"/>覆若露。若憶若忘。仗佛威神。普與懺悔。願從今日。窮
<lb ed="X" n="0752b02"/><lb ed="R110" n="0551b10"/>盡未來。一切異見衆生。早萌信種。一切執迷魔外。悉
<lb ed="X" n="0752b03"/><lb ed="R110" n="0551b11"/>化正因。同入
<lb ed="X" n="0752b04" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b12"/>願門。同歸覺路。同扶
<lb ed="X" n="0752b05" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b13"/>聖化。同作良民。弟子等今生多生。宛愆業障。承斯善
<lb ed="X" n="0752b06"/><lb ed="R110" n="0551b14"/>利。亦悉消除。盡此報身。同生安養。仍回濁世。廣度衆
<lb ed="X" n="0752b07"/><lb ed="R110" n="0551b15"/>生。統祈
<lb ed="X" n="0752b08" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b16"/>三寶證明。哀憫攝受。謹疏上
<lb ed="X" n="0752b09" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0551b17"/>聞。</p>
<lb ed="X" n="0752b10"/><lb ed="R110" n="0551b18"/><p xml:id="pX62p0752b1001">光緖四年四月初八日</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0752b11"/><lb ed="R110" n="0552a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">寫經記</cb:mulu><head>寫經記</head>
<lb ed="X" n="0752b12"/><lb ed="R110" n="0552a02"/><p xml:id="pX62p0752b1201">聖淸光緖三年丁丑。般若庵僧妙然。募刻此經。明年
<lb ed="X" n="0752b13"/><lb ed="R110" n="0552a03"/>戊寅二月佛涅槃日。桐鄕沈善登。結壇吳縣聖恩寺。
<lb ed="X" n="0752b14"/><lb ed="R110" n="0552a04"/>對佛長跽。頂禮書寫。筆墨到處。以穢跡金剛呪攝持
<lb ed="X" n="0752b15"/><lb ed="R110" n="0552a05"/>之。幷仿造像法式。字字安●<note place="inline"><g ref="#CB03314">𠶹</g>里伊斯四合音</note>字種。閱三七
<lb ed="X" n="0752b16"/><lb ed="R110" n="0552a06"/>日寫成復寫楞嚴大勢至圓通章。表法門所自始。留
<lb ed="X" n="0752b17"/><lb ed="R110" n="0552a07"/>本寺。別勒石。旣畢。略述淨土大旨。汛及儒佛異同。爲
<lb ed="X" n="0752b18"/><lb ed="R110" n="0552a08"/>報恩論。以顯正敎。翊
<lb ed="X" n="0752b19" type="honorific"/><lb ed="R110" n="0552a09"/>聖化。息諍辨。破邪外。餘二萬言。海鹽胡雅澄。張敬。張
<lb ed="X" n="0752b20"/><lb ed="R110" n="0552a10"/>德培。海甯朱謙。同會念佛。輪轉五十三晝夜不絕聲。
<lb ed="X" n="0752b21"/><lb ed="R110" n="0552a11"/>住持僧中安。隨喜助念。至四月佛降生日。一切圓滿。
<lb ed="X" n="0752b22"/><lb ed="R110" n="0552a12"/>其檀施爲錢唐許息庵樾身。並與中安。及餘姚錢步
<lb ed="X" n="0752b23"/><lb ed="R110" n="0552a13"/>高爲外護。壇內給事。則甘泉強慶恩。臨朐譚心成。例
<lb ed="X" n="0752b24"/><lb ed="R110" n="0552a14"/>得幷書。閣筆謹記。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X62.1205.0752c" n="0752c"/>
<lb ed="X" n="0752c01"/><lb ed="R110" n="0552a15"/>
<lb ed="X" n="0752c02"/><lb ed="R110" n="0552a16"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>報恩論卷正上</cb:jhead></cb:juan>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0714a1201" to="#end0714a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0715a0701" to="#end0715a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0715b1801" to="#end0715b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0716a1801" to="#end0716a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0716c0501" to="#end0716c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0716c1401" to="#end0716c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0719b1301" to="#end0719b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0720a1301" to="#end0720a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0720b0601" to="#end0720b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0720c0801" to="#end0720c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0720001" to="#end0720001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">狐</lem><rdg wit="#wit.orig">孤</rdg></app>
<app from="#beg0721a1501" to="#end0721a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0721a1901" to="#end0721a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0721b0201" to="#end0721b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0721b0701" to="#end0721b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0722a0501" to="#end0722a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0722a0701" to="#end0722a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0722a1501" to="#end0722a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0722c0701" to="#end0722c0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0723b1801" to="#end0723b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0723b1901" to="#end0723b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0723c2001" to="#end0723c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0724a2401" to="#end0724a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0724c1701" to="#end0724c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725a2101" to="#end0725a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725a2201" to="#end0725a2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725b1301" to="#end0725b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725c0301" to="#end0725c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725c0401" to="#end0725c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725c1201" to="#end0725c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725c1301" to="#end0725c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0725c2001" to="#end0725c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0726a0501" to="#end0726a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0726a1101" to="#end0726a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0726a1201" to="#end0726a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0726a1701" to="#end0726a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0726b1501" to="#end0726b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0726b1502" to="#end0726b1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0726c0301" to="#end0726c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0726c1601" to="#end0726c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0727a2001" to="#end0727a2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0727b0201" to="#end0727b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0727b0202" to="#end0727b0202"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0727b1001" to="#end0727b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0727c1701" to="#end0727c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0727c2201" to="#end0727c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0727c2301" to="#end0727c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0728a1001" to="#end0728a1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0728b1001" to="#end0728b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0728b1701" to="#end0728b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0728c0401" to="#end0728c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0728c1301" to="#end0728c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0728c1601" to="#end0728c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0728c2101" to="#end0728c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0729b1401" to="#end0729b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0729c0901" to="#end0729c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0729c1801" to="#end0729c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">孟</lem><rdg wit="#wit.orig">盂</rdg></app>
<app from="#beg0730a0601" to="#end0730a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0730a0801" to="#end0730a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0730a1201" to="#end0730a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0730b0201" to="#end0730b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0730b0801" to="#end0730b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0730b1401" to="#end0730b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0731a0201" to="#end0731a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0731a0301" to="#end0731a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0731b2201" to="#end0731b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0731c0301" to="#end0731c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0732a1901" to="#end0732a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0732b2201" to="#end0732b2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0732c0501" to="#end0732c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0732c0502" to="#end0732c0502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0732c1801" to="#end0732c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0733a0701" to="#end0733a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0733b0101" to="#end0733b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0733c1201" to="#end0733c1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0733c1801" to="#end0733c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0734a0501" to="#end0734a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0734b0901" to="#end0734b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0735b0101" to="#end0735b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0735b1001" to="#end0735b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0739b1301" to="#end0739b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0739c0101" to="#end0739c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0740b0701" to="#end0740b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0740b0702" to="#end0740b0702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0740b2401" to="#end0740b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0740c0901" to="#end0740c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0741c0101" to="#end0741c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0742a1101" to="#end0742a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0744c2101" to="#end0744c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0745a0601" to="#end0745a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0745a1901" to="#end0745a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0745b1101" to="#end0745b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0745c0301" to="#end0745c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746a0901" to="#end0746a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">矛</lem><rdg wit="#wit.orig">予</rdg></app>
<app from="#beg0746a1801" to="#end0746a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746a2101" to="#end0746a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0746b1501" to="#end0746b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746b1601" to="#end0746b1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746b1602" to="#end0746b1602"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746b1701" to="#end0746b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746b1702" to="#end0746b1702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0746c2401" to="#end0746c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0747b0301" to="#end0747b0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0747b0501" to="#end0747b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">采</lem><rdg wit="#wit.orig">釆</rdg></app>
<app from="#beg0747b1201" to="#end0747b1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0747b1501" to="#end0747b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0748a1401" to="#end0748a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0748a1601" to="#end0748a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0749a1201" to="#end0749a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0749c0901" to="#end0749c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0749c2401" to="#end0749c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0750c0901" to="#end0750c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">已</rdg></app>
<app from="#beg0751a0601" to="#end0751a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0751a0701" to="#end0751a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0751b0501" to="#end0751b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0751c0201" to="#end0751c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0752a0201" to="#end0752a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">揚</lem><rdg wit="#wit.orig">掦</rdg></app>
<app from="#beg0752a1101" to="#end0752a1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0752a2301" to="#end0752a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="cbeta-notes">
<head>CBETA 校注</head>
<p>
<note n="0720001" resp="#resp3" type="mod" target="#nkr_note_mod_0720001">狐【CB】，孤【卍續】，孤疑狐</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0713001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0713001">（便宜上，表題ヲ附ス。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
<note n="0720001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0720001">孤疑狐</note>
<note n="0738001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0738001">（枝カ。<g ref="#CB18834">󴦒</g>）</note>
<note n="0740001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0740001">巖疑嚴次同</note>
<note n="0747001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0747001">箸疑著次同</note>
<note n="0751001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0751001">初字疑剩</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0714a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0714a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0715a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0715a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0715b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0715b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0716a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0716a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0716c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0716c0501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0716c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0716c1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0719b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0719b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0720a1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0720a1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0720b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0720b0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0720c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0720c0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0721a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0721a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0721a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0721a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0721b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0721b0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0721b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0721b0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0722a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0722a0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0722a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0722a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0722a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0722a1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0722c0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0722c0701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0723b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0723b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0723b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0723b1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0723c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0723c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0724a2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0724a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0724c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0724c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725a2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725a2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725a2201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c1201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c1301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0725c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0725c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0726a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726a0501">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0726a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0726a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0726a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0726b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0726b1502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726b1502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0726c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0726c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0726c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0727a2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727a2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0727b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0727b0202" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727b0202">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0727b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727b1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0727c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727c1701">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0727c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727c2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0727c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0727c2301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0728a1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728a1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0728b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728b1001">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0728b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0728c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728c0401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0728c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728c1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0728c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728c1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0728c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0728c2101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0729b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0729b1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0729c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0729c0901">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0729c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0729c1801">孟【CB】，盂【卍續】</note>
<note n="0730a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0730a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730a0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0730a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0730b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730b0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0730b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730b0801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0730b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0730b1401">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0731a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0731a0201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0731a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0731a0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0731b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0731b2201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0731c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0731c0301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0732a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0732b2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732b2201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0732c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732c0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0732c0502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732c0502">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0732c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0732c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0733a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0733a0701">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0733b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0733b0101">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0733c1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0733c1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0733c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0733c1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0734a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0734a0501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0734b0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0734b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0735b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0735b0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0735b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0735b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0739b1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0739b1301">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0739c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0739c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0740b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740b0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0740b0702" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740b0702">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0740b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740b2401">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0740c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0740c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0741c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0741c0101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0742a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0742a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0744c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0744c2101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0745a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0745a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745a1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0745b1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745b1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0745c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0745c0301">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746a0901">矛【CB】，予【卍續】</note>
<note n="0746a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746a1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746a2101">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0746b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746b1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746b1602" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1602">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746b1702" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746b1702">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0746c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0746c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0747b0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b0301">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0747b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b0501">采【CB】，釆【卍續】</note>
<note n="0747b1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b1201">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0747b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0747b1501">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0748a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0748a1401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0748a1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0748a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0749a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749a1201">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0749c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749c0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0749c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0749c2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0750c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0750c0901">己【CB】，已【卍續】</note>
<note n="0751a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751a0601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0751a0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751a0701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0751b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751b0501">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0751c0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0751c0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0752a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0752a0201">揚【CB】，掦【卍續】</note>
<note n="0752a1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0752a1101">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0752a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0752a2301">已【CB】，巳【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>